Uzasadnienie
Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2017 r. o odmowie przyznania małoletniemu M. S. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu wskazał, że matka małoletniego otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 4.247,36 zł co sprawia, iż na jednego członka dwuosobowej rodziny przypada dochód wynoszący 2.123,68 zł. Dochód ten przewyższa więc kwotę najniższej emerytury. Powyższe w ocenie organu sprawia, iż skarżącego nie sposób uznać za osobę pozbawioną niezbędnych środków utrzymania.
Od powyższej decyzji skargę wywiodła A. S. – przedstawicielka ustawowa małoletniego, wnosząc o jej uchylenie. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegające na nieprawidłowym uznaniu, ze w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności o których mowa w w/w przepisie.
W ocenie strony dokonana przez organ interpretacja art. 83 ust. 1 ww. ustawy jest zupełnie sprzeczna z zasadami logiki, jak również rażąco narusza reguły wykładni językowej, funkcjonalnej i celowościowej przepisu. Prezes ZUS nie dostrzegł ponadto przekroczenia przez organ administracji granic uznania administracyjnego. Renta rodzinna w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, a jest to świadczenie, które może zostać przyznane w sytuacji niedopełnienia, z powodu szczególnych okoliczności, warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Niniejsza sprawa stanowi według strony doskonały, wręcz podręcznikowy przykład uzasadniający zastosowanie art. 83 powołanej ustawy. Zmarły A. O. posiadał prawie 30 letni staż ubezpieczeniowy, przy czym w znacznej większości były to okresy składkowe, tak więc wypracował dość duży okres ubezpieczenia, co w zestawieniu z jego wiekiem wynoszącym (w chwili śmierci) jest adekwatnym, że prawie wypracował rentę dla swojego dziecka.
Nawet jeżeli przyjąć, że przyczyną uniemożliwiającą spełnienie przesłanek uprawniających do nabycia świadczenia w trybie normalnym była choroba psychiczna, to biorąc pod uwagę długi okres ubezpieczenia w połączeniu z innymi okolicznościami sprawy, również faktem systematycznego leczenia się, należy uznać, że została spełniona przesłanka "szczególnych okoliczności" pozwalająca na uzasadnione zastosowanie trybu wyjątkowego.
Podkreślono też, iż sytuacja finansowa rodziny jest w rzeczywistości ciężka. Gdyby nie pomoc rodziców matki małoletniego (tj. dziadków), nie byłoby środków na jego leczenie. Małoletni M. S. jest dzieckiem wymagającym szczególnej troski. Orzeczeniem z dnia [...].06.2016 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności uznał, iż jest osobą niepełnosprawną od urodzenia (dowód: orzeczenie o niepełnosprawności). M. jest dzieckiem z [...], która uwidoczniła się po [...] dawce szczepionek wykonywanych po 2 miesiącu życia dziecka. Potrzebuje stałej opieki, często choruje, praktycznie nie ma odporności. Jest pod stałą opieką poradni specjalistycznych: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Wymaga rehabilitacji, na którą przedstawicielki ustawowej nie stać. Zażywa na stałe leki, których koszt również nadwyręża budżet rodziny.
Miesięczny koszt utrzymania małoletniego wynosi ok. 1500 zł, z wyłączeniem kosztów jedzenia, ubrania, edukacji itp. W/w kwota jest wartością przypadającą na samo leczenie, tj. wizyty lekarskie, rehabilitację, leki. Podniesiono też, iż matka dziecka jest [...]. Jej dochody nie pozwalają na zapewnienie małoletniemu opieki na odpowiednim poziomie. Zmarły przed śmiercią utrzymywał rodzinę, zapewniał stałe dochody, które były przeznaczane na leczenie dziecka.
Na chwilę obecną jedna pensja nie wystarcza na utrzymanie rodziny - koszty leczenia są wyższe niż dochody rodziny.
Zdaniem strony skarżącej Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Nie wszystkie bowiem okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zostały należycie zbadane i rozważone. Nie przeanalizowano przede wszystkim, czy dochody uzyskiwane przez matkę dziecka wystarczają na zapewnienie małoletniemu odpowiedniej opieki i rehabilitacji. Nie skonfrontowano powyższego z dokumentacją medyczną dziecka, ze specyfiką jego schorzenia i wymaganiami w zakresie pielęgnacji. Nie uwzględniono faktu, iż małoletni jest uczniem, zatem matka zobowiązana jest również generować koszty na dowozy do szkoły, na rehabilitację, do lekarzy, klinik.
Nadto wraz z dorastaniem chłopiec będzie wymagał jeszcze większych nakładów zarówno finansowych, jak i wzmożonej opieki. Podkreślono, iż M. S. jest uzdolnionym muzycznie dzieckiem. Matka, oprócz odpowiedniej rehabilitacji, stara się zapewnić mu najlepszy rozwój i możliwość realizowania swojego talentu. Przy stanie zdrowia chłopca jest to niezwykle trudne. Każde wyjście z domu, uczestniczenie w koncertach, są dla małoletniego niebezpieczne, bowiem jego układ odpornościowy nie jest wystarczający, aby powyższe czynności nie przyniosły skutku w postaci choroby. Celem umożliwienia dziecku posiadania chociażby namiastki normalnego funkcjonowania, matka zmuszona jest odpowiednio przygotowywać syna do występów, wyjść na zewnątrz, zabezpieczać odpowiednimi lekami, które są niezwykle kosztochłonne. Jedna pensja, nawet z dodatkami uzyskanymi w ramach zleceń nie wystarcza na pokrycie kosztów leczenia M. S. Przedstawicielka ustawowa funkcjonuje głównie dzięki pomocy swoich rodziców, którzy także są już zmęczeni codzienną walką o zdrowie wnuka. Rodzina żyje bardzo skromnie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargę uznać należy za niezasadną.
Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.z 2018 r., poz.1302 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są:
- - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty,
- - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem,
- - brak niezbędnych środków utrzymania.
Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia.
Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ poprawnie ustalił stan faktyczny i prawidłowo uznał, iż nie wyczerpuje on trzeciej, z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy, okoliczności.
Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnienia wymaga to, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu, iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej, stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej.
W świetle w/przedstawionych wywodów, uznać należało, iż organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego przewyższa kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe powoduje więc w konsekwencji niemożliwość zastosowania wobec skarżącego dyspozycji art.83 omawianej ustawy, i przyznania mu renty w trybie specjalnym.
Analizując skarżoną decyzję tut. Sąd pragnie podkreślić, iż omawiany przepis prawa nie przewiduje przesłanki "należytego zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy" czy "zaspokojenia wszelkich potrzeb". Stąd więc organ zasadnie, nie odnosił się w swoim rozstrzygnięciu do rzeczywistych potrzeb wnioskodawcy. Podnoszona zaś w skardze kwestia rozwoju talentu muzycznego dziecka, aczkolwiek zrozumiała subiektywnie (biorąc pod uwagę to, że każdy rodzic chciałby zapewnić swemu dziecku jak najlepszą przyszłość), nie usprawiedliwia możliwości odejścia od obiektywnego miernika kryterium niezbędnych środków utrzymania. Pominięcie owych obiektywnych przesłanek, prowadziłoby bowiem do naruszenia zasady równego traktowania beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych.
Również bez wpływu na rozstrzygniecie pozostawała podnoszona w skardze kwestia stażu zawodowego zmarłego ojca wnioskodawcy. Jak już bowiem wskazano na wstępie niniejszego uzasadnienia, przesłanki wymienione w omawianej normie prawnej muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie dochodzonego świadczenia. Stąd więc, w sytuacji, gdy nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, istnienie pozostałych przesłanek nie rzutuje na wynik sprawy.
Na marginesie podnieść jedynie należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie.
W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.).