Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 5 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 389/08

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. F. uczyniła niezgodne z prawem działanie Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w W. (dalej jako IPN). Podniosła, iż w związku z toczącym się przed organami Instytutu Pamięci Narodowej postępowaniem o udostępnienie J. S. znajdujących się w zasobach Instytutu dokumentów organów bezpieczeństwa państwa dotyczących J. S. – H. F. wystąpiła w dniu [...] września 2007 r. z wnioskiem o dopuszczenie jej do udziału w sprawie w charakterze organizacji społecznej. Zaś w dniu [...] stycznia 2008 r. złożyła ona do organu wniosek o udostępnienie do wglądu akt postępowania wpadkowego w przedmiocie dopuszczenia skarżącej Fundacji do postępowania w sprawie o udostępnienie J. S. jej dotyczących dokumentów. Jednakże organ nie udostępnił skarżącej Fundacji wnioskowanych akt, jak również nie wydał stosownego postanowienia w tym zakresie, co spowodowało, iż Fundacja, powołując art. 50 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) złożyła skargę do WSA w Warszawie.

Fundacja dodatkowo podniosła, iż postępowanie Dyrektora Oddziału IPN stoi w oczywistej sprzeczności z art. 73 § 1, art. 74 § 2 oraz art. 15 k.p.a., a ponadto z art. 12 § 1 oraz § 2, a także art. 35 § 2 k.p.a. w zw. z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podnosząc, iż w dniu [...] stycznia 2008 r. Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. wydał postanowienie odmawiające dopuszczenia H. F. do postępowania. Dodał również, iż normy postępowania prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu stanowią lex specialis w stosunku do przepisów k.p.a. Podniósł też, iż ustawa o IPN-KŚZpNP dokładnie normuje tryb udostępniania dokumentów (art. 30 i nast.), tak więc udostępnienie ich Fundacji nie może być prowadzone jedynie w trybie k.p.a.

W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2008 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał żądania oraz twierdzenia zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Zgodnie z przepisem art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1. decyzje administracyjne;
2. 2. postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
4. 4. inne niż określone w pkt. 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;

4a.pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;

1. 5. akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6. akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt. 5 podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7. akty nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8. bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt. 1-4.

Sąd z urzędu bada dopuszczalność skargi. Skarga wniesiona do sądu administracyjnego podlega odrzuceniu z przyczyn wymienionych w art. 58 § 1 pkt 1-6. Stosownie do pkt 6. ww. artykułu skarga do sądu administracyjnego podlega odrzuceniu, jeżeli z innych przyczyn jej wniesienie jest niedopuszczalne.

W rozpoznawanej sprawie H. F. [...] wystąpiła o udostępnienie do wglądu akt postępowania wpadkowego w sprawie o udostępnienie akt J. S. Wyjaśnić jednakże należy, iż stroną postępowania wpadkowego (incydentalnego) może być tylko strona postępowania "głównego". Zaś nie ulega wątpliwości, iż na dzień złożenia przez H.F. wniosku o udostępnienie akt skarżąca Fundacja nie była stroną postępowania, bowiem organ w dniu [...] stycznia 2008 r. wydał postanowienie o odmowie dopuszczenia ww. organizacji do postępowania w sprawie.

W rozpoznawanej sprawie powołany przez skarżącą Fundację przedmiot skargi określony został przez nią jako czynność z art. 3 § 2 pkt 4 powołanej ustawy. Stosownie do treści ww. art. przedmiotem skargi do sądu administracyjnego mogą być akty lub czynności, które:

1. a) nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, te bowiem są zaskarżalne na podstawie art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a,
2. b) są podejmowane w sprawach indywidualnych, bowiem akty o charakterze ogólnym zostały wymienione w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 powołanej ustawy,
3. c) muszą mieć charakter publicznoprawny, ponieważ tylko w tym zakresie działalność administracji poddana została kontroli sądowej,
4. d) dotyczą uprawnień i obowiązków wynikających z przepisu prawa. Oznacza to, że musi istnieć ścisły i bezpośredni związek między działaniem (zaniechaniem określonego działania) organu administracji a możliwością realizacji uprawnienia (obowiązku) wynikającego z przepisu prawa przez podmiot niepowiązany organizacyjnie z organem wydającym dany akt lub podejmującym daną czynność.

W ocenie Sądu czynność zaskarżona przez H. F. nie spełnia wszystkich wymienionych przesłanek, w szczególności nie można uznać, iż dotyczy ona uprawnień i obowiązków wynikających z przepisu prawa. Bowiem nie można przyjąć, aby istniał związek ścisły i bezpośredni pomiędzy zaskarżoną "czynnością" a możliwością realizacji uprawnień strony wynikających z konkretnych przepisów prawa. Co więcej, zdaniem Sądu, nie można wskazać takiego przepisu, który tworzyłby po stronie skarżącej określone uprawnienia i obowiązki, które powinny być zrealizowane przez organ w drodze czynności, mogącej być następnie przedmiotem skargi.

Skoro zaś przedmiotem skargi H. F. nie jest ani decyzja administracyjna, ani postanowienie, jak również inny akt lub czynność, o którym mowa w art. 3 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak również brak jest przepisów szczególnych, które przewidywałyby w tego rodzaju sprawach kontrolę sądowoadministracyjną, to z tego względu należy uznać skargę za niedopuszczalną.

Nadto, skoro ustawodawca w art. 74 § 2 k.p.a. przewidział prawną formę działania organu administracji publicznej w postaci postanowienia wydawanego w stosunku do strony postępowania administracyjnego – to brak podstaw by twierdzić, że z przepisu prawa wynika podstawa do wydania w stosunku do podmiotu niebędącego stroną postępowania innego aktu lub czynności, o której mowa w art. 3 § 2 ppsa.

Na marginesie wskazać należy, iż H.F. nie jest pozbawiona prawa do sądu, albowiem dochodzi swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, skarżąc bezczynność Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w W. w przedmiocie wniosku z dnia [...] września 2007 r. w sprawie dopuszczenia jej do postępowania w sprawie J. S. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.