Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] odmawiającą E. C. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym małżonku G. C., na rzecz jej małoletnich dzieci: A., A., A. i J. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie przesłanki określone w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), a mianowicie jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługuje tej osobie.
W ocenie Prezesa ZUS w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego, bowiem zmarły w wieku 34 lat ojciec dzieci posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 8 lat 9 miesięcy i 18 dni. Na dziesięciolecie przed zgonem zamiast wymaganych 5 lat składkowych i nieskładkowych przypada tylko 2 lata 4 miesiące i 18 dni. Ponadto od 7 września 1994 r. do 31 października 1996 r. oraz od 1 maja 1999 r. do 2 kwietnia 2006 r. nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi E. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca opisała trudną sytuację w jakiej znalazła się po śmierci męża.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał swoje stanowisko faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej.
Skarga oceniania pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.
W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej.
Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie i ocenę całokształtu materiału dowodowego.
Organ oparł bowiem swoje rozstrzygnięcie na braku przesłanek szczególnych okoliczności, na skutek których zmarły nie nabył uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że zachodzą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na wiek ubiegających się o świadczenie (małoletnie dzieci) oraz braku niezbędnych środków utrzymania.
Istota sprawy sprowadza się więc do oceny, czy niespełnienie wymagań uprawniających do renty było spowodowane szczególnymi okolicznościami.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 omawianej ustawy należy uznać trudną do przezwyciężenia przeszkodę, na którą ubezpieczony nie miał wpływu.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, wskutek których zmarły nie nabył takich uprawnień, lecz swoją oceną objął jedynie przerwę w zatrudnieniu oraz rejestrację jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku.
Organ nie odniósł się zupełnie do faktu, że G. C. zmarł nagle i jego tragiczna śmierć uniemożliwiła mu kontynuację zatrudnienia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pominął zupełnie, że G. C. legitymował się istotnym okresem składkowym, w porównaniu do jego wieku. Zmarły ojciec dzieci pomimo trudności w znalezieniu zatrudnienia z uwagi na wysokie bezrobocie w regionie, starał się pracować, a gdy pracy nie świadczył, aktywnie jej poszukiwał, o czym świadczą liczne okresy ubezpieczenia.
Jest to tym bardziej istotnie, że decyzja w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku jest decyzją uznaniową, zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organ w takiej sytuacji obowiązek szczególnej wnikliwości.
W świetle poczynionych rozważań obydwie decyzje Prezesa ZUS zostały wydane z naruszenie wskazanych przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien dokonać wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem przesłanki szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu uzyskanie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.
O zakresie, w jakim zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu orzeczono na podstawie art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.