Uzasadnienie
Decyzją z [...] stycznia 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] listopada 2014 r. odmawiającą przyznania A.K. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że strona od dnia (...) marca 2012 r. jest całkowicie niezdolna do pracy. Na przestrzeni zaś 62 lat życia, skarżący udokumentował 25 lat 4 miesiące i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych, zaś w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy - nie udokumentował żadnego okresu. W ocenie organu, strona nie wykazała zaś szczególnych okoliczności, które uniemożliwiałyby jej wypracowanie dłuższego stażu pracy, adekwatnego do wieku.
Od powyższej decyzji strona wywiodła skargę do tutejszego Sądu, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że organ naruszył przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), w wyniku czego w sposób nieprawidłowy rozpoznał sprawę. Podniósł również, iż w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy nie mógł podjąć pracy, gdyż żaden lekarz medycyny pracy nie chciał wydać mu zaświadczenia o zdolności do pracy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargę uznać należy za zasadną.
Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są:
- - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty,
- - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem,
- - brak niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było występowanie po stronie wnioskodawcy okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanych przez niego składek emerytalnych. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy, odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma więc to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia.
Doniosłość problematyki rozmiaru stażu ubezpieczeniowego podkreślił sam ustawodawca w przepisie art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach (...) odstępując od wymogów określonych w ust. 1 i wiążąc prawo do renty takiego ubezpieczonego, który udowodni okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.
Uwypuklić również należy okoliczność, iż Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2006 r. (sygn. akt I UZP 5/05) jednoznacznie stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny, oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, bez potrzeby wykazywania, przewidzianego w art. 58 ust. 2 omawianej ustawy, pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy.
W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy odwołał się do sprawiedliwościowego aspektu inicjatywy ustawodawczej dotyczącej zmiany art. 57 ustawy przez dodanie ust. 2, i polegającej na przeniesieniu sytuacji osób z długim stażem ubezpieczeniowym i całkowicie niezdolnych do pracy, ze statusu ubiegających się o świadczenie przyznawane na zasadzie wyjątku (na podstawie uznania Prezesa ZUS), do statusu osób mających prawo podmiotowe do renty.
Co prawda art. 57, jak i art. 58 przedmiotowej ustawy, dotyczą rent przyznawanych na zasadach ogólnych, tym niemniej, dokonana przez Sąd Najwyższy wykładnia stanowi generalną wskazówkę, możliwą do zastosowania także w odniesieniu do rent przyznawanych w drodze wyjątku, w szczególności z uwagi na podnoszony przez Sąd Najwyższy aspekt sprawiedliwościowy dokonywanych zmian przepisów.
Nadmienić także należy, że wbrew stanowisku organu, zaprezentowanemu w odpowiedzi na skargę, ww. przez Sąd Najwyższy pogląd nie stracił nic na aktualności. Przepis art. 57 ust. 2 omawianej ustawy nie uległ przecież zmianie. Co zaś się tyczy dodania przez ustawodawcę w art. 58 ustępu 4, tą materią zajmował się już także Sąd Najwyższy i w wyroku z dnia 4 listopada 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I UK 100/14 stwierdził, że: "zmiany w przepisach ograniczające dotychczasowe uprawnienia, czy też wprowadzające dodatkowe warunki nabycia prawa do renty, nie mają wpływu na istnienie prawa nabytego przed tymi zmianami niezależnie od tego, kiedy został złożony wniosek o świadczenie. Przedstawione rozważania pozwalają na sformułowanie wniosku, że art. 58 ust.4 u.e.r.f.u.s. nie stosuje się do ubezpieczonego, który przed dniem 23 września 2011 r. nabył prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy na warunkach określonych w art. 57 ust. 2 u.e.r.f.u.s.". Przytoczone stanowisko Sądu Najwyższego tutejszy Sąd w pełni zaś akceptuje i traktuje jak własne.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżący posiada przeszło 25-letni okres ubezpieczenia. Została także wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W świetle powyższych rozważań spełnia więc on kryteria uzasadniające przyznanie mu dochodzonego świadczenia. Byłoby to zgodne z wyżej powołanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, a także z punktu widzenia zasad sprawiedliwości społecznej. Pamiętać bowiem należy o tym, że skarżący wypracował swój okres składowy i nieskładkowy jeszcze przed dokonaniem zmiany przepisu art. 58 omawianej ustawy.
Mając na uwadze powyższe rozważania, jako zasadne jawiło się więc uchylenie decyzji pierwszej i drugiej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien dokonać wnikliwej analizy stanu faktycznego, biorąc pod uwagę argumenty przedstawione w treści niniejszego uzasadnienia.
W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).