Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), którą odmówił A. R. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podniósł, że A. R. nie spełnia warunków określonych w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Przepis ten stanowi, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Z akt sprawy wynika, że A. R. ma niezbędne środki na utrzymanie, mieszka bowiem wraz z żoną i utrzymują się z otrzymywanego przez małżonkę wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w wysokości 1308,48 złotych brutto miesięcznie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r., zarzucając, że zostały one wydane z naruszeniem art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Ponadto zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej - Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 90 oraz art. 107 § 3.
Błędnie ustalono w zaskarżonej decyzji wysokość dochodu w rodzinie skarżącego na kwotę 1308,48 złotych, faktycznie bowiem żona skarżącego z tytułu zatrudnienia w F. w B. otrzymuje wynagrodzenie netto w wysokości 938,10 złotych miesięcznie. Zdaniem skarżącego, kwota w takiej wysokości powinna być podstawą do oceny w zakresie ustalenia, czy jego dochody pozwalają na zapewnienie mu niezbędnych środków utrzymania. Według jego wyliczeń dochody w takiej wysokości nie zapewniają niezbędnych środków utrzymania dla dwóch osób. Mieszka wraz z żoną w lokalu przy ul. [...] w B. Średnio miesięczne koszty utrzymania tego lokalu (koszty zużycia energii elektrycznej, opłaty czynszowe, koszty telefonu) kształtują się w granicach ok. 700-800 złotych. Tak więc na pożywienie pozostaje kwota ok. 100-200 złotych na dwie osoby.
Wyjaśnił dodatkowo, że z uwagi na obecny stan zdrowia niezbędne jest dla niego posiadanie telefonu, bo jest to dla niego jedyna możliwość kontaktu z otoczeniem. W mieszkaniu pozostaje sam przez ok. 9 do 10 godzin dziennie bez jakiejkolwiek opieki i kontaktu ze światem. Od ponad 4 lat porusza się na wózku inwalidzkim, a po amputacji nogi i przy całkowitym paraliżu lewej ręki jest całkowicie zależny od pomocy osób trzecich.
Podkreślił, że w obecnych realiach społeczno-gospodarczych kwota 938 złotych miesięcznie na dwie osoby w rodzinie nie zabezpiecza niezbędnych środków utrzymania w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a więc środków o charakterze podstawowym.
Niezależnie od tego zarzucił, że poprzednio wydanymi decyzjami z [...] lutego 2002 r. i [...] grudnia 2002 r. Prezes ZUS przy takim samym stanie faktycznym przyznał mu prawo do świadczenia w drodze wyjątku na okres do 31 grudnia 2005 r. Niezrozumiałe są więc dla niego przyczyny, dla których organ ten odmówił mu obecnie prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania.
Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Rozpatrując skargę A. R. pod tym kątem, Sąd uznał, że jego skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku był art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu lub odmowie skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku.
Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
Uprawnienie Prezesa ZUS w zakresie możliwości przyznawania świadczeń wyjątkowych nie oznacza bynajmniej, że organ ten w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawne.
Konstrukcja powołanego art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie tego musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 tej ustawy, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach świadczenia, określonych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS przy wydawaniu zaskarżonych decyzji przestrzegał tych wszystkich reguł procesowych. Prawidłowo ustalił, że skarżący z uwagi na obecny stan zdrowia jest nie tylko całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej, ale że wymaga stałej opieki drugiej osoby z uwagi na bezradność wynikającą z jego schorzenia. Ustalił także, że skarżący mieszka wraz z żoną w mieszkaniu lokatorskim i oboje utrzymują się z wynagrodzenia jakie otrzymuje małżonka z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, w wysokości 1308,48 złotych brutto miesięcznie. W zaskarżonych decyzjach, odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jednym z warunków uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie ma on niezbędnych środków utrzymania.
Bezspornym jest w sprawie, że dochód rodziny skarżącego wynosi brutto 1308 złotych miesięcznie, co oznacza, że dochód skarżącego wynosi 654 złotych miesięcznie brutto na osobę, co jest kwotą wyższą od najniższej emerytury. Z tych więc względów zasadnym było przyjęcie przez Prezesa ZUS, że skarżący nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego, że jego wniosek z 2001 r. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS uwzględnił i decyzjami z dnia [...] lutego i [...] grudnia 2002 r. przyznał mu takie świadczenie na okres do 31 grudnia 2005 r., Sąd ustalił, że świadczenie to zostało przyznane na podstawie innego stanu faktycznego, niż obecnie, w zakresie ustalenia dochodów rodziny skarżącego.
Mianowicie skarżący do swego wniosku z dnia 20 grudnia 2001 r. załączył oświadczenie o swoim stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia 17 grudnia 2001 r. Z treści tego oświadczenia wynika, że mieszka wraz z żoną M. R. i córką A. R. w mieszkaniu kwaterunkowym. Trzyosobowa rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia jakie otrzymuje jego żona z tytułu wynagrodzenia za pracę, w wysokości 877,52 złotych netto miesięcznie. Córka A. jest bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jak więc wynika z tego oświadczenia, dochody jakimi dysponowała rodzina skarżącego, na jedną osobę w rodzinie, nie przekraczały kwoty najniższej emerytury, co dawało Prezesowi ZUS podstawę do przyjęcia, że wtedy pozostawał on bez niezbędnych środków utrzymania.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.