Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E.B. - przedstawiciela ustawowego małoletniej E.B. od decyzji z dnia [...] września 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Jednocześnie wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
W toku postępowania ustalono, że Z.B., ojciec małoletniej E., na przestrzeni lat 45 (ur. [...] stycznia 1957 r. zmarł [...] listopada 2002 r.) posiada okres ubezpieczenia wynoszący 16 lat, 9 miesięcy i 17 dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] września 1998 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 1 roku, 2 miesięcy i 21 dni.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako podstawę odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, podał brak szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły ubezpieczonemu ojcu dziecka kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. Zwrócono uwagę, że w wykonywaniu zatrudnienia wystąpiła przerwa w zatrudnieniu w latach 1993 - 1998.
Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Sądu E. B. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia, podtrzymując stanowisko wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym wskazała, że córka uczy się w I klasie liceum i ma przed sobą 8 lat nauki. Zwróciła uwagę, że małoletnia E.B. ze względu na wiek nie może podjąć zatrudnienia i nie posiada zabezpieczonych środków utrzymania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do skargi wskazano, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku były okoliczności leżące po stronie zmarłego ojca, w szczególności brak jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla jego bezczynności zawodowej po 1993 r., przerwanej jedynie na 5 miesięcy w 1998 r. podczas pobytu w zakładzie karnym. Organ stwierdził, że skarżąca nie wskazała na żadne okoliczności usprawiedliwiające powyższą przerwę i w ogóle nie odniosła się do kwestii przerw w jego zatrudnieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym, stosownie do § 2 powołanego przepisu ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami;
po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;
po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.
Jak słusznie podkreślił organ, świadczenie w drodze wyjątku po zmarłym członku rodziny jest pochodnym świadczenia osoby zmarłej, i w związku z tym okoliczności szczególne z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) należy odnosić właśnie do tej osoby.
Z.B. - ojciec E.B. w wieku lat 45 miał okres ubezpieczenia wynoszący tylko 16 lat, 9 miesięcy i 17 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem był ubezpieczony z tytułu zatrudnienia jedynie przez okres 1 roku, 2 miesięcy i 21 dni. Ze zgromadzonych materiałów dowodowych sprawy nie wynikają ważne powody, dla których ojciec dziecka nie mógł spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie, innymi słowy, aby brak zatrudnienia w latach 1993 - 1998 i 1998 - 2002 był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.
Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884).
Zdaniem Sądu należy uznać za zasadne stanowisko organu, że powoływanie się na trudne warunki materialne nie jest wystarczającym argumentem dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy.
Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.