Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2009 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) odmówił E. C., działającej w imieniu małoletnich dzieci R., A., M. i M. Z. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji, podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ podał, że w okresach od [...] czerwca 1994 r. do [...] czerwca 1995 r., od [...] marca 1997 r. do [...] marca 1999 r., od [...] stycznia 2001 r. do [...] sierpnia 2004 r. i od [...] września 2005 r. do zgonu, tj. do dnia [...] grudnia 2007 r. występują przerwy w ubezpieczeniu. Organ podkreślił ponadto, że w tym okresie wobec ojca dziecka nie została orzeczona niezdolność do pracy.
Udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy ojca dzieci zmarłego w wieku 52 lat łącznie wynosi 24 lata 7 miesięcy i 9 dni, a w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udokumentowano 2 lata 5 miesięcy i 23 dni okresów składkowych.
W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi E. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżąca zakwestionowała ustalenia organu, że w jej sytuacji rodzinnej nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że jej zmarły mąż pracował kiedy mógł i mimo choroby [...] wypracował dosyć długi okres ubezpieczenia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie, ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.)
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa, poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 kpa, spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że zmarły ojciec dzieci, w wieku 52 lat, miał liczne przerwy w wykonywaniu zatrudnienia, a udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wprawdzie wynosi prawie 25 lat, to jednak w 10-leciu przypadającym przed datą zgonu, tj. dniem [...] grudnia 2007 r. zamiast 5 lat udokumentowano 2 lata, 5 miesięcy i 23 dni okresów składkowych.
W ocenie Sądu, zmarły ojciec dzieci przejawiał aktywność zawodową, o czym świadczy łączny długi okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 24 lata, 7 miesięcy i 9 dni. Jest to adekwatny okres zatrudnienia dla 52-letniego mężczyzny w dacie zgonu. Podkreślić należy, że rodzina zamieszkuje na terenie dotkniętym wysokim bezrobociem. Okoliczność ta sama w sobie nie może być uznana za szczególną, ale należy wziąć ją pod uwagę i dokładnie przeanalizować na tle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego.
Zmarły ojciec dzieci cierpiał na chorobę [...] i choć jest oczywistym, że nie jest to okoliczność, którą można uznać za szczególną, to należy wziąć pod uwagę treść zaświadczenia z [...] czerwca 2008 r. [...] Stowarzyszenia [...] z którego wynika że zmarły nie był zdolny do podjęcia pracy zarobkowej z powodu zaburzeń [...] i leczonej w schronisku zaawansowanej choroby [...]. W schronisku pracował w ramach prowadzonej terapii, wykonywał szereg prac, jednak nie udały się próby wyjścia na zewnątrz z uwagi na lęki i wewnętrzne zamknięcie. Nie udało się spowodować włączenia do życia społecznego.
Podobną opinię o R. Z. wyraził psycholog kliniczny mgr R. P., wskazując na [...].
Jak wynika z akt administracyjnych zmarły ojciec dzieci od daty zaprzestania zatrudnienia był pod opieką wskazanych instytucji. Powyższe wskazuje, że starał się leczyć i przezwyciężyć [...]. Okoliczności te zostały zupełnie pominięte przez organ przy podejmowaniu decyzji.
W ocenie Sądu, zmarły ojciec dzieci na miarę możliwości, tj. struktury bezrobocia w okolicy swojego zamieszkiwania, swoich umiejętności zawodowych, oraz choroby [...], wykazywał aktywność zawodową.
Również z materiału zgromadzonego przez organ nie wynika, jaki był stan zdrowia zmarłego, a należy zwrócić uwagę, że w dacie zgonu miał on dopiero 52 lata.
Mimo, że nie została wobec ojca dzieci orzeczona niezdolność do pracy, to z opinii psychologicznych i psychiatrycznych wynika, że od 2005 r. nie był zdolny do podjęcia pracy poza zamkniętym ośrodkiem.
Tak więc organ nie podjął się oceny, wskazanych wyżej okoliczności, czy przy prawie 25-letnim okresie ubezpieczenia w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych.
W sprawie niniejszej nie można pominąć "sprawiedliwościowego aspektu" orzecznictwa Sądu Najwyższego w tej przestrzeni prawnej. Należy wspomnieć o uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. I UZP 5/05, która przy okazji zajmowania się przesłankami zawartymi w art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), również dokonuje oceny długości okresów składkowych i nieskładkowych.
W kontekście powołanej uchwały nie można nie zauważyć, że w przedmiotowej sprawie prawie 25-letni okres składkowy i nieskładkowy dla 52 letniego mężczyzny oraz całokształt innych podniesionych okoliczności, wydaje się przemawiać za przyznaniem renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci zmarłego.
Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.