Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Prezes Rady Ministrów, po rozpoznaniu wniosku A. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2006 r., nr [...] o odmowie przyznania renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Powyższe rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych:
A. B. w dniu [...] stycznia 2006 r. wniosła do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej. We wniosku wskazano, że A. B., lat [...], posiada wykształcenie podstawowe, pochodzi z rodziny o korzeniach patriotycznych. Rodzice jej działali w Armii Krajowej, ojciec więziony był później przez komunistów. Wieś, w której mieszkali została spalona przez hitlerowców. W [...] r. wnioskodawczyni z mężem wstąpili do "Solidarności", oboje byli wierni ideałom prawicowym, solidaryzowali się z podziemnym ruchem, mąż przewoził gazetki i komunikaty. A. B., po nagłej śmierci męża w 1992 r., przeszła [...] i po wykorzystaniu zasiłku chorobowego została zwolniona z pracy. Wnioskodawczyni wskazała, że ubiegała się o świadczenia pieniężne z ubezpieczeń: emerytalnego i rentowego Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie otrzymała żadnego świadczenia ze względu na niespełnianie warunków do ich przyznania.
Wnioskodawczyni czuje się pokrzywdzona i oszukana, gdyż - w jej ocenie - przez [...] lat państwo pobierało jej pieniądze i jej męża, a obecnie pozbawia ją prawa do należnych świadczeń ze zgromadzonych przez nią środków.
Organ administracyjny ustalił, że A. B. mieszka w lokalu [...] o powierzchni [...] m2, w którym nie ma ciepłej wody, lokal ogrzewany jest węglem. Nie posiada nieruchomości. Koszty utrzymania mieszkania obejmują koszty gazu (butlowego), energii elektrycznej i telefonu. Z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wynika, że wnioskodawczyni utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł. Od 1999 r. objęta jest systematyczną pomocą finansową z pomocy społecznej, gdyż jej sytuacja życiowa jest bardzo trudna.
Prezes Rady Ministrów, wskazując na treść art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), wyjaśnił, że przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia specjalnego brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m. in. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie, np. kultury, sportu albo szczególne zdarzenia losowe. Organ stwierdził, że okoliczności wskazane przez wnioskodawczynię nie dają podstaw do przyznania jej renty specjalnej.
Od decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2006 r. A. B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Prezes Rady Ministrów, utrzymując w mocy decyzję o odmowie przyznania świadczenia specjalnego, wyjaśnił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta albo emerytura mogły być przyznane. W związku z tym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany pod względem występowania okoliczności uzasadniających potraktowanie sprawy w sposób szczególny.
Organ uznał, że zgromadzone w sprawie dokumenty oraz wyjaśnienia wnioskodawczyni nie wskazują na szczególne okoliczności, które mogłyby uzasadniać przyznanie świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem organu obecna sytuacja zdrowotna i materialna wnioskodawczyni oraz brak uprawnień do świadczenia ustawowego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zostały spowodowane szczególnymi okolicznościami. Organ zwrócił uwagę także na to, że świadczenie specjalne, przyznawane w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym przyznawanym ze względu na trudną sytuację życiową osoby.
Z decyzją Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2006 r. nie zgodziła się A. B. i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podkreśliła, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, bez zachowania zasad współżycia społecznego i "wykracza poza ramy ustawowe ustroju państwa prawa i sprawiedliwości".
Prezes Rady Ministrów, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej odrzucenie. W ocenie organu skarżąca wniosła skargę na decyzję z dnia [...] września 2006 r., od której służył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżeniu mogła podlegać wyłącznie decyzja z dnia [...] listopada 2006 r., od której nie służy środek zaskarżenia wnoszony w trybie k.p.a. Organ podkreślił dodatkowo, że postępowanie w niniejszej sprawie, jak również wydane rozstrzygnięcia są prawidłowe pod względem merytorycznym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, zaś kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga oceniania pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.
W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gwarantowanego na ten cel ze składek ubezpieczeniowych - przyszłych świadczeniobiorców - przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulacją szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach emerytury lub renty na warunkach i wysokości innej niż określone w ustawie.
Świadczenia przewidziane w ww. przepisie są świadczeniami specjalnymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają przy tym charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu rozstrzygającego sprawy takich świadczeń.
Z przepisu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej nie wynikają wprost żadne przesłanki warunkujące jego przyznanie, bowiem ustawodawca odwołuje się jedynie do pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem brak jest w nim określenia granic uznania administracyjnego.
Jednakże stosownie do przepisu art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej przewidziane stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej.
Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia specjalnego związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany też do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego art. 9 k.p.a. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.
W rozpatrywanej sprawie organ nie naruszył wskazanych wyżej przepisów.
W pierwszej kolejności należy podnieść, że Prezes Rady Ministrów trafnie stwierdził, iż nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia specjalnego. Ocena tych okoliczności należy do organu, który dokonuje jej w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi.
Nieliczne orzecznictwo w tym przedmiocie, jak również piśmiennictwo, dokonując wykładni pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" wskazują, że należy go łączyć raczej z wybitnymi zasługami wnioskodawcy na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze szczególnymi, nadzwyczajnymi zdarzeniami losowymi. Za taką wykładnią zdaje się przemawiać również dotychczasowa praktyka w sprawach świadczeń specjalnych czyli przyznanie go m.in. wdowom po żołnierzach poległych w Iraku.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że skarżąca nie wykazała, że jej zasługi na które się powołuje, można uznać za wybitne i mogące stanowić podstawę do przyznania świadczenia specjalnego.
Trzeba ponadto podkreślić, że świadczenia specjalne nie stanowią żadnego odszkodowania, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia i represje, na co powołuje się skarżąca w pismach.
W ocenie sądu w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano materiał dowodowy sprawy, zasięgając informacji odnośnie warunków socjalno-bytowych skarżącej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w B. Skoro zatem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić.
Odnosząc się do wniosku Prezesa Rady Ministrów o odrzucenie skargi należy wskazać, że skarżąca w piśmie z dnia [...] listopada 2006 r., stanowiącym załącznik do skargi, wyraźnie precyzuje, iż przedmiotem jej skargi jest także decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2006 r. A zatem zarzut niedopuszczalności skargi należy uznać za niezasadny.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.