Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ") - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], odmawiającą przyznania M. G.(dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej M. G. z dnia [...] grudnia 2018 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - wskazał, że z powyższego przepisu wynika, iż przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:
- - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - wnioskodawca nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
- - wnioskodawca nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - wnioskodawca nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Jednocześnie, Prezes ZUS podkreślił, że warunki określone w powołanym wyżej przepisie cyt. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes ZUS stwierdził, że z dokumentacji rentowej zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca w wieku 23 lat stała się całkowicie niezdolna do pracy. Organ zauważył, że strona skarżąca na przestrzeni 39 lat życia udokumentowała 2 lata, 11 miesięcy i 9 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Prezes ZUS wskazał ponadto, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1997-2002 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Prezes ZUS podniósł, iż przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W tej sytuacji, zdaniem organu, konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.
Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS stwierdził, że jego ocenie, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącej przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec strony skarżącej nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy.
Prezes ZUS zauważył, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącej ustalona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2019 r. dopiero od maja 2002 r. W tej sytuacji, organ uznał, że nie istniały zatem do tego dnia przeszkody w podjęciu przez skarżącą zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Ponadto, organ wskazał, że w latach 1997-2000 skarżąca odbywała naukę w systemie niestacjonarnym. Mając to na względzie, organ stwierdził, że nauka odbywana w systemie niestacjonarnym nie jest przesłanką usprawiedliwiającą brak aktywności zawodowej, gdyż taka forma nauki mogła jedynie ograniczać wykonywanie zatrudnienia.
Niezależnie od powyższego, Prezes ZUS zauważył, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącej. Organ stwierdził, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby skarżąca pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania.
W związku z powyższym, Prezes ZUS uznał, że w tym stanie faktycznym, brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W piśmie z dnia [...] października 2019 r. skarżąca wniosła do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem wskazanej wyżej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2019 r.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes ZUS - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2019 r. odmawiającą przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W tym miejscu należy jedynie zwrócić uwagę, iż organ mylnie wskazał w sentencji decyzji z dnia [...] października 2019 r., iż utrzymuje w mocy "decyzję z dnia [...] września 2019 r., znak: [...]", lecz w postanowieniu z dnia [...] grudnia 2019 r. Prezes ZUS - działając na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. - ex officio sprostował oczywiste omyłki pisarskie, jakich pierwotnie dopuścił się we wspomnianej decyzji.
W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał na wstępie, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Prezes ZUS stwierdził, że w wyniku dokonania ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy, iż w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS zauważył, iż z akt sprawy wynika, że średni miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącej wynosi 3.555,02 złotych (emerytura matki w kwocie 1275,21 złotych i emerytura ojca w kwocie 2279,81 złotych), z czego na osobę przypada kwota 1185,01 złotych, która przekracza kwotę brutto najniższej emerytury.
W tej sytuacji, zdaniem organu, nie został zatem spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, albowiem skarżąca nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS podkreślił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania", jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wskazał, że w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi 1100,00 złotych brutto. Prezes ZUS zauważył, że powyższy pogląd znalazł odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1553/05, czy też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2006r., sygn. akt II SA/Wa 365/06 - dostępne: w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http: //orzeczenia.nsa.gov.pl).
Prezes ZUS wskazał, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Zdaniem organu, ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2002r., sygn. akt II SA 4189/01, LEX nr 83733).
W tej sytuacji, Prezes ZUS stwierdził, że jakkolwiek wykazany przez stronę skarżącą dochód może nie zaspokajać wszystkich jej potrzeb życiowych, jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.
W związku z powyższym, organ uznał, że w wyniku ponownego przeanalizowania wszystkich okoliczności niniejszej sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyjąć należy, że brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W dniu [...] grudnia 2019 r. skarżąca, działając za pośrednictwem organu, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] października 2019 r.
Wnosząc o uchylenie obu spornych decyzji Prezesa ZUS, strona skarżąca stwierdziła w uzasadnieniu skargi, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, ponieważ narusza ona wszystkie prawa nabyte, jakie gwarantuje jej ustawa dotycząca rent i emerytur w drodze wyjątku.
Ponadto, strona skarżąca zarzuciła, że w zaskarżonej decyzji organ przemilczał wszystkie fakty dotyczące zdrowia skarżącej, w tym orzeczenia lekarza orzecznika ZUS oraz komisji lekarskiej ZUS.
Skarżąca zauważyła jednocześnie, że Prezes ZUS pominął w spornej decyzji fakt, iż strona skarżąca już w 2011 r. złożyła wniosek o przyznanie jej renty. Zdaniem skarżącej, organ nie wskazał także, iż strona skarżąca toczyła spór sądowy z ZUS zakończony wydaniem wyroku przez Sąd Apelacyjny w [...]. Według skarżącej, organ nie wspomniał również w uzasadnieniu decyzji o znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji dotyczącej rodziców skarżącej.
Mając powyższe na względzie, skarżąca zarzuciła, że takie działanie organu jest sprzeczne z prawem.
Skarżąca zauważyła ponadto, że nie otrzymała do tej pory decyzji z dnia [...] września 2019 r., co oznacza, że Prezes ZUS ja zataił. W tej sytuacji, skarżąca wniosła o skierowanie przez WSA w Warszawie organów ścigania zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Skarżąca wskazała, że nie jest biologiczną córką K. i H. G., co - w jej ocenie - oznacza, że przywoływanie dochodów rodziców i obliczanie średniej dla jednej osoby jest sprzeczne z obowiązującym prawem. W tym miejscu, skarżąca przytoczyła dokładne wyliczenia dochodów na osobę w rodzinie, podnosząc, że za miesiące styczeń-kwiecień zostaje im 2.689,33 złotych. Skarżąca zauważyła, że rodziny nie stać na wykupienie wszystkich leków. Zdaniem strony skarżącej, jedynym jej dochodem jest kwota dodatku pielęgnacyjnego w wysokości 215,00 złotych.
Mając powyższe na względzie, skarżąca stwierdziła, że zaskarżona decyzja Prezesa ZUS powinna być w całości uchylona, zaś sprawę powinien ponownie rozpoznać zespół ekspertów i biegłych sądowych do spraw rentowych, na podstawie opinii których powinna być przyznana stronie renta w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ustosunkowując się do argumentów przedstawionych w skardze, organ wskazał, że nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy skarżącej, ani jej trudnej sytuacji materialnej. Niemniej jednak, organ stwierdził, że niezdolność do pracy sama w sobie, nawet w powiązaniu z najbardziej - w pojęciu skarżącej - szczególną i wyjątkową jej obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ zauważył w tym miejscu, że u skarżącej całkowitą niezdolność do pracy uniemożliwiającą kontynuowanie zatrudnienia ustalono dopiero orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2019 r., ustalając ową niezdolność od maja 2002 r. A zatem, jak wskazał organ, do tego dnia nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Prezes ZUS stwierdził, że skarżąca nie wykazała innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miała wpływu.
Ponadto, jak zauważył organ, trudna sytuacja materialna, choć jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie może ona stanowić wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. Organ wskazał, że - wbrew przekonaniu skarżącej - fakt, że jest ona obecnie całkowicie niezdolna do pracy i pozbawiona prawa do świadczeń w trybie zwykłym, nie daje jej automatycznie prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W tej sytuacji, Prezes ZUS uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych.
Organ stwierdził, że trudne warunki materialne nie stanowią również wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS zauważył bowiem, że świadczenie, o którym mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
W skierowanym do WSA w Warszawie piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2020 r. strona skarżąca, podtrzymując zarzuty zawarte w skardze, zwróciła się z wnioskiem o powołanie ekspertów - biegłych sądowych z zakresu medycyny, celem zbadania jej stanu zdrowia i ponownego przeanalizowania całej zgromadzonej dotychczas dokumentacji medycznej dotyczącej jej osoby.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej także: "P.p.s.a.").
W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga M. G. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2019 r., nr [...], jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], odmawiająca przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Nie ulega wątpliwości, że z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. W tej sytuacji, brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.
Należy jednocześnie bardzo wyraźnie podkreślić, że świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Brak niezbędnych środków utrzymania nie może być wyłączną przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne.
Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.
Ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Nie ulega wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Celem tym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego.
Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. "Szczególne okoliczności" to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.
Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie organ odmówił przyznania skarżącej renty w drodze wyjątku, ponieważ stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS zauważył bowiem, iż z akt sprawy wynika, że średni miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącej wynosi 3.555,02 złotych (organ wskazał, że na ów dochód składa się emerytura matki w kwocie 1.275,21 złotych oraz emerytura ojca w kwocie 2.279,81 złotych), co w konsekwencji oznacza, że na osobę przypada kwota 1.185,01 złotych, która przekracza kwotę brutto najniższej emerytury. W tej sytuacji, organ uznał, nie został zatem spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, albowiem skarżąca nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.
W tej sytuacji, skoro - jak już wskazano wyżej - przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest dopuszczalne wówczas, gdy wnioskodawcy spełnia kumulatywnie wszystkie przesłanki (warunki) przyznania świadczenia, określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przyjąć należy, że Prezes ZUS prawidłowo stwierdził, że skarżąca nie będąc osobą, która nie ma "niezbędnych środków utrzymania", nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia.
W orzecznictwie sądowym i w doktrynie jednolicie przyjmuje się, że przez "niezbędneśrodki utrzymania" należy rozumieć kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym, przyjmując, że to świadczenie umożliwia zabezpieczenie podstawowych, czyli niezbędnych (a nie niewystarczających) potrzeb uprawnionej osoby. Oceniając spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki nieposiadania "niezbędnych środków utrzymania" przez osobę ubiegającą się o świadczenie w trybie wyjątku, należy porównać jej sytuację materialną z wysokością świadczeń określonych w przepisach, jako minimalne, tj. minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 121/14, z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2248/12, czy też z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 292/11). Kryterium dochodowe powinno zostać ustalone w przeliczeniu na jednego domownika, z którym mieszka wnioskodawca (tak również: m.in. WSA w Warszawie /w:/ wyrok z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II SA/WA 596/07), zaś w procesie dokonywania powyższej oceny nie można pomijać żadnych świadczeń pieniężnych otrzymywanych przez osobę ubiegającą się o świadczenie w drodze wyjątku (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 150/10).
Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że na jednego członka rodziny skarżącej przypada dochód w wysokości 1.185,01 złotych, a więc w wysokości przekraczającej kwotę najniższego świadczenia emerytalnego (1100 złotych brutto miesięcznie).
Nie ulega wątpliwości, że Sąd ograniczony jest do oceny prawidłowości zastosowania przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej (zdrowotnej i finansowej) skarżącej. Rozumie jej położenie, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić trzeba, że skarżąca nie spełnia wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku.
W myśl art. 2 ust. 1ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomocą społeczną są obejmowane osoby, które same, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych.
Nie może umknąć z pola widzenia, że doktrynie jak i w orzecznictwie podkreśla się, że wprawdzie przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależniają wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, to jednak przy ocenie sprawy nie można zupełnie pomijać tej okoliczności, albowiem świadczenie w drodze wyjątku jest nadal świadczeniem związanym ze stażem zatrudnienia oraz z okresem odprowadzania składek na to ubezpieczenie (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/WA 1196/10). Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od wielkości stażu ubezpieczeniowego, ale ocena zasadności wniosku o jego przyznanie nie powinna być czyniona w całkowitym oderwaniu od długości tych okresów, gdyż świadczenie to może być bowiem przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II SA/WA 1046/10).
W konsekwencji, przyjmuje się, że inaczej należy więc oceniać sytuację osoby mającej niewielki okres ubezpieczenia od osoby, która udowodniła okresy ubezpieczenia niewiele odbiegające od wymaganych ustawowo (por. m.in. Łukasz Prasołek /w:/ Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, pod red. B. Gudowskiej i dr hab. K. Ślebzaka, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2013 i cyt. tam orzecznictwo, w tym m.in. wyrok NSA z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1023/08).
Należy jednocześnie wyjaśnić, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych, co oznacza, że nie może zastępować ani wyręczać organów administracji publicznej w realizacji powierzonych im zadań w tym zakresie. To do organów administracyjnych, w tym wypadku Prezesa ZUS, należy prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy i zastosowanie prawidłowo zinterpretowanego przepisu prawnego. Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kontynuacją postępowania administracyjnego. W tym postępowaniu sąd administracyjny jedynie kontroluje działania organu administracji i opiera się na materiale dowodowym gromadzonym przez organy. Co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym. Według art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy nie było konieczne prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów wymienionych w skardze na okoliczność stanu zdrowia skarżącej, natomiast przeprowadzenie pozostałych zawnioskowanych dowodów (z opinii biegłego) należało uznać za niedopuszczalne.
Nie ulega wątpliwości, że Sąd nie tylko nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej, ale również rozumie jej położenie i kłopoty z codziennym funkcjonowaniem, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić trzeba, iż skarżąca nie spełnia wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Niespełnienie już tylko jednej przesłanki - przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania - powoduje, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Bez znaczenia zatem dla rozstrzygnięcia sprawy pozostać muszą wszelkie inne kwestie, w tym związane ze stanem zdrowia skarżącej.
Sąd uznał, że organ przeprowadził prawidłowo postępowanie w tej sprawie, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.
Sąd stwierdził zatem, że Prezes ZUS zasadnie odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanej renty w drodze wyjątku, albowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Niewątpliwie, zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że jej sytuacja zarówno zdrowotna, jak i materialna jest bardzo trudna. Nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu to, iż skarżący, będąc osobą chorą, obciążony jest dużo większymi wydatkami związanymi chociażby z zakupem koniecznych leków.
Niemniej, należy wyraźnie wskazać, że powyższe okoliczności nie są jednak wystarczające do przyznania świadczenia o charakterze typowo ubezpieczeniowym, którym cechuje się świadczenie w drodze wyjątku, przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Powyższe świadczenie w żadnym razie nie może być traktowane, jako świadczenie o charakterze stricte socjalnym, albowiem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy owe potrzeby rzeczywiście są uzasadnione.
Jak Sąd zauważył już wcześniej, wskazane wyżej potrzeby mogą jak najbardziej uzasadniać ewentualne ubieganie się przez stronę skarżącą o przyznanie świadczenia z tytułu pomocy społecznej, czy też o przyznanie innych form pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku, lecz nie mogą one stanowić wyłącznej podstawy do przyznania spornego świadczenie w drodze wyjątku, który przewidziany został przez ustawodawcę w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Reasumując, stwierdzić należy, że zarzut naruszenia przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest zasadny. Ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Zarówno zaskarżona decyzja Prezesa ZUS, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2019 r. mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z dyspozycją przepisu art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu, o które dane fakty zostały ustalone.
Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, zaś argumentacja organu przedstawiona w tym zakresie nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.
Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes ZUS nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego państwa, o której mowa w art. 8 § 1 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście zastosowania przepisu art. 83 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a.