Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2009 r., odmawiającą J. K. przyznania renty rodzinnej dla jej małoletniej córki J. w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie przewidziane w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) może być przyznane wnioskodawcy, który spełnia następujące warunki:
- 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Powyższe przesłanki muszą zachodzić łącznie. Niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania omawianego świadczenia.
Organ wyjaśnił, iż renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego po osobie zmarłej, w związku z tym rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez tę osobę.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że zmarły ojciec dziecka posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 30 lat 8 miesięcy i 7 dni. Jednakże w okresie od 5 marca 1998 r. do 2 września 2007 r., to jest przez okres 9 lat ubezpieczony nie udowodnił jakiegokolwiek okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków na zasadach ogólnych, nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wskazanym okresie nie została ustalona u ojca dziecka przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie ubezpieczenia, w celu nabycia uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Jednocześnie organ wskazał, iż choroba [...] nie jest uznawana, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, za okoliczność usprawiedliwiającą przerwy w zatrudnieniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję J. K. podniosła, iż nie zgadza się z jej uzasadnieniem. Skarżąca podkreśliła, iż jej mąż przez okres 9 lat był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., jednakże z uwagi na wiek oraz brak ofert pracy, nie mógł podjąć zatrudnienia. Poprodukcyjny wiek oraz brak ofert pracy stanowią szczególne okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód i trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie ma wpływu.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga rozstrzygana w aspekcie tych podstaw zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę prawną do wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowił art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Według tego przepisu ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania praw do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z przedstawionego unormowania prawnego wynika, że Prezes ZUS wydaje decyzje w sprawie świadczeń wyjątkowych w ramach tzw. uznania administracyjnego, kierując się występującymi w danej sprawie okolicznościami wskazującymi, czy zachodzi w tej właśnie sprawie szczególny przypadek uzasadniający (bądź nieuzasadniający) ewentualne przyznanie żądanego świadczenia. Decyzja taka, oparta na uznaniu administracyjnym, wymaga zatem szczegółowego umotywowania, wskazującego bez wątpliwości argumenty faktyczne i prawne, którymi kierował się organ, rozstrzygając określoną sprawę. Ma to szczególne znaczenie, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ orzekający postanawia odmówić zainteresowanemu określonego uprawnienia.
Wydanie decyzji administracyjnej w granicach wspomnianego uznania administracyjnego bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności występujących w sprawie powoduje, że decyzja uznaniowa nie odpowiada wymogom art. 79 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, wskazano jako przesłankę odmowy przyznania świadczenia fakt, iż w okresie od 5 marca 1998 r. do dnia 2 września 2007 r., tj. przez ponad 9 lat ubezpieczony nie udowodnił jakiegokolwiek okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Z ustaleń organu wynika jednocześnie, iż zmarły w wieku 57 lat ojciec małoletniej J. K. posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 30 lat 8 miesięcy i 7 dni. Tak znaczny okres ubezpieczenia wskazywał na potrzebę bliższego wyjaśnienia powodów przerwy w zatrudnieniu ubezpieczonego, czy pozostawanie we wskazywanym przez organ okresie oraz zatrudnienia było spowodowane okolicznościami niezależnymi od ubezpieczonego.
Z akt administracyjnych wynika, iż ubezpieczony podjął zatrudnienie w dniu 3 września 2007 r. i pracował przez okres 6 miesięcy, do 2 marca 2008 r. Organ nie odniósł się w ogóle do tego okresu zatrudnienia i nie wyjaśnił, w jakich okolicznościach, po tak długiej przerwie, ubezpieczony podjął pracę i dlaczego zatrudnienie ustało po pół roku.
Wyjaśnienie tych kwestii pozwoli organowi na dokonanie właściwej oceny, czy niespełnienie warunków ubezpieczenia uniemożliwiały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia z przyczyn niezależnych od pracownika.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku