Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r., którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił J. M. przyznania renty w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu stwierdzono, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku.
Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których J. M. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] lutego 2000 r., a z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, iż w tym czasie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu [...] października 2005 r., w którym lekarz orzecznik stwierdził, iż całkowita niezdolność do pracy istnieje od [...] października 2005 r., tj. po upływie 5 lat i 7 miesięcy od ostatniego ubezpieczenia. Organ wskazał również, iż na przestrzeni pracy zawodowej J. M. wystąpiła nieuzasadniona przerwa w zatrudnieniu w okresie od [...] 1997 r. do [...] 1999 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia, natomiast fakt zarejestrowania w tym okresie w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, nie może zostać uznany za okoliczność szczególną w rozumieniu ustawy. Wskazano również, iż sytuacja materialna nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podnosił, iż świadczenie, o które się ubiega ma charakter wyjątkowy, a decyzja wydana przez Prezesa ZUS nie może być dowolna, natomiast jego zdaniem, istniały obiektywne powody braku podjęcia zatrudnienia. Jednocześnie w złożonym do akt sprawy piśmie z dnia [...] kwietnia 2006 r. wskazywał, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2004 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy w związku z operacją [...], a więc okres powstania niepełnosprawności jest znacznie wcześniejszy niż to wskazuje ZUS. Podnosił również, iż jego obecny stan zdrowia jest bardzo zły, do swego pisma dołączył kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że narusza ona prawo. Zgodnie z art. 83 ust. l ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.
W świetle przytoczonego przepisu, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku może nastąpić jedynie w razie łącznego spełnienia wszystkich wymienionych w tym przepisie przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 kpa). Wreszcie, ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W sprawie niniejszej reguły te nie były przestrzegane, co w ocenie Sądu, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając dochodzonego świadczenia, Prezes ZUS nie poparł swego rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów dowodowych, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącego.
W szczególności Prezes ZUS nie rozważył, że skarżący, mając obecnie 58 lat, legitymuje się, jak wynika z akt postępowania, ponad 31-letnim okresem pracy, popartym opłacaniem składek ubezpieczeniowych. W kontekście osiągniętego wieku okres ten nie może być uznany za krótki. Powinno to więc było skłonić Prezesa ZUS do bliższego wyjaśnienia okoliczności, z powodu których skarżący nie wypracował dłuższego stażu ubezpieczeniowego, skutkującego ustawowymi uprawnieniami do renty. Zwłaszcza, iż jak to wynika z akt sprawy, skarżący utracił pracę w dniu [...] 2000 r., a więc w chwili, gdy miał już 53 lata i jego argumenty zawarte we wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku, iż nie mógł znaleźć zatrudnienia, trudno uznać za niewiarygodne. Podkreślić należy również, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. skarżący został uznany za częściowo niezdolnego do pracy od września 2004 r. Jak wynika z tego orzeczenia, skarżący jest po [...], nadto cierpi na [...] oraz [...].
Prezes ZUS winien na nowo ocenić przyczyny pozostawania skarżącego bez pracy popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie w kontekście "szczególnych okoliczności" nienabycia uprawnień do świadczenia ustawowego, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. Należy przy tym pamiętać, że za szczególne okoliczności w rozumieniu tego przepisu uważa się jedynie zdarzenia (bądź trwały stan), które wykluczały aktywność zawodową określonej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Należy również wskazać, iż w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, iż skarżący był zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, jednakże w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdza, iż fakt zarejestrowania skarżącego w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej nie może zostać uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu ustawy.
Przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Należy jednak przyjąć, iż "szczególne okoliczności", o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu, nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku.
W tym miejscu należy podkreślić, że orzecznictwo sądowoadministracjyne, dotyczące stosowania cyt. art. 83 ust. 1, nie wyklucza uznania bezrobocia jako szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w tym przepisie. Przykładem może tu być wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA 3090/01 (Lex nr 82808), w którym Sąd stwierdził, że "Brak możliwości podjęcia zatrudnienia w sytuacji pobierania przez ubezpieczonego zasiłku dla bezrobotnego oraz zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego bez prawa do zasiłku można uznać za szczególną okoliczność, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych". Pogląd ten należy w niniejszej sprawie, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podzielić.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 152 ppsa, orzekł jak w sentencji.