Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku D. M. z dnia [...] października 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej córki wnioskodawczyni - M. M. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.
Wyjaśnił również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, iż z przedstawionej dokumentacji rentowej wynika, że zmarły ojciec małoletniej M. M. na przestrzeni 42 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 14 lat, 8 miesięcy i 1 dzień. Wskazał, iż w badanym do uprawnień dziesięcioleciu, zamiast wymaganych przepisami ustawy 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udokumentowano jedynie 1 rok, 4 miesiące i 23 dni tych okresów, zaś w latach 1990 - 1991, 1996 - 1998 oraz 1998 - 2003 wystąpiły przerwy w wykonywaniu pracy. Ponadto, po zaprzestaniu pobierania przez niego zasiłku chorobowego w lipcu 2003 r. do dnia zgonu w sierpniu 2007 r., tj. przez 4 lata, nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Organ dodał, iż w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez zmarłego M. M. uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionych przerwach w wykonywaniu pracy nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia, zaś sytuacja materialna wnioskodawczyni nie wskazuje na brak niezbędnych środków utrzymania.
W dniu [...] stycznia 2008 r. D. M. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go trudną sytuacją materialną. Podała, iż przerwy w wykonywaniu pracy przez zmarłego męża spowodowane były bardzo dużym w ówczesnym czasie bezrobociem. Dodatkowo wskazała, iż M. M. leczył się w [...] z powodu [...], zaś w związku z pogarszającym się stanem jego zdrowia nie był zdolny do samodzielnej egzystencji.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.
Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych stwierdził, iż samo zamieszkiwanie w małej miejscowości nie przesądza o tym, że przerwy w pracy ubezpieczonego spowodowane były występującym na rynku pracy bezrobociem. Przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty muszą mieć charakter okoliczności szczególnych. W ocenie organu nie jest taką okolicznością ani brak pracy dla bezrobotnych w danej miejscowości, ani też dłuższe przerwy w zatrudnieniu bez jednoczesnego wskazania przyczyn ustania poszczególnych okresów zatrudnienia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał ponadto, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że małoletnia M. M. zamieszkuje razem z wnioskodawczynią, której wynagrodzenie wynosi 1783,20 zł brutto. Miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 891,60 zł, zatem nie pozwala to na uznanie, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. M. wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji. Stwierdziła, że trudności w znalezieniu przez jej męża zatrudnienia były spowodowane niekorzystną sytuacją na rynku pracy, wysokim bezrobociem w regionie oraz przede wszystkim jego ciężką chorobą, którą potwierdza orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2007 r., uznające M. M. za częściowo niezdolnego do pracy. Skarżąca wskazała dodatkowo na swoją trudną sytuację materialną. Podała, iż jej zarobki netto wynoszą 1266,78 zł miesięcznie, zaś opłaty związane z małoletnią córką przekraczają 500 zł miesięcznie.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 wymienionej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym).
Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W rozpoznawanej sprawie ww. przepis ustawy nie mógł być zastosowany.
Bezspornym jest, iż małoletnia M. M. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką - D. M. Organ prawidłowo ustalił zatem, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 891,60 zł brutto, co przekracza kwotę najniższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (kwota najniższej emerytury i renty brutto to 597,46 zł; w takiej wysokości przyznawane są świadczenia w drodze wyjątku) i nie pozwala stwierdzić, że jej małoletnie dziecko nie ma niezbędnych środków utrzymania. To, czy środki te zaspokajają potrzeby małoletniego, a więc czy są wystarczające, jest zupełnie inną kwestią. Wykazane środki utrzymania w przeliczeniu na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby rodziny skarżącej, istotne jest natomiast to, że M. M. posiada niezbędne środki utrzymania. O tym, że osoba ubiegająca się o świadczenie wyjątkowe nie może posiadać niezbędnych środków utrzymania, a nie niewystarczających, zdecydował sam ustawodawca. Toteż wobec faktu, iż dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącej wynosi 891,60 zł, nie można przyjąć, że małoletnia M. M. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Skoro więc w przedmiotowej sprawie przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy jest to okoliczność eliminująca M. M., reprezentowaną przez skarżącą, z grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku. Sama w sobie przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek.
Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak podkreślić, że świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z tytułu pomocy społecznej.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.