Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez K. P. (dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca") decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., znak: [...] Prorektor ds. studentów i jakości kształcenia Uniwersytetu [...] (dalej: "Prorektor ds. studentów" "organ II instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: "k.p.a.", w związku z § 11 ust. 1 i 2 oraz § 12 ust 2 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne (Monitor [...] z 2015 r., poz. [...]), dalej: "uchwała nr [...] Senatu [...]", utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] U[...] (dalej: "Dziekan Wydziału", "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2019 r. (bez numeru) w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
Pismem z dnia [...] lipca 2019 r. K. P. zwróciła się do Dziekana Wydziału z wnioskiem o zwolnienie z opłat za studia niestacjonarne, zwrot opłaty rekrutacyjnej oraz przywrócenie ubezpieczenia zdrowotnego. W uzasadnieniu wskazała, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W roku akademickim 2016/2017 jako studentka studiów stacjonarnych na kierunku [...] U[...] zamierzała złożyć, poprzez Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych (dalej: "BON"), wniosek o dokonanie zmian w toku studiów stacjonarnych oraz wydłużenie sesji egzaminacyjnej. Oczekując na wizytę lekarską celem uzyskania aktualnej dokumentacji medycznej i uzgodnienia terminu spotkania w BON, decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. została skreślona z listy studentów studiów stacjonarnych na Wydziale [...] U[...].
Wnioskodawczyni podniosła, iż zwróciła się do Dziekana Wydziału z prośbą o pomoc, który w odpowiedzi wskazał, iż w przypadku pozytywnej rekomendacji z BON "będzie mogła postarać się o wznowienie studiów albo anuluje decyzję o skreśleniu z listy studentów studiów stacjonarnych". Następnie wskazała, iż w Dziekanacie Wydziału pozyskała informację, że ww. decyzja została wysłana na jej adres zameldowania, a nie na wskazany adres korespondencyjny. Ostatecznie ww. decyzję odebrała w dniu [...] kwietnia 2019 r., a więc po kilku latach od jej wydania. Na skutek wniesienia odwołania, organ II instancji uchylił ww. decyzję o skreśleniu z listy studentów i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Dalej wnioskodawczyni podała, iż po otrzymaniu ww. decyzji o skreśleniu z listy studentów, chcąc ukończyć studia [...], ubiegała się o przyjęcie na studia w trybie niestacjonarnym, bowiem podjęcie studiów stacjonarnych nie było możliwe w trakcie roku akademickiego. Zaznaczyła nadto, że gdyby nie powyższe okoliczności, nigdy nie ubiegałaby się o przyjęcie na studia niestacjonarne z uwagi na trudną sytuację finansową.
Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. (bez numeru) Dziekan Wydziału [...] U[...], działając na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668 ze zm.) w związku z § 11 ust. 2 oraz § 12 ust. 1 uchwały nr [...] Senatu U[..] oraz art. 104 k.p.a., odmówił zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne w całości oraz wskazał, że należna kwota czesnego za I rok studiów niestacjonarnych na kierunku [...] na Wydziale [...] U[...] w roku akademickim 2018/19 wynosi 1560,00 zł, powiększona o należne odsetki za zwłokę.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż stosownie do § 11 ust. 2 uchwały nr [...] Senatu U[...], uczelnia ma prawo pobierać opłaty za prowadzenie studiów niestacjonarnych. K. P. podjęła w dniu [...] października 2018 r. naukę na studiach niestacjonarnych na kierunku [...] na Wydziale [...] U[...]. W dniu [...] października 2018 r. zawarła umowę o odpłatności za świadczone usługi edukacyjne. Zgodnie z § 4 pkt 1 ww. umowy zobowiązana była do wnoszenia należnych opłat przez cały okres studiów.
Dalej Dziekan Wydziału wskazał, iż okoliczność wpisania się K. P. na listę studentów studiów niestacjonarnych w październiku 2018 r. z obowiązkiem opłacania czesnego nie była bezpośrednim skutkiem prawnym decyzji administracyjnej o skreśleniu ze studiów stacjonarnych wydanej w listopadzie 2016 r. Również anulowanie decyzji o skreśleniu ze studiów stacjonarnych na kierunku [...]nie może mieć wpływu na realizację przez wnioskodawczynię studiów niestacjonarnych na tym samym kierunku i Wydziale.
Organ wskazał następnie, że zgodnie z § 5 pkt 2 umowy o odpłatności za usługi edukacyjne, kierownik jednostki ma obowiązek informowania o zaległościach, a następnie skreślenie z listy studentów w przypadku opóźnienia z opłatą dłuższego niż 30 dni. W przypadku wnioskodawczyni termin płatności przypadał w dniu [...] września 2018 r., a więc termin 30-dniowego opóźnienia upłynął w dniu 27 października 2018 r. Przed tą datą przypadały terminy płatności dwóch pierwszych rat czesnego, które nie zostały uregulowane. Zatem zaległość w opłatach czesnego została ustalona na 1560 zł, wraz z odsetkami za nieterminowe uiszczenie opłat.
Końcowo organ wskazał, iż odbiorcą i dysponentem wniesionej w czerwcu 2018r. opłaty rekrutacyjne było Biuro ds. Rekrutacji U[...], a nie Wydział [...]. Wydział [...] U[...] nie jest również jednostką, która może wstecznie przywrócić ubezpieczenie zdrowotne.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2019 r. K. P. wniosła do Prorektora ds. studentów odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie:
- - § 12 ust. 1 uchwały nr [...] Senatu U[...] poprzez zaniechanie uprzedniego uzyskania przez organ I instancji pisemnej opinii właściwego organu samorządu studenckiego,
- - § 12 ust. 1b uchwały nr [...] Senatu U[...] poprzez zaniechanie zawarcia w uzasadnieniu decyzji wyjaśnienia, z jakich względów organ I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała okoliczność, o której mowa w § 11 ust. 2 uchwały,
- - art. 7 i 7b k.p.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, która jest osobą z niepełnosprawnością, w związku z czym realizacja przez nią prawa do nauki okupiona jest większym wysiłkiem w porównaniu do innych studentów, a jednocześnie zapewnienie udziału w dostępie do wykształcenia przez osoby z niepełnosprawnościami jest środkiem do osiągnięcia bardziej otwartego i demokratycznego społeczeństwa,
- - art. 7b k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy polegające na odmowie uznania, że między nieprawidłowym doręczeniem decyzji o skreśleniu skarżącej z listy studentów a istotnym pogorszeniem jej sytuacji materialnej istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, podczas gdy brak możliwości zaskarżenia ww. decyzji z powodu nieprawidłowego jej doręczenia spowodował po stronie skarżącej szereg problemów takich jak: brak możliwości ubiegania się o pomoc materialną, utratę dodatku finansowego z PFRONu, ryzyko utraty miejsca w akademiku, pogorszenie stanu zdrowia, stres, konieczność podjęcia płatnych studiów niestacjonarnych - a więc istotne pogorszenie sytuacji materialnej,
- - art. 8 § 1 k.p.a. poprzez odstąpienie organu od zapewnień o zwolnieniu z opłat za usługi edukacyjne składanych skarżącej w obecności przedstawicieli samorządu studentów,
- - § 11 ust. 2 pkt 3 uchwały nr [...] Senatu U[...] polegające na błędnym przyjęciu, że nie doszło do istotnego pogorszenia sytuacji materialnej skarżącej w trakcie studiów, podczas gdy jej sytuacja uległa niekorzystnej zmianie ze względu na niepełnosprawność, utratę możliwości ubiegania się o stypendium oraz zadłużenie związane z nieprawidłowym doręczeniem decyzji o skreśleniu z listy studentów.
W piśmie z dnia [...] września 2019 r. organ I instancji przedstawił opinię w sprawie wniesionego odwołania.
Uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. Rada Samorządu Studentów Wydziału [...] Uniwersytetu [...] pozytywnie zaopiniowała wniosek K. P. o zwolnienie z opłat ze studiów niestacjonarnych w roku akademickim 2018/2019, zwrot opłaty rekrutacyjnej i przywrócenie ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 24 listopada 2016 r.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. znak: [...] Prorektor ds. studentów i jakości kształcenia Uniwersytetu [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji zwrócił uwagę na konieczność wnoszenia opłat przez studentów studiów niestacjonarnych oraz przytoczył zasady ich uiszczania wynikające z Uchwały nr [...] Senatu U[...].
Następnie wskazał, iż fakt podjęcia przez skarżącą płatnych studiów niestacjonarnych i naliczenia należnych opłat za te studia nie był bezpośrednią konsekwencją prawną uchylonej decyzji o skreśleniu jej z listy studentów studiów stacjonarnych. Zauważył, iż na studia niestacjonarne organizowana jest odrębna rekrutacja, nie są one w żaden sposób związane z uprzednim, czy następczym uczęszczaniem na jakiekolwiek studia bezpłatne. Organ opisał przy tym przebieg rekrutacji skarżącej na studia niestacjonarne wskazując, że w dniu [...] października 2018 r. podpisała ona z Uczelnią umowę o odpłatności za usługi edukacyjne.
Organ poinformował, że podstawą zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne są w szczególności przesłanki wymienione w § 11 ust. 2 Uchwały nr [...] Senatu U[...]. Wskazał, że K. P. dwukrotnie składała wniosek o zwolnienie z opłat edukacyjnych. Pierwszy wniosek został rozpatrzony negatywnie, gdyż ze zgromadzonych w sprawie danych wynikało, że sytuacja materialna skarżącej była trudna już w momencie podjęcia studiów ([...] października 2018 r.), nie doszło natomiast do jej pogorszenia w trakcie studiów. Natomiast drugi wniosek, będący przedmiotem niniejszego postępowania, nie został oparty o przesłanki wymienione w § 11 pkt 2 Uchwały nr [...] Senatu U[...]. Pomimo tego, organ I instancji umożliwił skarżącej udokumentowanie trudnej sytuacji materialnej oraz zdrowotnej i oczekiwał na przedłożenie przez nią odpowiedniej dokumentacji.
Dalej organ II instancji wskazał, iż dokonując analizy materiału dowodowego w niniejszej sprawie stwierdził potrzebę jego uzupełnienia o opinię Rady Samorządu Studentów Wydziału [...] U[...]. Wydana przez Samorząd Studencki pozytywna opinia z dnia [...] listopada 2019 r. nie implikuje jednak uwzględnienia wniosku skarżącej, bowiem organ nie ma obowiązku zastosowania się do kierunku wyznaczonego opinią.
Końcowo organ II instancji stwierdził, iż zaskarżona decyzja zapadła w warunkach uznania administracyjnego, przy czym organ I instancji nie przekroczył jego granic. Prawidłowo zastosował przy tym przepisy materialnoprawne do stanu faktycznego sprawy, zaś prowadząc postępowanie nie naruszył przepisów procesowych.
Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. K. P. wniosła skargę na powyższą decyzję zarzucając organowi II instancji naruszenie:
- 1) art. 7 k.p.a. w zw. z § 11 ust. uchwały nr [...] Senatu U[...] poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. zaniechanie wezwania skarżącej do przedstawienia dokumentacji stanowiącej dowód spełnienia jednej z przesłanek będących podstawą do zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne, a zamiast tego przyjęcie za podstawę wydania zaskarżonej decyzji błędnie zebranego materiału dowodowego,
- 2) art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela w sytuacji, gdy skarżąca jest osobą ze stopniem niepełnosprawności i ponosi poważne skutki błędu Uczelni,
- 3) art. 7 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. przyjęcie, iż skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie organu I instancji,
- 4) art. 77 § 1 k.p.a. w związku z § 11 ust. 1 uchwały nr [...] Senatu U[...] poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, tj. zaniechanie wezwania skarżącej do przedstawienia dokumentacji stanowiącej dowód spełnienia jednej z przesłanek zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne, a zamiast tego przyjęcie za podstawę wydania zaskarżonej decyzji błędnie zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego.
Skarżąca wniosła ponadto o przeprowadzenie dowodu z szeregu dokumentów załączonych do skargi.
W uzasadnieniu podkreśliła, że uiszczanie przez nią opłat za studia niestacjonarne jest niezgodne z zasadami współżycia społecznego, bowiem rekrutując się na studia niestacjonarne, wciąż była studentką studiów stacjonarnych na tym samym kierunku i na tej samej Uczelni (o czym - jak wskazała - nie wiedziała z winy Uczelni), a nie można równocześnie studiować na tym samym kierunku stacjonarnie i niestacjonarnie.
Skarżąca podniosła również, że organ I instancji nie wezwał jej do przedstawienia dokumentów, z których miałoby wynikać, że spełnia ona przesłanki wymienione w § 11 pkt 2 uchwały nr [...] Senatu U[...], a zatem nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Tym samym nie mógł pozyskać informacji, że sytuacja materialna skarżącej uległa pogorszeniu w trakcie studiów. Wskazała nadto, iż nie jest prawdą, że nie odpowiedziała na wezwanie organu I instancji w sytuacji gdy wniosek o zwolnienie z opłat za studia niestacjonarne skierowała w dniu [...] lipca 2019 r., zaś wezwanie, na które powołuje się organ II instancji, datowany jest na [...] czerwca 2019 r. Organ I instancji nie mógł więc wzywać skarżącej do udokumentowania jej trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej przed datą wpływu wniosku o zwolnienie z opłat za studia niestacjonarne.
Skarżąca zaznaczyła również, że przy podejmowaniu decyzji organ I instancji nie uzyskał pisemnej opinii właściwego organu samorządu studenckiego w przedmiocie ww. wniosku.
Rektor Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.
Skarżąca w pismach procesowych z dnia: [...] czerwca 2020 r. oraz [...] lipca 2020r. przedstawiła w sposób szczegółowy swoją sytuację materialną oraz zdrowotną załączając do akt postępowania liczne kopie faktur i rachunków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie zarówno organ jak i skarżąca (pismami z dnia: [...] czerwca i [...] lipca 2020 r.) wnieśli o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prorektora ds. studentów i jakości kształcenia Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2019 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dziekana Wydziału Psychologii U[...] z dnia [...] lipca 2019 r. zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668 ze zm.) oraz § 11 ust. 2 i § 12 ust. 1 uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2015 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne.
Stosownie do art. 79 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce uczelnia publiczna może pobierać opłaty za usługi edukacyjne związane z: 1) kształceniem na studiach niestacjonarnych;
- 2) powtarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadawalających wyników w nauce;
- 3) kształceniem na studiach w języku obcym;
- 4) prowadzeniem zajęć nieobjętych programem studiów;
- 5) kształceniem cudzoziemców na studiach stacjonarnych w języku polskim.
Uczelnia publiczna może pobierać opłaty również za: 1) przeprowadzenie rekrutacji;
- 2) przeprowadzenie potwierdzenia efektów uczenia się;
- 3) wydanie indeksu i legitymacji studenckiej oraz duplikatów tych dokumentów;
- 4) wydanie odpisu w języku obcym dyplomu ukończenia studiów i suplementu do dyplomu, innych niż wydane na podstawie art. 77 ust. 2;
- 5) wydanie duplikatu dyplomu ukończenia studiów i suplementu do dyplomu;
- 6) korzystanie z domów studenckich i stołówek studenckich (art. 79 ust. 2).
Zgodnie z art. 79 ust. 3 ww. ustawy uczelnia publiczna ustala warunki i tryb zwalniania z opłat, o których mowa w ust. 1 i 2.
Stosownie zaś do art. 264 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1669) uczelnia zawiera z osobami rozpoczynającymi studia w roku akademickim 2018/2019 umowy określające warunki pobierania opłat związanych z odbywaniem studiów oraz opłat za usługi edukacyjne, a także wysokość tych opłat, na zasadach dotychczasowych.
Z kolei przepis § 11 ust. 1 załącznika do obwieszczenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. w sprawie zasad pobierania opłat za usługi edukacyjne, stanowi, iż student może wystąpić z wnioskiem o zwolnienie z opłat w całości lub w części, albo o rozłożenie opłat na raty. Podstawą do zwolnienia lub rozłożenia opłaty na raty może być w szczególności: 1) osiągnięcie przez studenta wybitnych wyników w nauce;
- 2) uczestnictwo studenta w międzynarodowym programie stypendialnym;
- 3) istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów;
- 4) działalność studenta na rzecz uczelni wykonana społecznie, ważna dla uczelni i wymagająca poświęcenie znaczącej ilości czasu (§ 11 ust. 2).
Wniosek o zwolnienie z opłat, którego podstawę stanowią okoliczności określone w ust. 2 pkt 1, 2, i 4, składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 30 dni przed rozpoczęciem zajęć dydaktycznych będących przedmiotem tego wniosku. Wniosek o zwolnienie z opłat, którego podstawę stanowi okoliczność określona w ust. 2 pkt 3, składa się do kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie później niż 3 miesiące od dnia pogorszenia sytuacji materialnej. Z poważnych powodów kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może przyjąć do rozpatrzenia wniosek złożony w późniejszym terminie (§ 11 ust. 3).
Zgodnie z § 12 ust. 1 i 1a uchwały nr [...] Senatu U[...] kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej wydaje decyzję w sprawie zwolnienia z opłaty w całości lub w części, bądź rozłożenia jej na raty, po wcześniejszym uzyskaniu pisemnej opinii właściwego organu samorządu studenckiego. Opinię, o której mowa w ust. 1, właściwy organ samorządu studenckiego sporządza i przekazuje kierownikowi podstawowej jednostki organizacyjnej w terminie 14 dni od dnia, w którym zwrócono się do tego organu o zaopiniowanie wniosku studenta. W przypadku nie przedstawienia opinii w tym terminie kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej rozstrzyga sprawę samodzielnie.
Wskazać w tym miejscu należy, co podkreślał również organ II instancji, że decyzja w przedmiocie zwolnienia studenta z opłaty lub częściowe jej obniżenie, podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Kontroli sądowej podlega uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną.
Sąd bada, czy podejmując rozstrzygnięcie organ uzasadnił je dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami oraz czy rozważył interes społeczny i słuszny interes strony stosownie do zasady wynikającej z art. 7 k.p.a. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10, z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK1981/14; publ. CBOSA).
Przepis art. 107 § 3 k.p.a. stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku rozstrzygnięcia negatywnego dla strony powinien wykazać, że nie mógł inaczej orzec z uwagi na konkretne okoliczności prawne lub faktyczne. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia, a więc dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia.
Ponadto, w przypadku gdy prawo materialne pozostawia rozstrzygnięcie organu uznaniu administracyjnemu, jego obowiązkiem jest załatwić sprawę po dokładnym wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 225/97, publ. Biul. Skarb. 1999, nr 1, poz. 20; wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r. sygn. akt III ARN 49/93, publ. OSNC 1994/0/181).
W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja Prorektora ds. studentów z dnia [...] listopada 2019 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Dziekana Wydziału z dnia [...] lipca 2019 r. powyższych wymogów nie spełniają, co oznacza, że zostały wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. W toku postępowania nie został ustalony stan faktyczny sprawy w świetle przesłanek określonych w § 11 ust. 2 uchwały nr [...] Senatu U[...], co stanowi istotne naruszenie reguł postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.
Postępowanie w sprawie niniejszej zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej z dnia [...] lipca 2019 r. Wprawdzie w treści wniosku skarżąca nie powołała wprost przesłanki określonej w § 11 ust. 2 uchwały nr [...] Senatu U[...], jednakże oprócz okoliczności nieskutecznego doręczenia decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. o skreśleniu z listy studentów studiów stacjonarnych na Wydziale [...] U[...], podnosiła również, iż pozostaje w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Okoliczność ta nie została w ogóle poddana analizie i ocenie przez organ I instancji, co oznacza, że podjęte rozstrzygnięcie uznać należy za co najmniej przedwczesne. W sytuacji bowiem, gdy jedną z przesłanek zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne jest istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów (§ 11 ust. 2 pkt 3 uchwały nr [...] Senatu U[...]), obowiązkiem organu - w świetle art. 64 § 2 k.p.a. w związku z § 11 ust. 4 uchwały nr [...] Senatu U[...] - było wezwanie skarżącej do uzupełnienia wniosku poprzez wykazanie, że powyższa przesłanka w jej przypadku została spełniona.
Zgodnie z 64 § 2 k.p.a. jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Stosownie natomiast do § 11 ust. 4 uchwały nr [...] Senatu U[...], który stanowi, iż wnioski nieudokumentowane podlegają zwrotowi w celu uzupełnienia. Brak uzupełnienia w trybie 7 dni jest równoznaczny z pozostawieniem wniosku bez dalszego biegu. Zaniechanie przez organ I instancji wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku (w szczególności poprzez przedstawienie stosownej dokumentacji), stanowi naruszenie ww. przepisów procesowych, a także naruszenie zasady informowania wyrażonej 9 k.p.a. oraz zasady zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej, o której mowa w art. 8 k.p.a. W przedmiotowej sprawie ma to tym większe znaczenie, iż skarżąca jest osobą niepełnosprawną, która współpracowała z BON, co wielokrotnie podnosiła w toku postępowania.
W tym miejscu należy odnieść się do argumentacji organu II instancji, który wskazał, że "Prodziekan ds. studenckich (...), odnosząc się ze zrozumieniem do sytuacji studentki, z uwagi na pierwszy złożony przez nią wniosek o zwolnienie z opłat (wniosek z [...] października 2018 r.), umożliwił K. P. udokumentowanie trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Wzywano w tym celu studentkę drogą e-mailową (w dniu [...] czerwca 2019 r.), a następnie pocztą (potwierdzenie odbioru z dnia [...] lipca 2019 r.), jednakże mimo dwukrotnego wezwania, K. P. nie dostarczyła na Wydział [...] żadnych dokumentów opisujących jej sytuację materialną lub zdrowotną (...)". Jak już wyżej wskazano, postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane podaniem skarżącej z dnia [...] lipca 2019 r., oczywistym jest zatem, że wezwanie organu I instancji z dnia [...] czerwca 2019 r. nie mogło dotyczyć tego postępowania.
Ponadto powoływane przez organ II instancji wezwanie dotyczyło okoliczności innych aniżeli wymienione w § 11 ust. 2 pkt 3 uchwały nr [...] Senatu U[...]. Mianowicie: "dostarczenia wszystkich dokumentów oraz przedstawienia wszystkich faktów, które mogłyby mieć znaczenie przy rozpatrywaniu postępów w realizacji programu studiów na kierunku [...] według wytycznych obowiązujących studentów w roku akademickim 2015/2016". W tym "zaświadczeń potwierdzających stan zdrowia (...), zaświadczeń potwierdzających zaliczenie przedmiotów, które w systemie informatycznym widnieją jako zaliczone, wniosków o powtarzanie roku (...), innych dokumentów potwierdzających fakty mające znaczenie w procesie rozliczania I roku studiów na kierunku [...]".
W świetle powyższego uznać należy, iż organ I instancji nie poczynił ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie, nie zebrał i nie rozpatrzył materiału dowodowego niezbędnego do podjęcia rozstrzygnięcia. W szczególności nie wezwał skarżącej do złożenia wyjaśnień i przedstawienia dowodów na poparcie jej twierdzenia o bardzo trudnej sytuacji materialnej. W konsekwencji przedwcześnie uznał, iż brak jest podstaw do zwolnienia skarżącej z opłat za usługi edukacyjne zgodnie ze złożonym wnioskiem. Ten stan rzeczy wadliwie zaakceptował organ II instancji czym dopuścił się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Wskazać również należy, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem § 12 ust. 1 i 1a uchwały nr [...] Senatu U[...]. Przepis ten nakłada na kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej wymóg uzyskania opinii właściwego organu samorządu studenckiego przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne. Z akt sprawy nie wynika, aby organ I instancji dopełnił powyższego obowiązku. Próbę sanowania tej wadliwości podjął organ II instancji, który w toku postępowania odwoławczego uzyskał opinię Rady Samorządu Studentów Wydziału [...] U[...] pozytywnie opiniującą wniosek skarżącej o zwolnienie z opłat ze studiów niestacjonarnych w roku akademickim 2018/2019 (uchwałą nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r.). Podkreślić jednak należy, że brak formalny w postaci ww. opinii organu samorządu studenckiego nie może być uzupełniany na etapie postępowania odwoławczego, bowiem godzi to w zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a., której istota sprowadza się do dwukrotnego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie.
Jakkolwiek bowiem przedmiotowa opinia nie ma charakteru wiążącego, to jednak stanowi istotny element materiału dowodowego, który winien być przedmiotem analizy i oceny organu I i II instancji. W szczególności, w przypadku podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie zwolnienia z opłat edukacyjnych, to organ I instancji powinien wyjaśnić z jakich względów, pomimo pozytywnej opinii organu samorządu studenckiego, nie stwierdził podstaw do wydania rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem wniosku. Stanowisko organu I instancji winno podlegać ocenie organu odwoławczego.
Zauważyć przy tym należy, że dopełnienie przez organ I instancji obowiązku uzyskania ww. opinii stwarza po stronie wnioskodawcy możliwość odniesienia się do twierdzeń wyrażonych w opinii niezależnie od tego, czy jest ona dla niego pozytywna czy negatywna.
Konkludując Sąd stwierdza, że orzekające w sprawie organy dopuściły się naruszenia wymienionych powyżej przepisów postępowania administracyjnego, co skutkowało uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji. Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji uwzględni dokonaną ocenę prawną. Zgromadzi i rozpatrzy materiał dowodowy niezbędny do podjęcia rozstrzygnięcia stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. Rozważy również okoliczności podnoszone przez skarżącą w toku postępowania, a dotyczące jej sytuacji materialnej oraz zdrowotnej. Następnie dokona oceny stanu faktycznego sprawy w świetle przesłanek określonych w § 11 ust. 2 uchwały nr [...] Senatu U[...]. Zważy przy tym, że zawarty w ww. przepisie zwrot "w szczególności" znamionuje niewyczerpujący (niepełny) katalog przesłanek będących podstawą zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne. W tym kontekście organ weźmie pod uwagę podnoszoną przez skarżącą wątpliwość, a mianowicie czy w sytuacji, gdy decyzja o skreśleniu skarżącej z listy studentów studiów dziennych nie została jej skutecznie doręczona, to czy skarżąca rekrutując się na studia niestacjonarne wciąż była studentką studiów stacjonarnych na tym samym kierunku i uczelni, czy też nie. Kwestia ta powinna zostać wyjaśniona i rozważona przez organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.
Końcowo, odnosząc się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji załączonej do skargi Sąd stwierdza, iż zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu przesłanki wymienione w ww. przepisie nie zostały spełnione, bowiem ww. dokumentacja w zasadniczej mierze stanowi istotny dowód w sprawie i winna podlegać ocenie organu na etapie postępowania administracyjnego. Sąd nie może bowiem zastępować organu w dokonywaniu ustaleń co do okoliczności faktycznych mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.