Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] stycznia 2007 r. i odmówił przyznania panu A. J. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004, Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS A. J. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżący w chwili wydawania decyzji miał 31 lat i może zostać uznany za osobę niezdolną do pracy całkowicie od dnia [...] października 2006 r. tj. dnia orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS, który nie potrafił wskazać daty wystąpienia niezdolności. Wówczas to zgodnie z przepisami ustawy za dzień wystąpienia całkowitej niezdolności uznaje się dzień wydania orzeczenia. Strona na dzień wydania decyzji miała ukończone 31 lat, a udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynosi 2 lata i 1 miesiąc, od chwili zaprzestania pobierania przez stronę świadczenia w drodze wyjątku do chwili wydania orzeczenia skarżący nie podejmował przez okres ponad 4 lat żadnego zatrudnienia, co nie jest szczególną okolicznością, o której mowa w art. 83 ww. ustawy.
Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującego się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł zarzut, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, co potwierdził swym orzeczeniem lekarz orzecznik ZUS i nie mógł wobec tego wcześniej podjąć pracy.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki.
─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności,
─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek,
─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa).
Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS dokonując ustaleń faktycznych i prawnych naruszył cyt. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., bowiem nie wziął pod uwagę, że sytuacja skarżącego była splotem trzech okoliczności, które spowodowały, iż zaistniały szczególne okoliczności, wedle których skarżący nie mógł nabyć świadczenia w zwykłym trybie. Skarżący miał orzeczoną częściową niezdolność do pracy dwoma orzeczeniami lekarza orzecznika ZUS z [...] grudnia 2001 r. i [...] listopada 2004 r. Jednak orzeczenie lekarza o rzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2006 r. zatwierdzone przez Komisję Lekarską ZUS z dnia [...] października 2006 r. wskazywało, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy oraz że nie można określić daty wystąpienia całkowitej niezdolności do pracy skarżącego. Oznacza to, że charakter choroby strony był postępujący. Charakter choroby strony znacznie utrudniał, a wręcz uniemożliwiał jego zatrudnienie.
Skarżący mieszka, bowiem w malej miejscowości na południu Polski, gdzie w latach 2001-2005 występowały duże kłopoty ze znalezieniem pracy nawet wśród ludzi zdrowych. Rejon ten był dotknięty strukturalnym bezrobociem, a powszechne obawy przed zatrudnianiem osób o schorzeniach, na które cierpi skarżący powodowały, że tym bardziej nie mógł być zatrudniony. Faktycznie więc, w jego przypadku wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły mu podjęcie zatrudnienia i ewentualne wypracowanie świadczenia.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.