Uzasadnienie
Prokurator Generalny decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30, poz. 168 z późn. zm.) oraz art. 8 ust 1 i 3 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 2 i w trybie art. 7 ust 5 w związku z ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 98, poz. 607 z późn. zm.) utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2000 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] marca 2000 r. w sprawie stwierdzenia, że I. C. utracił prawo do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku.
Organ wskazał, że w dniu [...] lipca 1999 r. wszczęte zostało, na podstawie art. 7 ust. 5 w zw. z art. 4 cyt. ustawy o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, postępowanie w sprawie prokuratora w stanie spoczynku I. C., w toku którego wykazano, że I. C. w latach [...] pełnił służbę w Urzędzie ds. Bezpieczeństwa Publicznego [...], gdzie zajmował merytoryczne stanowisko [...] tj. komórki, której funkcjonariusze, zgodnie z przeznaczeniem wynikającym z wewnętrznej struktury organizacyjnej, wykonywali zadania w zakresie "rozpracowywania, zwalczenia i przecinania destrukcyjnej działalności agentów wywiadów imperialistycznych i innych wrogich elementów usadowionych w instytucjach naukowych, kulturalnych i artystycznych, wydawnictwach, w prasie, radio, w aparacie zdrowia, opieki społecznej, w stowarzyszeniach i organizacjach", a nadto "organizowali na zlecenie i pod kierownictwem [...] przedsięwzięcia kontrwywiadowcze dla ochrony przed penetracją imperialistycznych wywiadów i reakcyjnych ośrodków emigracyjnych, delegacji naukowych, kulturowych, oświatowych – wyjeżdżających do krajów kapitalistycznych".
Decyzją z dnia [...] marca 2000 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] maja 2000 r. Prokurator Generalny stwierdził, że I. C. utracił prawo do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku.
Skarga na powyższą decyzję z dnia [...] maja 2000 r. została oddalona przez Naczelny Sad Administracyjny wyrokiem z dnia 8 listopada 2000 r. sygn. akt II SA 1560/00.
W dniu [...] listopada 2000 r. I. C. złożył wniosek o wznowienie zakończonego postępowania administracyjnego w przedmiocie pozbawienia go stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku. Podał, że ustalił dane dwóch byłych bezpośrednich przełożonych z okresu swego zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego – J. K. i J. A., którzy złożyli oświadczenia nie znane organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej, których treść winna mieć wpływ na wynik sprawy.
Po wznowieniu postępowania Prokurator Generalny decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] maja 2002 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2000. Skarga na powyższą decyzję została oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 20 maja 2003 r. sygn. akt II SA 2077/02.
Rozpoznając skargę kasacyjną od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2004 r. (sygn. akt OSK 114/04) uchylił wyżej wskazane orzeczenie NSA z dnia 20 maja 2003 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie, który wyrokiem z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1345/04 uchylił decyzję z dnia [...] maja 2002 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lutego 2002 r. Wskazał, że przedstawienie dowodu prowadzącego do zastosowania w sprawie art. 7 ust 3 pkt 2 cyt. ustawy, a w rezultacie wyłączenie możliwości zastosowania w sprawie art. 7 ust 1 pkt 2 i 3, wymaga przeprowadzenia szczegółowego postępowania wyjaśniającego, które w ocenie Sądu, nie zostało w sprawie przeprowadzone.
Realizując wytyczne Sądu Prokurator Generalny zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej o dostarczenie dokumentów dotyczących służby I. C. w [...] Urzędu ds. Bezpieczeństwa Publicznego [...] oraz odnoszących się do struktury organizacyjnej tej jednostki.
Dodatkowo postanowieniem Prokuratury Apelacyjnej w P. z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] powołano w sprawie biegłego historyka celem stwierdzenia, jakie faktycznie czynności były wykonywane przez I. C. w spornym okresie.
Po ponownej analizie materiału dowodowego Prokurator Generalny decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...], odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...] maja 2000 r.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi I. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił, że wydając zaskarżoną decyzję organ naruszył art. 7 ust. 3 pkt. 2 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez bezzasadne przyjęcie, iż nie udowodnił on, że w czasie zatrudnienia w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego [...] nie wykonywał zadań mających na celu zwalczanie organizacji i osób działających na rzecz suwerennej i niepodległej Polski. Podkreślił, że ustalenia Prokuratora Generalnego są sprzeczne z przedstawionym przez niego materiałem dowodowym, w tym z zeznaniami świadków J. A. i J. K. Wskazał również, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego oddalając jego wniosek o powołanie w sprawie biegłego historyka spoza IPN. Podniósł również, że nie został dopuszczony do udziału w czynnościach powołanego w sprawie biegłego historyka, co mogło mieć wpływ na ostateczną treść opinii i końcowe wnioski.
I. C. wywodził, że w jego sprawie organ przyjął, że sam fakt pracy w organach bezpieczeństwa PRL pozbawia go uprawnień do stanu spoczynku i związanego z tym uposażenia, co podważa w ogóle sens uregulowań art. 7 ust. 3 pkt. 2 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1997r. o zmianie ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw. Zaznaczył, że w wyniku obszernej kwerendy nie znaleziono dokumentów wskazujących na podejmowanie przez niego jakichkolwiek represyjnych działań inwigilacyjnych, bądź represyjnych skierowanych przeciwko wszelkiej opozycji demokratycznej. Argumentował też, że opinia biegłego zawiera informacje historyczne o charakterze ogólnym, niedotyczące bezpośrednio jego osoby.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na swoje wcześniejsze ustalenia faktyczne oraz prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 stycznia 2008 r. sygn. akt. II SA/Wa 1796/07 uchylił zaskarzoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. W uzasadnieniu stwierdził, że Prokurator Generalny nieprawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznając za niewiarygodny dowód z zeznań powołanych przez skarżącego świadków, na okoliczność wykonywania przez niego, w okresie zatrudnienia w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego [...], wyłącznie zadań niezwiązanych ze zwalczaniem organizacji oraz osób działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Sąd podkreślił, że organ nie wykazał, że komórka, w której pracował skarżący, wykonywała wyłącznie czynności o charakterze represyjnym wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 553/08 uchylił powyższy wyrok z dnia 29 stycznia 2008 r. i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji podkreślił, że dokonując odmiennej od organu oceny materiału dowodowego, należało odnieść się do wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów. Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż nieprawidłowo Sąd I instancji uznał, że to organ ma wykazać okoliczności z art. 7 ust. 3 cyt. ustawy, gdyż ciężar ich udowodnienia spoczywa na skarżącym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sad Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sad Administracyjny.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przede wszystkim wskazać należy, iż przedmiotowa sprawa dotycząca pozbawienia prokuratora I. C. prawa do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku została wszczęta w trybie wznowieniowym (nadzwyczajnym), co oznacza, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja w przedmiocie utraty prawa do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku skarżącego. Ostateczna decyzja w tym przedmiocie została wydana przez Prokuratora Generalnego [...] maja 2000 r. Jej treść i legalność została zweryfikowana, zbadana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 8 listopada 2000 r., sygn. akt II SA 1560/00, oddalił skargę I. C. na ostateczną decyzję Prokuratora Generalnego z [...] maja 2000 r.
Postępowanie w niniejszej sprawie – nadzwyczajne (o wznowienie zakończonego postępowania) zostało wszczęte przez organ w 2000 r. na wniosek skarżącego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Skarżący wywodził, iż wyszły na jaw nowe dowody istotne dla sprawy, nowe okoliczności faktyczne, nieznane organowi – Prokuratorowi Generalnemu w dniu wydania decyzji ostatecznej.
A mianowicie twierdził, że ustalił dane byłych bezpośrednich przełożonych z okresu zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego w latach [...].
Twierdził też, że złożone przez jego przełożonych pisemne oświadczenia stanowią dowód na okoliczność, iż wykonywał on wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. W konsekwencji wywodził, iż zaistniały w sprawie nowe nieznane dotąd przesłanki (wyłączające) pozbawienia go nabytych praw (art. 7 ust. 3 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (ustawa z 17 grudnia 1997 r. Dz. U. z 1998 r. Nr 98, poz. 607).
W tym miejscu wskazać należy, iż podstawą prawną decyzji stwierdzającej, iż I. C. utracił prawo do stanu spoczynku i uposażenia, stanowił przepis art. 8 ust. 1 i 3 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1998 r. Nr 98, poz. 607 ze zm.). Przepis art. 8 cyt. wyżej ustawy stanowi, że sędziowie w stanie spoczynku i prokuratorzy w stanie spoczynku, którzy pełnili służbę lub pracowali w organach albo komórkach organizacyjnych wymienionych w art. 7 ust. 1 pkt 1-4 lub złożyli oświadczenie dotyczące pracy, służby lub współpracy z organami, o których mowa w art. 2 ustawy o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne, tracą prawo do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku.
Wykładnia powyższego przepisu nie budzi wątpliwości, iż sam fakt pełnienia służby lub pracy w organach określonych w art. 7 ust. 1 pkt. 1-4 powoduje automatycznie utratę prawa do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku. Zawarte w tym przepisie sformułowanie tracą prawo do stanu spoczynku i uposażenia zawiera w sobie kategoryczny i obligatoryjny nakaz ustawodawcy do stwierdzenia utraty tych praw.
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, iż skarżący w latach [...] pełnił służbę w Urzędzie do spraw Bezpieczeństwa Publicznego, jako [...], a następnie [...].
Sporne jest, czy zaistniały przesłanki wyłączające utratę prawa do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku określone w art. 7 ust. 3 pkt 2 omawianej ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (...).
Przepis ten daje możliwość zachowania prawa do stanu spoczynku i uposażenia osobom, które udowodnią, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4 wykonywały wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.
Wykładnia tego przepisu prowadzi do jednoznacznych wniosków, iż po pierwsze:
- • ciężar udowodnienia ww. okoliczności spoczywał na skarżącym I. C., który winien był wykazać, że podczas zatrudnienia w [...] wykonywał wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w uzasadnieniu wyroku NSA, który stwierdził, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie, która chce wywieść skutki prawne (vide wyrok NSA z 17 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA 377/01, Lex nr 81 8021; z 2.03.2001 r., sygn. akt II SA 1131/00, Lex nr 56623).
- • po drugie, że ze sformułowania "wykonywały wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP", a zwłaszcza z określenia wyłącznie wynika konieczność, wręcz obowiązek udowodnienia przez skarżącego, że zakres zadań, pracy, służby w żaden sposób nie był związany z zadaniami związanymi ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.
Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy, ocenić należało, czy I. C. udowodnił (bowiem na nim wyłącznie spoczywał ciężar dowodu), że podczas zatrudnienia w latach [...] w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa wykonywał wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.
W ocenie Sądu skarżący dowodu takiego w trakcie postępowania wznowieniowego, trwającego od 2000 r., nie przedstawił. Przede wszystkim odnieść należy się do dowodu z zeznań świadków (nowych dowodów po wydaniu decyzji ostatecznej), które były przyczyną i stały się podstawą do wznowienia postępowania.
Chodzi tu o zeznania przełożonych skarżącego, świadków – J. A. (k – [...] akt administracyjnych) i J. K. (k – [...] akt administracyjnych). Zeznań tych świadków, ich wiarygodność, rzetelność, spójność nie można oceniać było w oderwaniu od innych zgromadzonych w sprawie materiałów dowodów, w szczególności w oderwaniu od dowodu z dokumentów i dowodu z opinii biegłego z dnia [...] kwietnia 2006 r. (k-[...]) tj. opinii sporządzonej przez historyka-specjalistę Instytutu Pamięci Narodowej [...].
Według opinii biegłego historyka cały Wydział [...] (w którym pracował skarżący), w tym sekcja [...], jako jednostka operacyjna zajmował się pracą operacyjno-kontrwywiadowczą w instytucjach naukowych, kulturalnych, wydawniczych, w prasie i radiu, w służbie zdrowia i opiece społecznej, w organizacjach i stowarzyszeniach społecznych, ochroną delegacji naukowych i artystycznych wyjeżdżających do krajów kapitalistycznych. Owa działalność kontrwywiadowcza, prowadzona na terenie [...], [...], polegała na zwalczaniu wszelkich działań antypaństwowych, czyli takich, które godziły w ustrój PRL.
Treść tej opinii jednoznacznie dowodzi, że skoro cały Wydział [...] (a właśnie w nim pracował skarżący) jako jednostka operacyjna zajmował się pracą operacyjno – kontrwywiadowczą polegającą na zwalczaniu działań antypaństwowych, czyli takich, które godziły w ustrój PRL to zadania te musiał wykonywać każdy zatrudniony w tym skarżący.
Zauważyć należy, iż sporządzona przez biegłego opinia została oparta na licznych dowodach z dokumentów, które biegły szeroko przytacza w treści sporządzonej opinii. Przywołane przez biegłego dokumenty to dokumenty źródłowe, historyczne, którym nie da się przypisać cech nieprawdziwości. Podkreślić też należy, iż przytoczonych przez biegłego dokumentów stanowiących podstawę wydania opinii strona skarżąca nie kwestionowała w zakresie ich treści, wiarygodności, oraz samego faktu, ich istnienia. Uznać zatem należało, że skarżący nie kwestionuje dowodów z dokumentów zgromadzonych w sprawie, to jest dowodów na których oparto opinię lecz jedynie wnioski wywiedzione, postawione przez biegłego historyka wynikające z ich analizy.
Dowodami z zeznań świadków skarżący zmierzał zatem nie do zakwestionowania dowodów z dokumentów zgromadzonych w sprawie lecz do podważenia wniosków końcowych opinii opartych na dokumentach historycznych.
Ocenić zatem należało, czy dowody z zeznań świadków (przełożonych skarżącego) podważyły dowody z dokumentów oraz dowód z opinii biegłego historyka.
W ocenie Sądu zeznania świadków – J. A. (k-[...]) i J. K. (k-[...]), sprowadzające się do jednomyślnego twierdzenia, że [...] Wydziału [...] wykonywała wyłącznie zadania [...] - Prokurator Generalny ocenił, jako mało wiarygodne.
Zeznaniom ww. świadków przeczą dowody z dokumentów archiwalnych przytoczone w opinii biegłego (k- [...]), wskazane następnie przez NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 marca 2009 r. (str. 13-14) uzasadnienia tj:
Treść ww. dowodów z dokumentów przeczy zeznaniom świadków J. A., J. K. co do zakresu zadań i czynności Wydziału [...] czyniąc je niewiarygodnymi.
Zauważyć nadto należy, że zeznania ww. świadków obarczone są prawdopodobieństwem braku niepełnej pamięci z uwagi na upływ czasu tj. [...] lat od zaistniałych zdarzeń. Dowodom z dokumentu takiego zarzutu postawić się nie da.
Reasumując, uznać należało, iż dowody z dokumentów oraz opinii biegłego przeczą zeznaniom świadków – J. K. i J. A. czyniąc je niewiarygodnymi. Zeznania Z. W. (k-[...]) nie wnoszą istotnych dla sprawy okoliczności.
Dodać należy, iż zgromadzone w sprawie dowody z dokumentów, oraz dowód z opinii biegłego przeczą także wyjaśnieniom samego skarżącego, który analogicznie jak jego przełożeni twierdzi, iż wykonywał w latach [...] r. wyłącznie zadania [...] tj. zadania niezwiązane ze zwalczaniem i represjonowaniem osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego.
Nawet gdyby przyjąć, że Wydział [...] zajmował się [...], to i tak okoliczność ta nie stanowiłaby wystarczającego dowodu, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o ustroju sądów powszechnych. Skarżący musiałby wówczas wykazać, że zajmował się wyłącznie tymi zadaniami. Treść przepisu oraz zawarte w nim sformułowanie wyłącznie nie pozwala na odmienną wykładnię intencji ustawodawcy. Na powyższą okoliczność zwrócił uwagę
Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia 6 marca 2009 r. podkreślił, iż ustalenie, że oprócz zwykłej pracy Wydział [...] wykonywał też inne zadania, np.[...], nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że I. C. wykonywał tylko te inne prace.
Konkludując Sąd uznał, iż I. C. nie udowodnił ani dowodami z dokumentów, ani dowodami z zeznań świadków, że zaistniały okoliczności wyłączające pozbawienie go jako prokuratora uprawnień związanych ze stanem spoczynku.
Brak przedstawienia przez skarżącego dowodu na tę okoliczność, przy istnieniu dowodów przeciwnych oraz sam fakt, iż pracował w organach określonych w art. 7 ust.1 pkt. 1-4 omawianej ustawy skutkować musiał oddaleniem skargi.
Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) oddalił skargę jako bezzasadną.