Uzasadnienie
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) oraz art. 12 pkt 2, art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2016 r. poz. 922 ze zm.) w związku z art. 160 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. poz. 1000) oraz art. 91 i art. 57 ust. 1 lit. a) i f) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz UE L 119 z 04.05.2016, str. 1 ze zm.) decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] (organ/Prezes) po rozpatrzeniu skargi Pana R. M. (skarżący), w sprawie odmowy uaktualnienia jego danych osobowych przez Proboszcza Rzymskokatolickiej Parafii pw. [...] z siedzibą w [...] (Proboszcz) a rozstrzygniętej decyzją Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (organ I instancji) z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] umarzającą postępowanie, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Ustalono, że skarżący złożył skargę, na odmowę uaktualnienia jego danych osobowych przez Proboszcza. Wniósł do organu I instancji o "(...) wydanie decyzji administracyjnej zobowiązującej Proboszcza (...) do zaktualizowania moich danych osobowych". Wskazał: "Dnia [...] listopada 2014 Proboszcz (...) odebrał oświadczenie informujące, że nie należę do Kościoła rzymskokatolickiego, połączone z prośbą o dokonanie stosownych zmian dotyczących moich danych osobowych (...)". Wskazał, że "(...) Odmowne potraktowanie mojej prośby zmusza mnie do skorzystania z uprawnień przewidzianych artykułem 35 ust. 2 Ustawy o ochronie danych osobowych.".
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ustalił, że Proboszcz wskazał: "W księdze ochrzczonych parafii p.w. [...] w [...] za rok 1967, pod numerem [...], został zapisany chrzest R. M., urodzonego dnia [...] czerwca 1967 r. w [...], syna J., który miał miejsce dnia [...] lipca 1967 r. w tutejszej parafii. Wskazał, że do parafii wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r., zawierające »oświadczenie woli« z wnioskiem o naniesienie adnotacji o wystąpieniu z Kościoła katolickiego oraz żądaniem przesłania jako potwierdzenia odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem.
W odpowiedzi z dnia [...] lutego 2015 r. wskazałem skarżącemu właściwy tryb postępowania w sprawie wystąpienia z Kościoła katolickiego w oparciu o przepisy wykonawcze o charakterze duszpasterskim przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski »Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła« z dnia [...] września 2008 r.".
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] marca 2016 r. umorzył postępowanie.
Wskazał, że skarżący zarzucił niewykonanie ciążącego na Proboszczu – jako administratorze danych osobowych – obowiązku uaktualnienia jego danych osobowych, polegającego na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji, iż wystąpił on z Kościoła Katolickiego.
Podniósł, że Kościół Rzymskokatolicki jest instytucją o uregulowanej sytuacji prawnej, unormowanej m. in. w Konstytucji RP w umowie międzynarodowej jaką jest Konkordat oraz w ustawach. W szczególności wskazał na przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., nr 78, poz. 483 z późn. zm.), która w art. 25 stanowi, iż Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione (art. 25 ust. 1). Władze publiczne w Rzeczypospolitej Polskiej zachowują bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym (art. 25 ust. 2). Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego (art. 25 ust. 3).
Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a Kościołem Katolickim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy (art. 25 ust. 4). Stosunki między Rzeczpospolitą Polską a innymi kościołami oraz związkami wyznaniowymi określają ustawy uchwalone na podstawie umów zawartych przez Radę Ministrów z ich właściwymi przedstawicielami (art. 25 ust. 5). Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.), Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.
Podniósł, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 października 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1520/13 wskazał, że "punktem wyjścia do zajęcia przez GIODO stanowiska, co do przynależności Skarżącego do Kościoła Katolickiego, powinno być prawo wewnętrzne Kościoła. Wynika to wprost z art. 5 Konkordatu oraz z zasady autonomii kościołów przewidzianej w art. 25 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 9 Europejskiej Konwencji, a także z normy ustrojowej zawartej w art. 25 ust. 4 Konstytucji RP".
Jego zdaniem, gdy zagadnienie wystąpienia z Kościoła Katolickiego jest jedną z przesłanek wykonywania kompetencji przez organ administracji publicznej, to organ ten ustala przynależność do Kościoła wyłącznie w oparciu o dowody przedstawione przez stronę kościelną, w tym przede wszystkim na podstawie aktu chrztu z dokonaną adnotacją o wystąpieniu z Kościoła. Ustalanie tego faktu z powołaniem się na inne dowody jest niedopuszczalne.
Organ ustalił, że skarżący nie poddał się procedurze formalnego wystąpienia z Kościoła Katolickiego, a swoje "oświadczenie woli" z dnia [...] listopada 2014 r. skierował pisemnie do Proboszcza Parafii miejsca swojego chrztu.
Zdaniem organu I instancji, Generalny Inspektor nie ma uprawnienia do wydawania decyzji nakazujących aktualizację danych w Księgach Chrztu. Z przepisu art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 2135 z późn. zm.) wynika brak kompetencji GIODO do wydawania decyzji związanych z rozpatrywaniem skarg w zakresie danych osobowych przetwarzanych w zbiorach, o których mowa w pkt 3 ust. 1 tego artykułu.
Wskazał, że zgodnie z art. 43 ust. 2 ustawy organowi nie przysługują uprawnienia do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w ramach art. 18 ustawy w stosunku do osób należących do kościołów i związków wyznaniowych. Jego zdaniem w związku z brakiem możliwości zastosowania art. 18 ustawy w zaistniałym stanie faktycznym należy umorzyć postępowanie a organ I instancji nie ma podstaw do weryfikacji procedury występowania z Kościoła Katolickiego, ponieważ przepisy powszechnie obowiązujące nie dają mu tego rodzaju kompetencji.
Skargę na wskazaną na wstępie decyzję Prezesa wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, zarzucając rażące naruszenie prawa materialnego polegające na złamaniu postanowień Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC), sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., podpisanej przez Polskę 26 listopada 1991 r. i ratyfikowanej 19 stycznia 1993 r., wyrażonych zapisami:
- 1. Art. 6 EKPC, tj. prawa do rzetelnego procesu sądowego, poprzez opieszałość w odpowiedzi na skargę i zignorowanie wyroków, którymi skarżony organ był związany;
- 2. Art. 8 EKPC, tj. prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, w zakresie ochrony danych osobowych, poprzez odmowę aktualizacji oraz nadzoru Prezeski Urzędu Ochrony Danych Osobowych nad procesem ich przetwarzania;
- 3. Art. 9 EKPC, tj. prawa do wolności myśli, sumienia i wyznania, poprzez pozbawienie mnie prawa do suwerennego decydowania o własnej przynależności wyznaniowej;
- 4. Art. 14 EKPC, tj. zakazu dyskryminacji, poprzez ograniczenie moich praw zagwarantowanych przywołanymi wyżej (pkt. 2 i 3) zapisami Konwencji, z powodu domniemanej przynależności religijnej;
- 5. Art. 17 EKPC, tj. zakazu nadużycia praw, poprzez interpretowanie zapisów art. 9 EKPC jako przyzwolenia na zastosowanie wewnętrznych regulacji związku wyznaniowego w domenie prawa powszechnego, w sposób niweczący – adresowane indywidualnie do każdego człowieka – gwarancje art. 8 i 9 Konwencji.
W związku z powyższym wnosił o uchylenie skarżonej decyzji Prezeski Urzędu Ochrony Danych Osobowych z [...] grudnia 2018 r. w całości i zobowiązanie Prezeski Urzędu Ochrony Danych Osobowych do wydania decyzji zgodnej z pełnym zakresem żądań.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja organu z dnia [...] grudnia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2016 r. w sprawie umorzenia postępowania w związku z odmową uaktualnienia danych osobowych skarżącego dokonaną przez Proboszcza.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej ppsa), Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów rozstrzygających w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.
Należy zauważyć, że prawidłowe jest twierdzenie organów, iż podstawą utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] marca 2016 r. jest brak właściwości organu do wydania merytorycznej decyzji w niniejszej sprawie. Z art. 91 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 127 z 23.05.2018 str.
2) wynika brak kompetencji Prezesa UODO do wydawania decyzji związanych z rozpatrywaniem skarg dotyczących przestrzegania przepisów ustanowionych w Kościele Katolickim w zakresie ochrony danych osobowych.
Kościół Rzymskokatolicki jest instytucją o uregulowanej sytuacji prawnej, unormowanej m.in. w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), w umowie międzynarodowej, jaką jest Konkordat między Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz.U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) i w ustawach. W myśl art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2013r. poz. 1169 ze zm.) Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 9 lutego 2016 r. (w sprawach o sygn. akt I OSK 2691/15, I OSK 1509/15, I OSK 579/15, I OSK 2585/15, I OSK 3179/15 i I OSK 1466/15) stwierdził: "Fakt przynależności do kościoła lub związku wyznaniowego podlega regulacji prawa kościelnego kościoła lub związku wyznaniowego, którego dotyczy. Poza wszystkim zaś, kwestia ta nie ma i tak znaczenia dla ostatecznego rozstrzygnięcia o wniosku przez organ administracyjny lub sąd. Decyduje bowiem ustawowe wyłączenie GIODO (...) i przyznana Konstytucją RP (art. 25 ust. 3 i 4), ratyfikowaną umową międzynarodową (art. 1 i 5 Konkordatu) i ustawami (art. 2, art. 3 ust. 1 i 2 uspkk) kwestie te regulującymi autonomia prawna Kościoła Katolickiego polegająca na tym, że Kościół rządzi się w swych sprawach własnym prawem, swobodnie wykonuje władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami". NSA stwierdził, że "całkowite porzucenie wiary lub wystąpienie z Kościoła – niezależnie od oceny dopuszczalności tej ostatniej czynności w świetle prawa kościelnego – nie stanowi żadnego uzasadnienia dla zatarcia pewnych, w przeszłości zaszłych faktów.".
Z akt sprawy wynika, że "...W księdze ochrzczonych parafii p.w. [...] w [...] za rok 1967, pod numerem [...], został zapisany chrzest R. M., urodzonego dnia [...] czerwca 1967 r. w [...], syna J., który miał miejsce dnia [...] lipca 1967 r. w tutejszej parafii. (...) Faktem także jest, że do parafii wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] listopada 2014 r., zawierające »oświadczenie woli« z wnioskiem o naniesienie adnotacji o wystąpieniu z Kościoła katolickiego oraz żądaniem przesłania jako potwierdzenia odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem. Faktem także jest, że Proboszcz w piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. udzielił skarżącemu odpowiedzi i wskazał właściwy tryb postępowania w sprawie wystąpienia z Kościoła katolickiego w oparciu o przepisy wykonawcze o charakterze duszpasterskim przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski »Zasady postępowania w sprawie apostazji dokonanej poprzez formalny akt wystąpienia z Kościoła« z dnia 27 września 2008 r.".
Należy zauważyć, iż skarżący jest obecnie członkiem Kościoła Katolickiego i dopóki nie dokona formalnego aktu apostazji członkiem tego Kościoła będzie.
W sprawie nie ma znaczenia, że jako dziecko nie dysponujące swoją świadomą wolą został ochrzczony i jak twierdzi "nigdy z własnego wyboru nie zostałem członkiem Kościoła". W ocenie Sądu zaistniał pewien fakt, który może być jedynie formalnie usunięty i tylko w pewnym zakresie tzn. poprzez dokonanie adnotacji o apostazji, co jest równoznaczne z wystąpieniem z Kościoła Katolickiego i niesie różne skutki w zakresie duszpasterskim.
W zakresie zarzutów dotyczących naruszenia przepisów EKPC Sąd podziela stanowisko organu.
Zdaniem Sądu należy uznać, iż organ wyczerpująco zbadał istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ rozstrzygając sprawę - oparł się na materiale prawidłowo zebranym, i dokonał jego wszechstronnej oceny.
Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, organ uzasadnił w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a..
Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ppsa orzekł, jak w sentencji.