Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku W.L. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca pobiera emeryturę w trybie zwykłym. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia, określonego w art. 83 ust. 1 tej ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami przyznawanymi w trybie zwykłym przez organy emerytalno-rentowe. Skoro zatem strona jest uprawniona do świadczenia przyznawanego przez organ emerytalno-rentowy w trybie zwykłym to nie spełnia jednej z przesłanek niezbędnych do przyznania żądanego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W.L. zakwestionował decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. uznając ją za krzywdzącą.
Skarżący podkreślił, że organ rozstrzygając przedmiotową sprawę pominął fakt, że będąc inwalidą trzeciej grupy od wczesnego dzieciństwa (osobą niepełnosprawną [...]) był zmuszany przez 20 lat do pracy w warunkach nieodpowiednich dla jego zdrowia, co spowodowało, iż stan zdrowia ulegał pogorszeniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie przewiduje przyznawania świadczenia w drodze wyjątku w zbiegu z już posiadanymi świadczeniami, a wręcz wyłącza możliwość jego przyznania kierując je wyłącznie do osób, które nie spełniają warunków ustawowych do uzyskania świadczeń.
Pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. skarżący podtrzymał skargę, podając, że renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku należy się mu jako dodatek do posiadanej emerytury i odszkodowanie za fakt, że podjął pracę, która pozbawiła go zdrowia. Zaznaczył, że wraz z żoną posiadają świadczenia, lecz ich kwoty są zbyt niskie, by zaspokoić wszystkie potrzeby. Wskazał, że w wyniku niewłaściwego zatrudnienia utracił zdrowie i w ten sposób możliwości zarobkowania na okres 25 lat oraz dopracowania do emerytury okresów składkowych.
Z kolei pismem z dnia 14 października 2015 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:
- • przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że domagał się przyznania renty w drodze wyjątku, podczas gdy z pism z dnia 25 września 2014 r. oraz 28 października 2014 r. wynika, iż żądał emerytury z uwagi na ciężką sytuację materialną i zły stan zdrowia,
- • przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w konsekwencji brak wszechstronnej jego oceny i brak załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony; art. 8, art. 9, art. 10 i art. 61 § 4 k.p.a., poprzez arbitralne działanie organu zmierzające do niezwłocznego zakończenia postępowania bez czuwania nad prowadzeniem postępowania zgodnie z obowiązującym prawem, czyli tak, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i udzielaniu jej w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, zapewnienia czynnego udziału, a w konsekwencji brak działania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej oraz art. 19 i art. 65 § 1 k.p.a., poprzez nieprzekazanie w wyniku błędnie przeprowadzonego postępowania administracyjnego podania z dnia 28 października 2014 r. do organu właściwego rzeczowo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.
Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą.
Należy w pełni zgodzić się z organem, że w przypadku pobierania emerytury na warunkach ustawowych nie można otrzymywać jednocześnie świadczenia w drodze wyjątku. Jest ono bowiem skierowane tylko dla osób, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że W.L. jest uprawniony do emerytury w trybie zwykłym. Z tego powodu wnioskowane świadczenie w drodze wyjątku nie może być mu przyznane.
Fakt ten przesądza o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków, jakie wynikają z tego przepisu.
Odnosząc się zaś do zarzutu pełnomocnika skarżącego dotyczącego błędnego przyjęcia przez organ, że W.L. domagał się przyznania renty w drodze wyjątku, podczas gdy z pism z dnia 25 września 2014 r. oraz 28 października 2014 r., złożonych w toku postępowania, wynika, iż żądał emerytury z uwagi na ciężką sytuację materialną i zły stan zdrowia należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak wynika z akt sprawy skarżący w piśmie z dnia 25 września 2014 r. wystąpił z wnioskiem o pisemną interpretację o możliwości pomocy finansowej w postaci rekompensaty za poniesiony uszczerbek na zdrowiu w wyniku nieodpowiedniego zatrudnienia.
Natomiast w piśmie z dnia 28 października 2014 r. jednoznacznie oświadczył, że żąda przyznania renty w drodze wyjątku, która "ma być dodatkiem do otrzymywanej już emerytury w trybie ustawowym". Podobnie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ponieważ nie zgadzał się z podjętą przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją. Wprawdzie w treści uzasadnienia wniosku zawarł stwierdzenie, że jeśli Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uzna jego roszczenie o przyznanie renty w drodze wyjątku za bezzasadne to prosi o udzielenie pisemnej informacji gdzie, do kogo i w jaki sposób ma się zwrócić o zwiększenie świadczeń emerytalnych. W tej sytuacji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobligowany był do wydania zgodnie z wnioskiem ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.
Zauważyć należy, że wszystkie świadczenia objęte ustawą o emeryturach i rentach z FUS przyznawane są na wniosek strony, a nie z urzędu. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku z precyzyjnie sformułowanym żądaniem skarżącego nie był zobowiązany do przekazywania podania z dnia 28 października 2014 r., w trybie art. 65 § 1 k.p.a., do organu właściwego rzeczowo oraz informowania strony o treści art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu organ zasadnie, w wyniku rozpoznania wniosku z dnia 28 października 2014 r., wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2014 r. o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia, kończąc tok instancji.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że skarżący może w każdym czasie złożyć do Prezesa Rady Ministrów wniosek o przyznanie renty lub emerytury specjalnej, na podstawie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Za niezasadne należy również uznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem organ wyczerpująco ustalił istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą i ocenił zebrany w toku postępowania materiał dowodowy oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
Nieuprawniony jest także zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., bowiem w takiej sytuacji koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej strona nie mogła dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez niezawiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, daje podstawę do przyjęcia, że doszło do mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Warunek ten nie został w niniejszej sprawie spełniony.
Skarżący nie wskazał na czym jego czynny udział w postępowaniu miałby polegać, nie zakwestionował także żadnej czynności dokonanej przez organ, podnosząc wyłącznie niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.