Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2008 r. i odmówił przyznania małoletnim: D. i A. G. reprezentowanym przez matkę U. G. renty rodzinnej po zmarłym ojcu J. G. w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z roku 2004 Nr 39, poz. 353), jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- • nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłego ojca dzieci. W trakcie postępowania stwierdzono, że w okresach od [...] sierpnia 1999 r. do [...] czerwca 2002 r. i od [...] grudnia 2002 r. do [...] maja 2004 r. oraz od [...] sierpnia 2008 r. do [...] lipca 2007 r. ojciec dzieci nie był ubezpieczony. W tym czasie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a w dziesięcioleciu przed zgonem ojciec dzieci nie posiada wymaganego okresu ubezpieczenia. Organ zwrócił także uwagę na to, że podnoszone przez pełnomocnika ustawowego takie okoliczności, przez które nie mógł J. G. podjąć pracy jak: choroba alkoholowa i bezrobocie nie są okolicznościami szczególnymi w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Prezesa ZUS, brak jest więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi U. G. do Sądu Administracyjnego. Skarżąca podniosła zarzut, że zmarły mąż posiadał bardzo długi, prawie 25 letni okres ubezpieczenia, a więc wypracował świadczenia oraz wskazała na trudną sytuację materialną swojej rodziny
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpoznawana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki.
─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności,
─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek,
─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy-członka rodziny po osobie zmarłej.
Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS, należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może, zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa).
Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji.
W uzasadnieniach decyzji nie zostały powołane wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletniej córki po zmarłym ojcu.
W ocenie Sądu decyzjom tym można przypisać przekroczenie granic uznania administracyjnego. Organ, bowiem nie wziął pod uwagę faktu, że świadczenie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest umiejscowione w systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika z tego, że musi być ono w określony sposób powiązane z występowaniem określonego okresu ubezpieczenia połączonego z należytym opłacaniem składek. Tymczasem jak wynika z akt sprawy J. G. ma na [...] lat życia miał długi prawie 25-letni okres ubezpieczenia ([...]), przy czym w znacznej większości są to okresy składkowe. Tak więc ojciec dzieci wypracował dość duży okres ubezpieczenia.
Należy także zwrócić uwagę na to, że okres w którym J. G. nie pracował przypadał na czas dużego bezrobocia na terenie kraju, a sam zamieszkiwał na terenie dotkniętym strukturalnym bezrobociem związanym z likwidacją Państwowych Gospodarstw Rolnych, w tym czasie podejmował on próby zatrudnienia, za pośrednictwem Powiatowego Urzędu Pracy, a więc można wywnioskować, iż próbował podjąć zatrudnienie. Nie można zatem uznać, że w sprawie brak jest okoliczności szczególnych, które uniemożliwiły zmarłemu rodzicowi wypracowanie świadczenia.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.