Uzasadnienie
H. S. starał się o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Z akt sprawy wynika, że H. S. urodził się w [...] r. Lekarz Orzecznik ZUS w dniu [...] sierpnia 2009 r. stwierdził u niego całkowitą niezdolność do pracy do dnia 31 sierpnia 2011 r., która powstała od dnia 14 lutego 2008 r. Zainteresowany legitymował się, na datę złożenia wniosku, łącznym okresem składkowym 28 lat, 3 miesiące i 11 dni, przy czym na ostatnie 10 lat od daty powstania niezdolności do pracy na wymagane minimum 5 lat okresów składkowych H. S. legitymował się jedynie 1 rokiem, 7 miesiącami i 28 dniami. Wnioskodawca podawał, że starał się o świadczenie w trybie zwykłym, ale otrzymał odmowę, gdyż nie spełniał warunków ustawowych. Pracował zawodowo do 1997 r., do momentu kiedy w pracy uległ wypadkowi. Od tego czasu przebywał na rencie inwalidzkiej, która została mu cofnięta w końcu 1999 r. Obecnie jest bardzo poważnie chory onkologicznie i całkowicie niezdolny do pracy. Z tych powodów żąda przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił przyznania świadczenia. Decyzję uzasadniał tym, że w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy na wymagane minimum 5 lat okresów składkowych zainteresowany wykazał się jedynie 1 rokiem, 7 miesiącami i 28 dniami okresów składkowych i nadto w okresie od stycznia 2001 r. do lutego 2005 r. i od maja 2005 r. do dnia ustalenia powstania całkowitej niezdolności do pracy (14 luty 2008 r.) nie świadczył pracy i nie odnotowano wpływu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ nie znalazł usprawiedliwionej przyczyny braku ubezpieczenia, skoro całkowita niezdolność do pracy powstała dopiero w lutym 2008 r.
Na skutek wniesionego środka odwoławczego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpatrzył sprawę i decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymał w mocy decyzje, poprzedzającą, podtrzymując zawartą w niej argumentację.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. S. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, iż choruje na nowotwór, jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji oraz potrzebuje permanentnej opieki innej osoby. Przedstawił także zaświadczenie z dnia [...] czerwca 2009 r. o niepełnosprawności, którą stwierdzono u niego w stopniu znacznym od 13 marca 2008 r., przy czym ustalono istnienie niepełnosprawności już od 1993 r.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniach obu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona – w niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków.
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Organ administracji rozstrzygając niniejszą sprawę skupił się przede wszystkim na porównaniu daty powstania całkowitej niezdolności do pracy z okolicznością braku wpływu składek na ubezpieczenia w ostatnim dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, a ściśle legitymowaniem się przez zainteresowanego w tym okresie jedynie 1 rokiem, 7 miesiącami i 28 dniami okresów składkowych, na wymagane minimum 5 lat.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego argumentacja ta jest bardzo zawężona i jednostronna.
Organ pominął w uzasadnieniach obu decyzji istotną okoliczność znaną mu w chwili rozstrzygania sprawy a mianowicie fakt, iż H. S. pracował zawodowo przez ponad 25 lat, tj. do 1997 r., do momentu kiedy w pracy uległ wypadkowi. Od tego czasu przebywał na rencie inwalidzkiej, która została mu cofnięta w końcu 1999 r. Okoliczności te skarżący sygnalizował już we wniosku inicjującym niniejsza sprawę.
Organ powinien zatem sprawdzić tę okoliczność i ustalić, czy istotnie skarżący uległ wypadkowi w zatrudnieniu w 1997 r., i jakie były następstwa tego wypadku dla oceny stanu zdrowia skarżącego w następnych latach, do jakiego czasu korzystał z renty inwalidzkiej oraz czy po wygaśnięciu tego świadczenia posiadał pełną zdolność do pracy, czy też była ona w jakiś sposób ze względów zdrowotnych ograniczona. Jeżeli zdolność ta była ograniczona to zbadać następnie należy, jaki to miało wpływ na możliwość podjęcia pracy w miejscu zamieszkania skarżącego lub w okolicy, a także jak kształtował się lokalny rynek pracy w tym okresie (lata 2000 – 2008).
Z pism składanych przez skarżącego zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowym wynika, że jest on nieporadny i nie bardzo rozumie instytucję świadczenia w drodze wyjątku, wiążąc ją jedynie z obecnym stanem całkowitej niezdolności do pracy, spowodowanym chorobą onkologiczną. Organ powinien wyjaśnić skarżącemu, iż istotne dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest ustalenie obiektywnych, niezależnych od skarżącego przyczyn nieświadczenia pracy w ostatnim dziesięcioleciu przed datą powstania całkowitej niezdolności do pracy (14 luty 2008 r.).
W sprawie podkreślenia wymaga ponad 28 letni staż pracy H.S., co nie może być bez znaczenia dla oceny stosunku skarżącego do pracy zawodowej. W niniejszej sprawie pomocne dla organu może okazać się orzeczenie o niepełnosprawności skarżącego z dnia [...] czerwca 2009 r., które istnienie niepełnosprawności (w łagodnym jej stadium) upatruje już od 1993 r.
Skarżący może także rozważyć możliwość ponownego starania się o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Drogę taką otwiera mu uchwała podjęta w składzie 7 sędziów Sądu Najwyższego w sprawie sygn. akt I UZP 5/05 z dnia 23 marca 2006 r., stwierdzająca, iż mężczyzna, który ma 25 lat stażu pracy i kobieta, która ma ich 20, nie muszą spełniać innych warunków, aby otrzymać świadczenie z tytułu niezdolności do pracy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i 145 § 1 ppkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z treścią art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.