Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 503/16

Uzasadnienie

Prorektor ds. dydaktyki i studentów Szkoły [...] w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. wydaną na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1pkt 2 w związku z art. 17 pkt 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. 2013, poz. 267 z późn. zm., dalej: KPA) i w związku z art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2012 poz. 572 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku K. P. o stwierdzenie nieważności decyzji Dziekana Studium Magisterskiego Szkoły [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w sprawie skreślenia z listy studentów odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] dotyczącej skreślenia K. P. z listy studentów.

W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskiem z dnia [...] czerwca 2015 r. K. P. wystąpiła do Rektora Szkoły [...] w [...] o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] Dziekana Studium Magisterskiego [...] [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r. o skreśleniu jej z listy studentów z powodu niewniesienia opłat. Zarzuciła przedmiotowej decyzji, iż została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wskazała, że będąc studentką studiów stacjonarnych nie miała obowiązku wnoszenia opłat co gwarantuje jej Konstytucja RP, a wszelkie wyjątki od tej zasady reguluje ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym.

W ocenie prorektora żadna z podniesionych we wniosku przesłanek nie uzasadnia stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa. Organ wskazał, że art. 70 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna. Ustawa może dopuszczać świadczenie niektórych usług edukacyjnych przez publiczne szkoły wyższe za odpłatnością. W oparciu o tak skonstruowany zapis w Konstytucji, w ustawie w art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, przyjęto m. in. zasadę odpłatności za studia w przypadku powtarzania określonych zajęć na studiach stacjonarnych, związanym z niezadowalającymi wynikami z nauce. K. P. nie zaliczyła semestru letniego w roku akademickim 2012/13. W dniu [...] listopada 2013 r. zwróciła się z wnioskiem o wyrażenie zgody na powtarzanie drugiego semestru i taką zgodę otrzymała. Powtarzanie zajęć przez studenta studiów stacjonarnych stanowi podstawę do naliczenia opłat za studia.

Opłatę za powtarzanie drugiego semestru naliczono według stawek wymienionych w umowie zawartej ze studentką w dniu [...] października 2012 r. W opisanej wyżej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, aby wydana decyzja o skreśleniu z listy studentów naruszała prawo. Powyższa decyzja została podpisana przez Prorektora, [...] P. O..

W dniu [...] października 2015 r. K. P. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r. Rektor [...] w [...] przywrócił skarżącej termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Rektora [...] w [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kpa oraz w związku z art. 207 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2015 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Prorektora ds. dydaktyki i studentów [...] z dnia [...] lipca 2015 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Dziekana Studium Magisterskiego [...] w [...] nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. dotyczącej skreślenia K. P. z listy studentów.

W uzasadnieniu decyzji przytoczył stan faktyczny sprawy wskazując, iż uczelnia na podstawie art. 99 ust. i pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym miała prawo do naliczenia Skarżącej opłaty za przedmioty w powtarzanym przez nią semestrze zimowym w roku akademickim 2013/2014. K. P. podpisała bowiem w dniu [...] października 2012 roku umowę o warunkach odpłatności za usługi edukacyjne na studiach stacjonarnych drugiego stopnia. Z § 2 i § 3 powyższej umowy wynika obowiązek uiszczania opłat w szczególności za powtarzanie – z powodu niezadowalających wyników w nauce – określonych zajęć, semestru lub roku w wysokości nakazanej w tabeli opłat, stanowiącej załącznik do umowy. Zgodnie z pkt 8 tabeli, opłata za powtarzanie niezaliczonych przedmiotów bez możliwości jednoczesnego studiowania programu kolejnego semestru wynosi 150 zł za 1 ECTS. Zgodnie z wnioskiem studentki z dnia [...] listopada 2013 r., K. P. została skierowana na powtarzanie drugiego semestru z uwagi na brak uzyskania zaliczenia 3 przedmiotów: [...] (3 ECTS), [...] (3 ECTS), [...] i [...] (6 ECTS). Prawidłowo zatem naliczono jej opłatę za powtarzane przedmioty w wysokości 1800 zł (12 ECTS x 150 zł).

W tym stanie rzeczy Rektor nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Dziekana Studium Magisterskiego [...] w [...] nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. o skreśleniu K. P. z listy studentów z powodu niewniesienia opłat, z powodu rażącego naruszenia prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. P. wniosła o uchylenie w/w [...] w [...] oraz decyzji Prorektora ds. dydaktyki i studentów [...] w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1) art. 138 § 1 w zw. z art. 20 KPA poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prorektora ds. dydaktyki i studentów Szkoły [...] w [...] z dnia [...] lipca 2015 r która to decyzja została wydana z naruszeniem właściwości rzeczowej, a co stanowi podstawę obligatoryjnego wyeliminowania decyzji Prorektora z obrotu prawnego;
2. 2) art. 156 § 1 pkt 2 KPA poprzez brak ¡ego zastosowania do decyzji Dziekana Studium Magisterskiego Szkoły [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] opartej na niezgodnych z art. 190 ust. 2 i art. 60 ust. 6 ustawy o szkolnictwie wyższym przepisach: § 62, § 78 i § 79 ust. 3 regulaminu studiów w Szkole [...] w [...] (regulamin stanowi załącznik do uchwały nr [...] Senatu [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r.), polegającym na błędnym przyjęciu, iż dziekan wydaje decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów z upoważnienia rektora, podczas gdy ww. ustawa nadaje dziekanowi jako kierownikowi podstawowej jednostki organizacyjnej uprawnienia do wydawania decyzji w imieniu własnym, powyższe stanowi podstawę obligatoryjnego wyeliminowania decyzji dziekana z obrotu prawnego;
3. 3) art. 156 § 1 KPA poprzez brak przeprowadzenia przez organ odwoławczy pełnej kontroli kwestionowanej decyzji Dziekana Studium Magisterskiego Szkoły [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] pod względem występowania wszystkich przesłanek nieważności określonych w art. 156 § 1 KPA co ma istotne znaczenie w sprawie i stanowi o niepełnym jej rozpoznaniu.
4. 4) art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak jego zastosowania do decyzji Dziekana Studium Magisterskiego Szkoły [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] wydanej bez podstawy prawnej w zakresie skreślenia Skarżącej z listy studentów w oparciu o nieuiszczenie opłaty za studia, mimo że Skarżącej zgodnie z (obowiązującym na dzień wydania powyższej decyzji) art. 164a ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 170a ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym przysługiwało prawo do korzystania z zajęć bez wnoszenia opłat w zakresie uzyskania 30 punktów ECTS co doprowadziło do bezpodstawnego skreślenia z listy studentów;
5. 5) art. 156 § 1 pkt 2 KPA poprzez brak jego zastosowania do decyzji Dziekana Studium Magisterskiego Szkoły [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] wydanej bez podstawy prawnej w zakresie skreślenia Skarżącej z listy studentów w oparciu o nieuiszczenie opłaty za studia, mimo że nieotrzymanie ocen z przedmiotów nie stanowi niezadowalającego wyniku w nauce w rozumieniu art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a co w konsekwencji nie daje podstaw do pobierania w tym zakresie opłat;
6. 6) art. 156 § 1 pkt 2 KPA poprzez brak jego zastosowania do decyzji Dziekana Studium Magisterskiego Szkoły [...] w [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] wydanej bez podstawy prawnej w zakresie skreślenia Skarżącej z listy studentów w oparciu o nieuiszczenie opłaty za studia, mimo że zgodnie z § 60 ust. 4 regulaminu studiów brak postępów w nauce (niezadowalające wyniki) stwierdza się, gdy stopień realizacji planu studiów wyklucza możliwość zaliczenia semestru, chyba że studentowi przysługuje prawo do powtarzania semestru lub przedmiotu, a co za tym wobec powtarzania semestru przez Skarżącą brak było podstaw do uznania niezadowalających wyników w nauce w rozumieniu art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i tym samym brak podstaw do pobierania w tym zakresie opłat;
7. 7) art. 70 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym poprzez błędną wykładnię polegającą na przyznaniu uczelniom wyższym swobodnego decydowania o wprowadzaniu odpłatności za naukę na uczelni publicznej, podczas gdy ustawa wprowadza jedynie zamknięty i niepodlegający rozszerzeniu katalog okoliczności i pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne, co doprowadziło do bezpodstawnego skreślenia Skarżącej z listy studentów;
8. 8) art. 107 § 1 i § 3 KPA poprzez brak podstawowych elementów zaskarżonej decyzji organu odwoławczego w postaci uzasadnienia faktycznego i prawnego, które wskazywałyby na rozpoznanie przez organ wszystkich przesłanek nieważności określonych w art. 156 § 1 KPA, a co nie pozwala na kontrolę prawidłowości rozpoznania przez organ sprawy;
9. 9) art. 7, 77 § 1, art. 10, art. 61 § 4 KPA poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji postępowania nieważnościowego w kierunku zaistnienia przesłanek z art. 156 §1 KPA, w tym niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie, gdzie organ odwoławczy jednego dnia przywrócił termin do wniesienia odwołania i tego samego dnia wydał decyzję kończącą sprawę, a co ma istotne znaczenie dla prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy;

W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Odnosząc się do zarzutów Skarżącej wskazał, iż [...] jest uczelnią bezwydziałową. Natomiast Prorektor ds. dydaktyki i studentów ma uprawnienia do podejmowania decyzji w indywidualnych sprawach studentów na podstawie upoważnienia Rektora z dnia [...] lutego 2015 r. i zarządzenia Rektora [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: PPSA), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Rozpoznając sprawę w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdził, iż zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 6 KPA organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W ramach tej dyspozycji mieści się przepis art. 19 KPA, zgodnie z którym organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej w całym toku postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organy mogą skutecznie działać jedynie w określonym miejscowo i rzeczowo zakresie, a właściwość muszą uwzględniać z urzędu.

Należy podkreślić, że zasada ta dotyczy każdego rodzaju właściwości oraz obowiązuje we wszystkich rodzajach postępowania administracyjnego, a zatem w postępowaniach przed organem pierwszej instancji, postępowaniu odwoławczym oraz postępowaniach nadzwyczajnych, a także na wszystkich etapach tych postępowań (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 czerwca 2010 r. sygn. akt III SA/GI 365/10, baza Legalis).

Naruszenie zaś właściwości organu skutkuje nieważnością rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 156 § 1 pkt 1 KPA organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Zaistnienie tej wady powoduje konieczność wyeliminowania rozstrzygnięcia bez względu na jego merytoryczną trafność.

Stosownie do art. 20 KPA właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania. Zgodnie z art. 60 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym organami jednoosobowymi uczelni są rektor i kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych. Kierownikiem wydziału jest dziekan. W oparciu o art. 190 ust. 2 ustawy, Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku:

1. 1) stwierdzenia braku postępów w nauce;
2. 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;
3. 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów;
4. 4) niepodpisania przez studenta przedłożonej przez uczelnię umowy o warunkach odpłatności za studia lub usługi edukacyjne.

Natomiast zgodnie z ust. 3 od decyzji, o których mowa w ust. 2 odwołanie przysługuje do rektora, natomiast zgodnie z art. 207 ustawy o Szkolnictwie wyższym od decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przy czym, zgodnie z 157 § 1 KPA, właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, iż organem I instancji właściwym w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dziekana Studium Magisterskiego Szkoły [...] w [...] jest rektor uczelni. Podczas gdy w niniejszej sprawie decyzja została wydana przez prorektora ds. dydaktyki i studentów Szkoły [...] w [...]. Decyzja z dnia [...] lipca 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dziekana Studium Magisterskiego w sposób jednoznaczny wskazuje, iż została wydana w imieniu własnym Prorektora ds. dydaktyki i studentów Szkoły [...] w [...], [...] P. O..

Nie można zgodzić się z wyjaśnieniami Rektora zawartymi w piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na skargę, iż Prorektor ds. dydaktyki i studentów [...] ma uprawnienia do podejmowania decyzji w indywidualnych sprawach studentów na podstawie upoważnienia Rektora z dnia [...] lutego 2015 r. i zarządzenia Rektora nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.

Zgodnie bowiem z wydanym na podstawie § 57 ust. 5 Statutu [...] zarządzeniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Rektor [...] w sprawie zakresu działania Rektora i prorektorów Szkoły [...] w [...] Prorektor ds. dydaktyki i studentów podejmuje decyzje związane Koordynacją i nadzorem spraw związanych z:

1. 1) realizacją programu studiów;
2. 2) przygotowaniem długookresowej koncepcji programu studiów;
3. 3) jakością procesu dydaktycznego;
4. 4) rekrutacją na studia l i ll stopnia;
5. 5) utrzymywaniem kontaktów z przedstawicielami Samorządu Studentów [...], organizacji studenckich, w tym Chóru Akademickiego [...] i Zespołu Pieśni i Tańca [...], oraz kół naukowych;
6. 6) pomocą materialną dla studentów;
7. 7) studentami zagranicznymi (we współpracy z Prorektorem ds. nauki i współpracy z zagranicą);
8. 8) praktykami zawodowymi studentów;
9. 9) odwołaniami w sprawach studenckich.

Zarządzenie to zatem, zdaniem Sądu, nie dawało podstaw do wydania przez Prorektora ds. dydaktyki i studentów decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Dziekana Studium Magisterskiego [...] nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. o skreśleniu Skarżącej z listy studentów.

Uprawnienie takie nie wynika również z upoważnienia Rektora [...] z dnia [...] lutego 2015 r. wydanego na podstawie art. 268a KPA. Zgodnie bowiem z tym upoważnieniem, [...] P. O., Prorektor ds. dydaktyki i studentów, został upoważniony do:

1. 1) podpisywania odpisów dyplomów ukończenia studiów pierwszego i drugiego stopnia;
2. 2) podejmowania decyzji w zakresie rekrutacji w indywidualnych sprawach cudzoziemców ubiegających się o przyjęcie na studia I i II stopnia;
3. 3) podejmowania decyzji w indywidualnych sprawach studentów w zakresie:
4. - pomocy materialnej,
5. - praktyk zawodowych i innych form rozwoju,
6. - wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy;
7. 4) podejmowania decyzji w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów związanych z zamieszkiwaniem w Domach Studenta [...].

W związku z tym, że decyzja Prorektora ds. dydaktyki i studentów Szkoły [...] została wydana przez organ nieuprawniony, należało stwierdzić jej nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 KPA. Sąd obowiązany był również wyeliminować z obrotu prawnego decyzję Rektora [...], bowiem utrzymując w mocy w/w decyzję Prorektora ds. dydaktyki w studentów z [...] lipca 2015 r. dotkniętą nieważnością rażąco naruszył art. 138 § 1 pkt 1 KPA co wyczerpuje przesłanki określone w art. 156 § 1 pkt 2 KPA.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 PPSA orzekł jak w sentencji wyroku. Orzekając o kosztach Sąd działał na podstawie art. 200 w związku z art. 209 PPSA.