Uzasadnienie
D. W. pismem z dnia 17 maja 2005 r. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie jej córce A. W. renty rodzinnej po zmarłym ojcu dziecka, w drodze wyjątku. Uzasadniając wniosek, wskazywała na pogorszenie się sytuacji materialnej małoletniej po śmierci ojca, który przyczyniał się do jej utrzymania i wychowania.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2005 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa wyżej, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza niemożliwość przyznania świadczenia.
Prezes ZUS wyjaśnił również, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym, w pierwszej kolejności, bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa wyżej odnosi się do osoby zmarłej.
W ocenie organu, w sprawie nie stwierdzono szczególnych okoliczności, z powodu których ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia i nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Na 36 lat życia udowodnił on okres ubezpieczenia wynoszący 4 lata 11 miesięcy i 24 dni. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed datą zgonu w dniu [...] listopada 2004 r. zamiast wymaganych przepisami ustawy 5 lat ubezpieczenia, wykazał jedynie 1 rok 6 miesięcy i 11 dni ubezpieczenia. Ojciec małoletniej A. nie pracował w latach 1990-1994, 1996-1998 i od 25 czerwca 1998 r. do dnia zgonu, czyli przez okres 6 lat, 4 miesięcy i 20 dni nie został udokumentowany żaden okres ubezpieczenia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. W wymienionych okresach nie miał on orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia.
W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Podał, że wykazany okres składkowy w wymiarze 4 lat 11 miesięcy i 24 dni jest nieadekwatny do wieku ojca dziecka. Do tego okresu została zaliczona praca wykonywana w aresztach śledczych i zakładach karnych, w łącznym wymiarze 3 lat 3 miesięcy i 29 dni. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest bowiem świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D. W., przedstawicielki ustawowej małoletniej, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do renty rodzinnej dla córki A. W. Podała, iż mąż do listopada 1990 r. odbywał, przez okres ok. 6 lat, karę pozbawienia wolności i w tym czasie pracował, co zostało udokumentowane świadectwem pracy przedstawionym w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Po urodzeniu córki A. w 1992 r. zajął się wychowaniem dziecka, podejmował też prace interwencyjne i przebywał na zasiłku dla bezrobotnych. Mąż zginął śmiercią tragiczną w dniu [...] listopada 2004 r. Skarżąca wskazała też, iż zarówno ona, jak i córka zostały zaliczone do osób niepełnosprawnych i załączyła do skargi orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż wszystkie okresy, za jakie udowodniono odprowadzanie przez zmarłego ojca dziecka składek na ubezpieczenie społeczne, zostały zaliczone do jego stażu ubezpieczeniowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje odpowiednich praw lub świadczeń, jak też nie nakłada obowiązków, a jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Analizując skargę pod tym kątem, uznano, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Podkreślić należy, iż do przyznania świadczenia, wszystkie przesłanki określone w tym przepisie powinny być spełnione łącznie.
Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił.
Zmarły w wieku 36 lat ojciec dziecka wykazał łącznie jedynie 4 lata 11 miesięcy i 24 dni ubezpieczenia, w tym okres ponad 10-miesięczny, to ubezpieczenie z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Zmarły pracował niesystematycznie i to w latach, gdy w kraju nie występowały żadne trudności z uzyskaniem pracy, a najdłuższe okresy pracy nie przekraczają 9 miesięcy. Z akt sprawy nie wynika, aby w okresach braku zatrudnienia: od października 1990 r. do października 1994 r., od listopada 1994 r. do lipca 1995 r., od grudnia 1996 r. do marca 1998 r. i od czerwca 1998 r. do zgonu w listopadzie 2004 r. nie mógł podjąć zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza że w stosunku do zmarłego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że za szczególną okoliczność, z powodu której ubiegający się o świadczenie nie wypracował prawa do świadczenia rentowego na ogólnych zasadach ustawy, można uważać tylko takie zdarzenie, bądź trwały stan, wykluczający aktywność zawodową połączoną z ubezpieczeniem społecznym, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Skarżąca tego nie dowiodła. Praca "na czarno", o czym wskazuje się we wniosku o przyznanie świadczenia, nie jest tą okolicznością, która mogłaby być potraktowana jako zdarzenie niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu art. 83 ust. 1 cyt. ustawy.
Niezależnie od powyższego, zauważyć należy, iż materiał z akt postępowania administracyjnego przeczy twierdzeniom skarżącej o opiekuńczej roli zmarłego w stosunku do rodziny. Z akt tych wynika, iż R. W. nie łożył na utrzymanie małoletniej A. W. i był dłużnikiem Funduszu Alimentacyjnego, który wypłacał dziecku zasądzone od ojca alimenty.
Wprawdzie sytuacja materialna skarżącej jest trudna, to jednak tylko ta przesłanka nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.