Uzasadnienie
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, działając na podstawie art. 61a Kpa w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1000) oraz art. 71 i art. 53f ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2018 r. poz. 2032), w dniu [...] listopada 2018 r. wydał postanowienie nr [...], którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi J.N. na przetwarzanie jego danych osobowych przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.
Organ w uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 61 § 1 Kpa, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Zgodnie z art. 71 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w działalności IPN określonej w art. 1 tej ustawy, przepisy RODO stosuje się do prowadzenia Bazy. Przez pojęcie "Bazy", zgodnie z art. 53f ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (...) rozumie się Bazę Materiału Genetycznego, która podstawie tego przepisu w zw. z art 53b powołanej powyżej ustawy utworzona została w celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r., a w przypadku odnalezienia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich identyfikacji tożsamości tych osób.
Na podstawie wykładni literalnej powyżej powołanych przepisów stwierdzić należy, że przepisy RODO stosuje się wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego zdefiniowanej w art. 53f ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (...). W konsekwencji powyższego RODO nie jest stosowane do innych baz danych prowadzonych przez Prezesa IPN w celu realizacji jego ustawowych zadań określonych w art. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (...).
Podkreślić w tym miejscu należy, że to w ustawie o Instytucie Pamięci Narodowej (...) zgodnie z art. 1 pkt 3 reguluje kwestie ochrony danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwach IPN.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie posiada uprawnień do rozpatrywania spraw dotyczącej przetwarzania danych osobowych w bazie danych prowadzonych przez Prezesa IPN innych niż Baza Materiału Genetycznego zdefiniowanej w art. 53f ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (...).
J.N., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2018 r. zarzucając, że zostało wydane z naruszeniem następujących przepisów:
- 1. art. 71 ustawy i IPN oraz art. 2 ust. 1 i 2 RODO w zw. z motywami preambuły RODO oznaczonymi numerami 73 i 158, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że przepisy RODO nie mają zastosowania do przetwarzania danych osobowych w celu dostarczenia konkretnych informacji o postawie politycznej w ramach dawnych systemów państw totalitarnych, prowadzonego przez IPN (za wyjątkiem Bazy Materiału Genetycznego, o której mowa w art. 53f ustawy o IPN), a w konsekwencji,. 107 że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie posiada kompetencji do rozpatrywania sprawy dotyczące przetwarzania przez IPN danych osobowych w bazie danych prowadzonej w inwentarzu archiwalnym pod adresem strony internetowej, podczas gdy przepisy RODO nie tylko nie wyłączają stosowania tego rozporządzenia do przetwarzania danych osobowych w tym celu, ale – co więcej – samo RODO – m.in. w motywach nr 73 i 158 – gwarantuje możliwość przetwarzania danych osobowych w tym celu oraz przewiduje możliwość przetwarzania danych osobowych w tym celu oraz przewiduje możliwość ustanowienia przez prawodawcę krajowego odstępstw od niektórych zasad przetwarzania danych osobowych w celu dostarczenia konkretnych informacji o postawie [politycznej w ramach dawnych systemów państw totalitarnych, a co za tym idzie, RODO obejmuje swym zakresem przetwarzanie przez IPN danych osobowych w inwentarzu archiwalnym;
- 2. art. 61a § 1 i art. 65 § 1 oraz art. 66 § 3 Kpa w zw. z art. 7 ustawy o ochronie danych osobowych, polegające na wydaniu zaskarżonego postanowienia przy stwierdzeniu przez organ braku kompetencji do prowadzenia postępowania w sprawie, tj. stwierdzenie swojej niewłaściwości, podczas gdy w takiej sytuacji organ nie jest uprawniony do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, lecz powinien przekazać podanie do organu właściwego, informując o tym wnoszącego podanie, bądź jeśli nie jest w stanie takiego organu ustalić lub właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd powszechny, powinien podanie zwrócić;
- 3. art. 124 § 2 Kpa oraz art. 126 w zw. z art. 107 § 3 Kpa oraz art. 8 Kpa w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, polegające na niewyjaśnieniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia jego podstawy prawnej, w szczególności poprzez ograniczenie lakonicznych wywodów w nim zawartych, jedynie do treści art. 71 ustawy o IPN oraz całkowicie pominięcie wykładni art. 2 RODO i motywów preambuły RODO, co mogło mieć wpływ na prawidłowość zaskarżonego postanowienia.
Pełnomocnik skarżącego podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302).
Zgodnie z art. 134 § 1 powyżej powołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w tym przepisie jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Posiadając tak określony zakres swojej kognicji Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co byłoby podstawą wyeliminowania go z obrotu prawnego.
Organ prawidłowo zastosował w tej sprawie przepis art. 61a Kpa i zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi skarżącego na przetwarzanie jego danych osobowych przez Prezesa IPN
Zgodnie z powołanym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61a, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Zgodnie z art. 71 ustawy o IPNW działalności Instytutu Pamięci określonej w art.1 zakres regulacji ustawy, przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str.
- 1) stosuje się do prowadzenia Bazy.
W tym miejscu podać należy, że przytoczony powyżej przepis został zamieszczony w ustawie o IPN w Rozdziale 8 – Zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy przejściowe i końcowe.
Zgodnie z art. 53f ust. ustawy o IPN w celu prowadzenia prac poszukiwawczych oraz identyfikacji tożsamości osób, o których mowa w 53b, w Instytucie Pamięci tworzy się Bazę Materiału Genetycznego, zwaną dalej "Bazą", której administratorem jest Prezes Instytutu Pamięci.
Natomiast art 53b ustawy o IPN stanowi, że Instytut Pamięci prowadzi prace poszukiwawcze miejsc spoczynku osób, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w okresie od dnia 8 listopada 1917 r. do dnia 31 lipca 1990 r., zwane dalej "pracami poszukiwawczymi", a w przypadku odnalezienia zwłok, szczątków lub prochów ludzkich identyfikuje tożsamość tych osób.
W ocenie Sądu organ, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, dokonał prawidłowej wykładni przytoczonych powyżej przepisów.
Przepisy RODO mają zastosowanie wyłącznie do Bazy Materiału Genetycznego, co wynika wprost z art. 71 ustawy o IPN. Definicja "Bazy" została natomiast zawarta w art. 53f ustawy o IPN.
W sytuacji, gdy w rezultacie wstępnego badania treści żądania organ administracji publicznej ustali wystąpienie przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie w administracyjno-prawnej formie niedopuszczalnym, powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a Kpa), co w niniejszej sprawie nastąpiło.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze, w ocenie Sądu są one niezasadne. Zarzuty odnoszące się do naruszenia przepisów prawa materialnego zasadniczo stanowią polemikę z organem w zakresie wykładni przepisów. Natomiast zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, częściowo uzasadnione (art. 107 § 3 Kpa) nie mogły mieć wpływu na treść wyroku. Sąd nie znalazł podstaw do skierowania pytań prejudycjalny do TSUE zawartych w skardze, gdyż wykładnia przepisów prawa materialnego nie może budzić wątpliwości.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w wyroku.