Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej – Prezes ZUS), decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...], odmawiającą przyznania M. G. T. renty w tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:
Wnioskiem z dnia [...] października 2011 r. M. G. T. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie jej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku podnosząc, iż nie jest już w stanie pracować i nie posiada środków do życia.
Prezes ZUS, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił M. G. T. przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ podniósł, że aby przyznać świadczenie w drodze wyjątku wszystkie przesłanki wymienione w powyższym przepisie muszą być spełnione łącznie. Wnioskodawczyni natomiast nie posiada orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Ponadto wykazany dochód przypadający na jednego członka czteroosobowej rodziny wnioskodawczyni nie wskazuje, aby pozostawała ona bez niezbędnych środków utrzymania.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją odwołująca się podkreśliła, iż ma trudności z chodzeniem, [...], leczy się na [...], co pochłania znaczne środki finansowe. Z tych względów nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej i jest zmuszona ubiegać się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż wnioskodawczyni ma obecnie 57 lat i nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat, jak również nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy przez lekarza orzecznika ZUS lub komisje lekarską ZUS. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] listopada 2011 r. wnioskodawczynie nie została uznana za niezdolną do pracy. Z tego względu strona nie spełnia ustawowego warunku, jakim jest niemożność podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek.
Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podniósł, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS jest wiążące dla organu rentowego (art. 14 ust. 1 i ust. 3 powołanej ustawy), jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ww. ustawy jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego.
W przypadku wnioskodawczyni przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, jest to okoliczność, która eliminuje wnioskodawczynię z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.
Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2012 r. została przez M.G.T. zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o wydanie korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia wymieniona podniosła, że nie jest w stanie pracować z uwagi na zwyrodnienie [...]. Podała, że "Komisja Sądowa Lekarska" stwierdziła u zainteresowanej niezdolność do pracy z powodu trudności w [...]. Wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i niepełnosprawnym synem. Pozostaje bez środków i utrzymuje się dzięki środkom z pomocy społecznej.
W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Jedna z powyższych przesłanek stanowi, iż ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Brak którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy wyklucza zaś możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie spełnia powyższego warunku. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy stwierdzić, że skarżąca urodzona w dniu [...] lutego 1954 r. nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego 60 lat dla kobiet.
Z treści orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] listopada 2011 r. nie wynika także, aby skarżąca była niezdolna do pracy.
Podkreślić należy, że Prezes ZUS jest związany powyższym orzeczeniem, albowiem jest ono ostateczne w toku instancyjnym. Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie.
Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy.
Brak spełnienia przez skarżącą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza możliwość przyznania jej jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku, w tym renty z tytułu niezdolności do pracy, czy renty rodzinnej. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków (przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 711/07). Nie ma więc potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu, w szczególności podnoszonej przez skarżącą trudnej sytuacji materialnej.
Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.