Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. [...] po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania J. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność da pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes ZUS podał, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2015 r. ustalił, iż wnioskodawczyni jest częściowo niezdolna do pracy. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] października 2015 r. ustaliła, że J. S. nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Zatem w przypadku wnioskodawczyni przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy nie zachodzi i jest to okoliczność, która eliminuje J. S. z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, iż, częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, a nie uniemożliwia całkowicie możliwości wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Prezes ZUS podniósł, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, iż jest chora, jednakże nie przedłożyła żadnej nowej dokumentacji medycznej.
Organ wyjaśnił, że oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Jak z powyższego wynika, orzeczenie lekarza orzecznika albo orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu.
Prezes ZUS wskazał też, że wnioskodawczyni na przestrzeni 39 lat życia udokumentowano 5 lat, 4 miesiące i 26 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest osobom aktywnym zawodowo i jakkolwiek nie jest ono wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie może on pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. W 10-leciu przed dniem złożenia wniosku o świadczenie w trybie zwykłym zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawczyni udokumentowała 3 lata, 8 miesięcy i 4 dni okresów składkowych.
Od dnia [...].02.1997r. do dnia [...].07.2002r., od dnia [...].03.2003r. do dnia [...].11.2004r. oraz od dnia [...].11.2009r. do chwili obecnej strona nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych okresach nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.
Organ wskazał nadto, że renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie jest spełniony warunek braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazany dochód przypadający na jednego członka 2 osobowej rodziny w wysokości 896,26 zł miesięcznie, przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, co nie pozwala na uznanie, iż wnioskodawczyni pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2016 r. [...] stała się przedmiotem skargi J. S., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z decyzją. Zarzuciła rażące naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazała, że stan zdrowia i sytuacja rodzinna przemawiają za przyjęciem, że skarżąca znalazła się w trudnej sytuacji. Podała, że nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS nie naruszają zatem prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Trafnie Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.
Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie powinny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych.
Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że J. S. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżąca legitymuje się bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2015 r. stwierdzającym, że nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Orzeczenie to wydane zostało po rozpatrzeniu sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdzającego, że J. S. jest częściowo niezdolna do pracy. Skarżąca nie osiągnęła również wieku emerytalnego.
Wobec braku niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, Prezes ZUS – wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – nie miał podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Wskazania wymaga, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS (komisję lekarską ZUS).
Nie wywołuje zatem skutków prawnych na gruncie powołanego przepisu samo twierdzenie skarżącej, że jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy (v. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, Lex nr 14231).
Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej.
Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie zatem, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2015 r. było dla organu wiążące.
Organ badał także wypełnienie przez skarżącą pozostałych przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i zasadnie stwierdził, że nie zostały one spełnione.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w wyroku.