Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Z.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
W toku postępowania organ ustalił, że wnioskodawczyni ma ukończone 53 lata oraz orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2014 r. nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W tej sytuacji zarówno wiek, jak i stan zdrowia nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu sobie niezbędnych środków utrzymania, a zatem brak jest podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia.
Ponadto strona jest objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu wykonywania zatrudnienia, a zatem nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z.M. zakwestionowała decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r., uznając ją za krzywdzącą.
Skarżąca wskazała, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Pomimo złego stanu zdrowia ([...] i problemy [...]) nie została jednak uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Fakt podjęcia zaś zatrudnienia wyniknął z konieczności zapewnienia środków utrzymania, natomiast kwota wynagrodzenia, którą otrzymuje, oprócz dodatku mieszkaniowego i zasiłku rodzinnego na syna (do końca lutego 2015 r.), w wysokości 300 zł, nie wystarcza na zaspokojenie najważniejszych potrzeb życiowych. Podkreśliła, że obecnie praca fizyczna jest jej niewskazana, a do innej nie posiada wymaganego wykształcenia i kwalifikacji. Ponadto podała, że mężowi, który zmarł w trakcie zwolnienia lekarskiego, zabrakło niewiele do wykazania okresu, od którego zależało uprawnienie do świadczenia rentowego.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że najgłębsze przekonanie skarżącej, że nie może pracować (zwłaszcza wobec faktu, że obecnie pracuje) nie może być przez organ uznane za równoważne orzeczeniu lekarskiemu i nie stanowi podstawy, by uznać, że mimo orzeczenia o pełnej zdolności do pracy jest "w drodze wyjątku" całkowicie niezdolna do pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W rozpatrywanej sprawie Z.M. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2014 r., od którego nie wniesiono sprzeciwu, którym stwierdzono, że nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie osiągnęła również wieku emerytalnego. Podnoszony przez skarżącą brak możliwości podjęcia pracy z powodu złego stanu zdrowia, w świetle omawianego przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, nie może odnieść skutku. Przepis ten, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te dotyczą osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i obejmują dwie sytuacje. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania.
Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku skarżącej jest to wiek 63 lata i 1 miesiąc (art. 24 ust. 1a pkt 38 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała.
Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że brak orzeczonej u skarżącej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy.
Na podstawie art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w tym zakresie.
Podkreślić również należy, że Sąd nie ma uprawnień do badania orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie.
Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02 - LEX nr 14231).
Rola sądu administracyjnego sprowadza się jedynie do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy.
W ocenie Sądu, brak spełnienia przez Z.M. powyżej wskazanej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.