Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. - przedstawiciela ustawowego małoletniej A. K. od decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności, o których mowa w tym przepisie odnosi się do tej osoby.
W toku sprawy ustalono, że ojciec dziecka Jn. K. zmarł w dniu [...] w wieku 44 lat. Jego udowodniony okres ubezpieczenia to 14 lat, 6 miesięcy i 2 dni. W ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem przepracował 4 lata, 8 miesięcy i 15 dni. Zdaniem organu, wypracowany staż pracy jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego, który w chwili śmierci miał 44 lata i w stosunku do wieku powinien mieć odpowiednio dłuższy okres ubezpieczenia. Ponadto zwrócono uwagę, że w wykonywaniu zatrudnienia wystąpiła nieuzasadniona przerwa od 16 września 1999 r. do 19 lipca 2004 r. Organ stwierdził, że nie istniały w tym czasie szczególne okoliczności uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i nabycie uprawnień do świadczeń ustawowych, ponieważ Jn. K. był osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, gdyż nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby.
Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych podlegała ocenie organu, lecz nie stanowiła wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Sądu, J. K. kwestionując zaskarżoną decyzję podała, że jej zmarły mąż w okresie od 16 września 1999 r. do 19 lipca 2004 r. był zarejestrowany, jako bezrobotny. Poinformowała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów procesowych (art. 7, 8, 9 oraz 107 § 3 kpa) i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Za zbyt ogólnikowe i niepoparte bliższą analizą zebranych materiałów dowodowych i całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, należy uznać stwierdzenie Prezesa ZUS o braku po stronie ubezpieczonego szczególnych okoliczności niewypracowania ustawowych uprawnień do świadczeń o charakterze emerytalno-rentowym.
Jak wynika z akt sprawy, J. K. już we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku podnosiła, że mąż jej przed podjęciem ostatniego zatrudnienia był zarejestrowany w charakterze bezrobotnego. Organ w żaden sposób nie ustosunkował się do tych argumentów. Wyjaśnienie tej kwestii ma zasadnicze znaczenie dla oceny, czy zaszły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły ubezpieczonemu kontynuowanie zatrudnienia i nabycie uprawnień do świadczeń ustawowych.
W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczącego stosowania art. 83 ust. 1 powoływanej ustawy nie jest bowiem wykluczone uznanie bezrobocia, jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Należy zwrócić uwagę, że pogląd ten również podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt OSK 807/05.
Rozpatrując ponownie sprawę, Prezes ZUS winien w powyższym kontekście odnieść się do faktu, że w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy Jn. K. podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 4 lat, 8 miesięcy i 15 dni, a do uzyskania świadczeń z ustawy o emeryturach i rentach zabrakło mu 3 i pół miesiąca stażu ubezpieczeniowego, a także ocenić okoliczność, iż w chwili zgonu podlegał ubezpieczeniu społecznemu.
Zdaniem Sądu, w świetle powołanych wyżej okoliczności nie można wykluczyć, że szczególną przyczyną, uniemożliwiającą wypracowanie odpowiednio dłuższego stażu ubezpieczeniowego, który skutkowałby przyznaniem renty na zasadach ogólnych mogło być bezrobocie. W każdym bądź razie okoliczności te powinny być szczegółowo zbadane i wyjaśnione przez organ.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.