Uzasadnienie
Komendant - Rektor Wyższej Szkoły [...] we W., postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...], na podstawie art. 74 ust. 2 w zw. z art. 73 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej kpa, po rozpatrzeniu wniosku słuchacza Kursu Kandydatów na Żołnierzy Zawodowych Nr [...] [...] A. B. z dnia [...] września 2007 r. o sporządzenie i przesłanie na adres wnioskodawcy odpisu uwierzytelnionych kopii i potwierdzonych za zgodność z oryginałem wszelkich dokumentów dotyczących wyznaczenia kolejnego terminu egzaminu na oficera w tym w szczególności dokumentacji szkoleniowej oraz opinii przełożonych stanowiącej podstawę oraz uzasadnienie decyzji w przedmiocie odmowy wyznaczenia kolejnego terminu egzaminu, powoływane w piśmie z dnia [...] sierpnia 2007 r., w tym również odpisu pisma do Szefa Sztabu Generalnego i innej dokumentacji wytworzonej i przesłanej w tej sprawie, z uwagi na jego chorobę, odmówił wnioskodawcy przesłania uwierzytelnionych odpisów wszelkich dokumentów dotyczących jego sprawy.
Pismem z dnia [...] stycznia 2008 r. [...] A. B. skierował do Dowódcy Wojsk Lądowych zażalenie na postanowienie Komendanta - Rektora Wyższej Szkoły [...] we W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...]. W zażaleniu podniósł, że zaskarżone postanowienie pozbawione jest uzasadnienia faktycznego i prawnego oraz, że wydane zostało w oparciu o subiektywne odczucie organu, co do braku istnienia ważnego interesu wnioskodawcy, uzasadniającego zgłoszony w sprawie wniosek - dochodzenie swoich praw na drodze postępowania sądowoadministracyjnego.
Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu zażalenia na ww. postanowienie, postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 2, art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1, art. 74 § 2 w zw. z art. 73 § 2 oraz art. 123 § 1 i art. 124 § 1 i 2 kpa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Uzasadniając rozstrzygnięcie, Dowódca Wojsk Lądowych wskazał, że A. B., pomimo pouczenia o możliwości zapoznania się z całością akt w siedzibie organu, osobiście lub poprzez pełnomocnika, nie skorzystał z tego prawa, ponawiając swój wniosek o przesłanie na jego adres uwierzytelnionych odpisów wszelkich dokumentów dotyczących podjęcia decyzji w przedmiocie wyznaczenia kolejnego terminu egzaminu na oficera. Zdaniem organu, wniosek o wydanie stronie "wszelkich dokumentów" w sprawie, a w konsekwencji zapoznanie się z całością akt sprawy, poprzez przeglądanie ich uwierzytelnionych kopii, jest niezgodny z obowiązującymi przepisami. Postępowanie takie sprowadza się bowiem do osiągania celów z art. 73 § 1 kpa za pomocą środków przewidzianych w art. 73 § 2 kpa. Powołując się na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] września 1997 r. nr [...], organ wskazał na różnice pomiędzy zapoznawaniem się z aktami sprawy, a uzyskiwaniem z akt uwierzytelnionych odpisów, podkreślając odrębność tych dwóch sposobów udostępniania akt sprawy.
Jednocześnie organ przyznał, że choć przepis art. 73 § 2 kpa dopuszcza możliwość wydania stronie z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, to należy pamiętać, iż "strona żądając doręczenia uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy ma obowiązek wykazać w tym swój ważny interes, a organ rozpatrując takie żądanie dokonuje własnej oceny, czy w danej sprawie ze względu na okoliczność prowadzonego postępowania lub ze względu na potrzeby strony istnieje uzasadniony ważny interes strony".
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi wniesionej przez A. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wystąpił o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. W zarzutach skargi podniósł, że kwestionowane postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 7, 8, 10 kpa w zw. z art. 73 § 2 kpa i w zw. z art. 79 § 1 i 2 oraz art. 80 i 81 kpa, poprzez zaniechanie, a przez to niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie mu wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań - zaniechanie zawiadomienia o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu, przynajmniej na siedem dni przed terminem, a tym samym ograniczenie prawa skarżącego do udziału w przeprowadzeniu dowodu, możliwości zadawania pytań, złożenia wyjaśnień. Strona skarżąca wskazała także na rażące naruszenie art. 73 § 2 kpa, poprzez odmowę dostępu do otrzymania z akt sprawy kserokopii żądanych kopii lub odpisów, pomimo wykazania ważnego interesu prawnego, przy zachowaniu formy pisemnej.
W odpowiedzi na skargę Dowódca Wojsk Lądowych, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia, wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga oceniana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisem art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanym dalej kpa, w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Natomiast, w myśl art. 73 § 2 kpa, strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony.
Powyższy przepis, tak w świetle orzecznictwa, jak również poglądów doktryny, stanowi realizację zasady względnej jawności akt postępowania, które to uprawnienie przysługuje wyłącznie stronie i uczestnikom postępowania na prawach strony.
Należy zwrócić uwagę na istotne różnice unormowań zawartych w przepisach art. 73 § 1 i 73 § 2 kpa. Pierwsze z nich, przyznaje stronie i uczestnikowi postępowania, obok możliwości przeglądania akt, także prawo sporządzania z nich notatek i odpisów, pozostawia im te uprawnienia do własnej realizacji. Rola organu administracji publicznej kończy się w tym przypadku na zapewnieniu możliwości ich nieskrępowanej realizacji. Strona lub uczestnik postępowania nie może jednak żądać, aby takie odpisy (kserokopie) wykonywał i dostarczał organ administracji, gdyż taki obowiązek nie wynika z omawianego przepisu. Sporządzanie notatek czy odpisów z akt postępowania ustawodawca pozostawił stronie i uczestnikowi, niezależnie od rodzaju użytych w tym zakresie środków technicznych.
Tym samym, wyraźnie zostały rozgraniczone obowiązki organu administracji (umożliwienie przeglądania akt i sporządzania z nich notatek i odpisów) i uprawnienie strony lub uczestnika postępowania (przeglądanie akt oraz sporządzanie notatek i odpisów).
Od obowiązku organu umożliwienia wglądu do akt postępowania, należy odróżnić prawo do żądania strony lub uczestnika uwierzytelnionych, sporządzonych przez siebie odpisów lub wydania takowych z akt sprawy.
Uwierzytelnienie odpisu powoduje, że powstają w ten sposób nowe dokumenty i z tego też powodu w przepisie art. 73 § 2 kpa, ustawodawca zastrzegł ograniczenie możliwości żądania uwierzytelnienia odpisów tylko do przypadków uzasadnionych ważnym interesem strony.
Pojęcie "ważnego interesu strony" w rozumieniu art. 73 § 2 kpa budziło poważne wątpliwości interpretacyjne, zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak też w piśmiennictwie. Aktualnie, tak orzecznictwo, jak i literatura przedmiotu skłaniają się do przyjęcia poglądu, który Sąd w niniejszej sprawie podziela, że "ważnym interesem strony, o którym mowa w art. 73 § 2 in fine kpa, może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych, tak dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, jak i w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach prawnych. Obowiązek sporządzenia uwierzytelnionych odpisów i przesłania ich stronie lub jej pełnomocnikowi obciąża organ administracji państwowej, jednak tylko wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik nie mają możliwości sporządzenia odpisów ww. dokumentów i uzyskania ich uwierzytelnienia w trybie art. 73 § 1 w zw. z art. 73 § 2 in initio kpa" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 770/96, Lex nr 31771).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy w pierwszej kolejności wskazać, wbrew stanowisku organów orzekających w przedmiotowym postępowaniu, a wyrażonym dobitnie w osnowie postanowienia o odmowie przesłania A. B. uwierzytelnionych odpisów wszelkich dokumentów dotyczących jego sprawy, iż w swoich wnioskach z dnia [...] września 2007 r. oraz [...] grudnia 2007 r. skarżący, obok ogólnego sformułowania o przesłanie uwierzytelnionych kopii i potwierdzonych za zgodność z oryginałem "wszelkich dokumentów dotyczących jego sprawy", uszczegółowił swoje żądanie do przesłania m.in. dokumentacji szkoleniowej oraz opinii przełożonych.
Nie sposób w takiej sytuacji zgodzić się ze stanowiskiem organów, że skarżący w sposób nieuprawniony próbował wykorzystać środki przewidziane w przepisie art. 73 § 2 kpa do osiągnięcia celów, jakie zostały unormowane w przepisie art. 73 § 1 kpa.
Chybione są również twierdzenia organów, tak pierwszej, jak i drugiej instancji orzekających w sprawie, o braku ważnego interesu prawnego po stronie skarżącego.
Przede wszystkim A. B., ani we wniosku z [...] września 2007 r., ani też z [...] grudnia 2007 r., nie uzasadniał swojego ważnego interesu prawnego zamiarem wystąpienia do sądu administracyjnego ze skargą na decyzję, jak podał organ pierwszej instancji. Ważny interes prawny motywował natomiast zamiarem kwestionowania stanowiska w/w organu w dalszym toku postępowania administracyjnego z jednoczesnym dochodzeniem swoich praw w drodze postępowania sądowego, co w świetle powołanego wyroku NSA w Łodzi z dnia 23 stycznia 1998 r., należy uznać za dostateczne wykazanie przedmiotowej przesłanki "ważnego interesu strony".
Nie ulega ponadto, zdaniem Sądu, wątpliwości okoliczność, iż po stronie skarżącego istniały usprawiedliwione, spowodowane stanem zdrowia, w skorzystaniu z uprawnienia do przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów w trybie art. 73 § 1 kpa.
Zasadnie przy tym podnosił skarżący w toku postępowania administracyjnego, a ponowił w skardze, że nieuprawnione było wskazywanie przez organy treści art. 32 kpa, regulującego kwestię możliwości działania przez stronę przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika.
Należy zgodzić się ze skarżącym, że jest to uprawnienie strony, z którego może skorzystać lub nie, natomiast żaden przepis prawa nie nakłada obowiązku działania przez stronę przez pełnomocnika.
Również zarzut skarżącego nieuprawnionego powołania się przez organy na brzmienie art. 133 kpa zasługuje na uwzględnienie. Wskazana regulacja nie ma bowiem żadnego znaczenia przy orzekaniu w przedmiocie żądania wydania stronie z akt jej sprawy uwierzytelnionych odpisów.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia Sąd, orzekł w oparciu o przepis art. 152 powołanej ustawy.