Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję podjętą w dniu [...] grudnia 2007 r. odmawiającą przyznania małoletnim W. i D. K., reprezentowanym przez przedstawicielkę ustawową B. W., renty rodzinnej po zmarłym ojcu S. K. w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto organ wskazał, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwały tej osobie. Wskazał, że przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ustawy odnosi się do osoby zmarłej. Za okoliczność taką uważa się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową danej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.
W trakcie postępowania stwierdzono, że zmarły w wieku 35 lat ojciec dzieci wykazał łącznie okres składkowy wynoszący 3 lata, 6 miesięcy i 8 dni oraz okres 5 lat opłacania składek w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Ponadto ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłego przypadał na dzień [...] czerwca 1996 r., przez kolejne 11 lat, aż do daty zgonu w dniu [...] lipca 2007 r. nie podejmował on zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W tym czasie nie była orzeczona w stosunku do zmarłego całkowita niezdolność do pracy. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2007 r. (wydanym zaocznie po śmierci S. K.) nie stwierdzono u zmarłego niezdolności do pracy przed [...] grudnia 1997 r. Organ podkreślił, iż w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem, tj. między [...] lipca 1997 r. a [...] lipca 2007 r. skarżący nie udowodnił wymaganego pięcioletniego okresu ubezpieczenia uprawniającego do renty, zaś Prezes ZUS nie znalazł dowodów, które wskazywałby, że przerwy w zatrudnieniu zmarłego nastąpiły wskutek szczególnych zdarzeń.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B. W. - przedstawicielki ustawowej małoletnich W. i D. K. - do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi podała, iż zmarły ojciec dzieci zginął w wypadku samochodowym. Ona sama znalazła się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Wskazała, iż od 2004 r. jest na rencie inwalidzkiej, która nie wystarcza na utrzymanie jej i dzieci. Podała też, iż zarówno ona, jak i dzieci, są zarażeni chorobą zakaźną, dlatego też żaden pracodawca nie będzie chciał przyjąć jej do pracy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przewiduje on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne (kumulatywne) spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
W rozpoznawanej sprawie, jak zasadnie stwierdził organ, nie wystąpiła jedna z obligatoryjnych przesłanek koniecznych do przyznania świadczenia, tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca dzieci. Niewątpliwie małoletni W. i D., synowie zmarłego S. K., nie mogą podjąć zatrudnienia ze względu na wiek, są osobami pozostałymi po ubezpieczonym, a nadto znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Jednak świadczenie przewidziane w powyższym przepisie, co należy podkreślić, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb determinowanych warunkami życia osoby ubiegającej się o nie. Przepis ten wprost nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Z przepisu tego wynika natomiast przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem dla pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności.
W aktach sprawy brak jest dowodów mogących wskazywać chociażby pośrednio, że zmarły nie podjął zatrudnienia skutkującego dłuższym stażem ubezpieczeniowym z powodów szczególnych, uniemożliwiających zatrudnienie oraz pracę.
W niniejszej sprawie zmarły miał długą przerwę w zatrudnieniu - w latach 1997 - 2007 r. (do chwili śmierci). Z orzeczenia lekarskiego zaś wynika, iż w tym czasie skarżący nie był osobą całkowicie, a nawet częściowo niezdolną do pracy, a zatem nie można uznać, że w tym okresie nie mógł podejmować zatrudnienia, a co za tym idzie nie mógł odprowadzać składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Należy mieć na uwadze, iż długotrwały okres pozostawania ojca małoletnich bez ubezpieczenia oraz udokumentowania przyczyn niepodjęcia pracy w czasie poprzedzającym jego zgon, wyłącza zastosowanie przesłanki z przepisu art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, tj. przesłanki szczególnych okoliczności, której spełnienie warunkowało przyznanie świadczenia dla małoletnich w drodze wyjątku (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 2/2006, ONSA i WSA 2007/2 poz. 44).
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.