Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem, na zasadzie art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23), zwanej dalej "K.p.a.", odmówiono p. E. S. zwanego dalej "Wnioskodawcą", przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] z [...] maja 2018 r. o udostępnieniu do wglądu - w formie kopii - dotyczących go dokumentów.
Uzasadniając orzeczenie, organ administracji przywołał następujące uwarunkowania prawne i faktyczne okoliczności sprawy:
- - Wnioskodawca wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej, zwanego dalej IPN, o udostępnienie dokumentów [...] listopada 2017 r.; wniosek był realizowany na zasadach określonych w art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2018 r. poz. 2032), zwanej dalej "ustawą o IPN",
- - organ I. instancji wydał decyzję [...] maja 2018 r.; Wnioskodawca odebrał ją osobiście 1 czerwca 2018 r.,
- - pismem z dnia 13 grudnia 2018 r. Wnioskodawca zwrócił się do Prezesa IPN o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania; w uzasadnieniu prośby wskazał, że doznał szoku po otrzymaniu wskazanej decyzji oraz pogorszył mu się stan zdrowia; przebywał tydzień w szpitalu, a następnie leżał w łóżku; dopiero we wrześniu "stanął na nogi", lecz nie potrafił otrząsnąć się z otępienia,
- - w związku z tym - pismem z 16 stycznia 2019 r. - wezwano Wnioskodawcę do podania, w jakim okresie był chory oraz do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy,
- - w odpowiedzi Wnioskodawca złożył - pismem z 24 stycznia 2019 r. - dotyczące jego okresu choroby wyjaśnienia; podał, że - po otrzymaniu decyzji - doznał rozstroju żołądka oraz szoku psychicznego; do szpitala dostał się 17 lipca 2018 r; po 3 dniach został stamtąd wypisany; po powrocie ze szpitala czuł się fizycznie lepiej, ale był psychicznie otępiały, nie interesował się rodziną, domem; do napisania prośby o przywrócenie terminu nakłonili go przyjaciele i żona; do wniosku dołączono kopię zaświadczenia lekarskiego z [...] stycznia 2019 r., informującego o stanie zdrowia pacjenta oraz o konieczności systematycznego leczenia (regularnego przyjmowania leków) oraz kontrolnych wizyt oraz kopię karty informacyjnej Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Zespół Zakładów w [...] informującej o pobycie Wnioskodawcy w szpitalu w okresie od 17 do 20 lipca 2018 r.,
- - zgodnie z art. 58 § 1 i 2 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że nastąpiło to bez jego winy; prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu,
- - zgodnie z art. 59 § 2 K.p.a., o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia środka odwoławczego,
- - odwołanie od decyzji z [...] maja 2018 r., wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, wniesiono 11 grudnia 2018 r.; natomiast przedmiotową decyzję Wnioskodawca odebrał osobiście 1 czerwca 2018 r. (data i podpis na egzemplarzu decyzji, znajdującym się w aktach sprawy); termin przysługujący do złożenia odwołania upłynął więc 15 czerwca 2018 r.,
- - jak wynika z wniosku, przyczyną wniesienia odwołania z uchybieniem terminu była choroba Wnioskodawcy, trwająca od dnia otrzymania decyzji; jednakże - mimo prośby organu - Wnioskodawca nie podał, kiedy ustały przyczyny uniemożliwiające wniesienie odwołania i prośby o przywrócenie terminu; zgodnie z art. 58 § 2 K.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu; niepodanie przez Wnioskodawcę daty ustania przyczyny uchybienia terminu (w tym przypadku jego choroby) uniemożliwiło ustalenia przez organ terminu, w jakim powinna być wniesiona prośba o przywrócenie terminu; jak wynika z załączonych przez Wnioskodawcę dokumentów, leczenie szpitalne ustało 20 lipca 2018 r.; konieczność zaś przyjmowania leków i wizyt kontrolnych oraz złe samopoczucie nie usprawiedliwia znacznego uchybienia terminu do wniesienia odwołania,
- - Wnioskodawca nie uprawdopodobnił by przeszkoda do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu wraz z odwołaniem istniała przez cały okres biegu terminu przepisanego dla dokonania tej czynności; brak winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej; Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 2006 r. (sygn. akt II OSK 1397/05): "Strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność przy dokonywaniu czynności procesowych oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niej niezależna. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy." (dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"); przeszkoda musi być zatem niezależna (obiektywna) a strona musi użyć największego w danych warunkach wysiłku, aby dochować terminu procesowego; w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie, ugruntował się pogląd, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa; o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia; jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z 14 stycznia 2016 r. (sygn. akt II SA/Ke 822/15): "warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi należy przy tym oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł należytej staranności i racjonalnego postępowania przy wykonywaniu czynności. Chodzi, bowiem o taką przeszkodę w dotrzymaniu terminu, która była niezależna od woli i wiedzy strony, a zatem przeszkodę nie do przezwyciężenia, przeszkodę eliminującą nie tylko możliwość złożenia pisma procesowego w terminie, ale wykluczającą w ogóle normalne działanie" (dostępny w CBOSA).
W uzasadnieniu skargi Wnioskodawca przywołał następująca argumentację:
- - we wniosku o przywróceniu terminu opisano stan zdrowia fizycznego i stanu psychicznego Wnioskodawcy; do poprawy zdrowia fizycznego przyczyniła się interwencja lekarzy; natomiast odzyskanie równowagi psychicznej Wnioskodawca zawdzięcza pomocy żony i przyjaciół; dzięki nim wyszedł z długotrwałej depresji; z ich pomocą wystąpił do IPN o przywrócenie terminu; sam nie był zdolny do podjęcia jakiejkolwiek inicjatywy; piszą oni dla Wnioskodawcy wszelkie pisma; on sam nie jest w wstanie zredagować poprawnie jednego zdania,
- - z odpowiedzi Wnioskodawcy na pismo organu jasno wynikało, że w dalszym ciągu nie osiągnął pełnej sprawności; powołano jego fragment: "Do napisania Wniosku do Prezesa IPN o przywrócenie terminu, nakłonili mnie moi przyjaciele i wspierała żona. Ponieważ ja nie miałem już w sobie energii, żeby podjąć jakiekolwiek działanie. Doznałem w swoim życiu tyle zawodów i przykrości, że na przeżycie kolejnej porażki nie miałem już sił"; wynika stąd, że Wnioskodawca nie był w stanie podjąć samodzielnego działania; w dalszym ciągu popada w depresję, nawet po niewielkim niepowodzeniu; potrzebuje jeszcze czasu, żeby dojść do stabilnej równowagi psychicznej; dlatego nie mógł podać konkretnej daty ustania dolegliwości; nie ustała bowiem: depresja nie jest przejściowym katarem, aby było wiadomo kiedy się zaczął a kiedy skończył.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym akcie.
Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).
Sąd zważył, co następuje
Skargę oddalono, gdyż nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem prawa.
Trafnie skonstatował organ administracji, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, gdy uprawdopodobniono, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Wnioskodawcy. Nie sposób tez uznać, aby zachowano termin wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Prawidłowa jest w danym zakresie ocena organu administracji jak i przywołane uwarunkowania prawne, w tym stanowisko judykatury. Ponowne ich przytaczanie, wobec uprzedniego zreferowania, byłoby zbędne.
Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść jedynie dodatkowo, co następuje.
Skarżący upatrywał brak winy w uchybieniu zniesienia środka odwoławczego we właściwym terminie w swoim stanie psychicznym. Określa go mianem "depresji". Pojęcie to w języku potocznym ma wiele znaczeń, lecz - w odniesieniu do stanu psychicznego - oznacza także jednostkę chorobową Depresją nazywa się jednak także ogólne złe samopoczucie, mogące wynikać z rozmaitych przyczyn a objawiać się zniechęceniem, stanem apatii, smutkiem. W rozpatrywanym przypadku z przedłożonej przez Wnioskodawcę dokumentacji medycznej nie wynika, aby cierpiał on na dolegliwości kwalifikowane przez lekarzy specjalistów (psychiatrów) jako stan chorobowy, zdiagnozowano go w tym kierunku i podjął leczenie. Z przedłożonych dokumentów wynika, że Wnioskodawca cierpi w istocie na szereg schorzeń lecz o innym charakterze (tak dokumenty – k. 11v-13 akt adm.) i nie mogły być one przeszkodą dla skierowania wniosku przez około 6 miesięcy.
W takiej sytuacji pomimo wiarygodności stwierdzeń, że - wobec wydania decyzji o określonej treści - popadał w stan przygnębienia czy apatii, odczuwał niechęć do podejmowania aktywności, sytuacja taka nie może usprawiedliwiać nie podejmowania stosownych kroków prawnych w celu ochrony własnych interesów. Ocena stanu, w jakim znajduje się Wnioskodawca, ma wyłącznie charakter subiektywny, nawet gdy podobne opinie formułują też osoby z jego otoczenia (zona czy przyjaciele). Nie została ona potwierdzona diagnozą medyczną jako np. depresja, co mogłoby faktycznie uniemożliwiać podejmowanie stosownych czynności.
W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy, nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby prowadzić do jego uchylenia.
Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.