Uzasadnienie
IISA/Wa/343/04
Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2003 r nr [...], po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] lipca 2003 r K. Z. działającej w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionego syna K. Z., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm./, odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym, oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przyznanych w ustawie.
Jak wynika z powyższego przepisu przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:
- - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności
- - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność lub wiek
- - nie posiada niezbędnych środków utrzymania
Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Reasumując renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku może być przyznana osobie, która jest ubezpieczona w rozumieniu ustawy o rentach i emeryturach i nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy, nie posiada niezbędnych środków utrzymania i posiada odpowiednio długi, w stosunku do wieku okres składkowy i nieskładkowy, a do wymaganego ustawowego okresu ubezpieczenia, od którego zależy prawo do renty, brakuje niewielki okres.
Tymczasem z akt rentowych rozpoznawanej sprawy wynika, że orzeczeniem z dnia [...] 10 2002 r lekarz orzecznik ZUS uznał K. Z. za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji do października 2004 r, jednocześnie stwierdzając, że daty powstania niezdolności do pracy nie da się ustalić. Zgodnie z art. 14 ust 2 wyżej cytowanej ustawy, jeżeli nie ma możliwości ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, za datę powstania niezdolności do pracy, przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o świadczenie tj. [...] 09 2002 r. Zatem wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy został złożony po dwóch latach 5 miesiącach i 7 dniach od zaprzestania płacenia składek na ubezpieczenie społeczne.Ponadto na przestrzeni 37 lat życia ma udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący tylko 10 lat i 4 dni, a w czasie zatrudnienia nastąpiła nieuzasadniona przerwa w okresie od [...] 08 1995 r do [...] 03 2000 r. W związku z powyższym w sprawie nie stwierdzono szczególnych okoliczności, które spowodowałyby niespełnienie warunków do renty na ustawowych zasadach.
Trudno zatem uznać że zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w wymienionej przerwie wnioskujący był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia.
Ponadto ocenie podlegała również sytuacja materialna z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 11 2003 r, o ponowne rozpoznanie sprawy, K. Z. działająca w imieniu ubezwłasnowolnionego syna K. Z., podała, że nie złożenie wniosku o przyznanie renty w stosownym terminie nie było podyktowane niedopatrzeniem, ale tym, że syn zginął i był poszukiwany.Podkreśliła również, że ona oraz syn są w sytuacji materialnej graniczącej z nędzą.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2004 r, nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2003 r i w uzasadnieniu przytoczył argumentację przytoczoną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dalej dodał, że K. Z. od [...] 08 1995 r do [...] 03 2000 r tj przez 4 lata i 6 miesięcy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co między innymi spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej.We wskazanym okresie był osobą zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień z tytułu ubezpieczenia społecznego.Całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji została orzeczona dopiero od [...] września 2002 r tj po upływie ponad dwóch lat od ostatnio udokumentowanego okresu składkowego.
Ponadto podkreślono, że powołany przepis art. 83 ustawy nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, ponieważ renta w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z opłacaniem składek na ubezpieczenie.
Natomiast udokumentowany okres ubezpieczenia wynoszący 10 lat i 4 dni jest nieadekwatny do wieku występującego o przyznanie świadczenia, który wynosi 37 lat.
Podnoszone trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. Z., działająca w imieniu syna K. Z., wnosiła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2004 r, oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] października 2003 r, podnosząc w uzasadnieniu skargi, że decyzja jest dla niego krzywdząca, a ponadto jest niezgodna z przepisami prawa i zasadami solidarności społecznej.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosił o oddalenie skargi, podając argumentację jak w uzasadnieniu decyzji.
Na rozprawie w dniu 28 września 2004 r pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zmienił stanowisko w sprawie i pozostawił decyzję do uznania sądu
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Stosownie do treści art. 13§2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz 1269/, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że K. Z. urodzony w dniu [...] 08 1966 r, postanowieniem sądu z dnia [...] grudnia 2001 r został ubezwłasnowolniony całkowicie z powodu choroby [...].Całkowita niezdolność do pracy została ustalona w dniu [...] 10 2002 r do października 2004 r., z rozpoznaniem zaburzeń [...] z [...] wobec matki. Ponadto wdrożono postępowanie sądowe o umieszczenie go w szpitalu [...].Również bezspornym jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy. Ponadto nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy na zasadach ogólnych.
Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia.Sytuacje niezależne od jego woli, spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami.Jedną z nich może być choroba.Zwrócić uwagę należy, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołał się jedynie na okres ubezpieczenia tj okres składkowy i nieskładkowy, który wynosi 10 lat i 4 dni, uznając go za niewystarczający w stosunki do wieku starającego się o przyznanie świadczenia, a ponadto na okoliczności, że wniosek o rentę został zgłoszony po 2 latach, 5 miesiącach i 7 dniach od zaprzestania płacenia składek, a w czasie zatrudnienia nastąpiła przerwa od [...] 08 1995 do [...] 03 2000 r
W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego i potwierdzonych orzeczeniami lekarzy orzeczników ZUS.Mianowicie nie uwzględnił i nie dokonał żadnej analizy wywodzącej się z faktu, że K. Z. leczył się [...], z powodu choroby [...] został ubezwłasnowolniony całkowicie, w związku z zaburzeniami [...] oraz okoliczności, że charakter tej choroby, której objawy zapewne nie pojawiły się z dnia na dzień, mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo, że był on zdolny do pracy.
Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacją o chorobie K. Z., w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy ta choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez niego pracy od [...] marca 2000r, aż do złożenia wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku, oraz na przerwę w świadczeniu pracy w okresie od [...] 08 1995 do [...] 02 1997 r.
Do sformułowania powyższego wniosku uprawnia okoliczność, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że P. Z. cierpi na zaburzenia [...] od wielu lat, od dwóch, trzech lat wstecz.
Ponadto zauważyć należy, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2004 r utrzymującej w mocy decyzję z [...] października 2003 r odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lakonicznie podał, że trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku
W tej części Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uzasadnił szczegółowo swojego stanowiska.Dodał jedynie, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
Należy podkreślić, że skarżący decyzję w sprawie niniejszej, jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie, niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą stałej opieki drugiej osoby.
Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogły mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust 1 ustawy nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego. Ważne są natomiast powody dla których ubezpieczony nie mógł spełnić wymagań do przyznania renty na zasadach ogólnych.
Reasumując, w świetle powyższych rozważań jako dowolne należy potraktować ustalenia faktyczne dokonane przez organ.Wprawdzie znajdują one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 §1 i art107 §3 kpa
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145§1pkt1c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji