Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) odmówił J.P. działającemu w imieniu małoletnich dzieci J. i K., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ podał, że w okresie od [...]12.1992 r. do [...]09.1997 r., tj. przez 4 lata i 9 miesięcy nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia, za który opłacano składki na ubezpieczenie społeczne. Ponadto ostatnio udowodniony okres składkowy matki dzieci przypada na dzień [...]03.2002 r., natomiast zgon nastąpił [...]07.2004 r. We wskazanych okresach w/w była osobą zdolną do zatrudnienia i w takim przypadku nie można uznać, że niewykonywanie zatrudnienia w powyższych okresach następuje na skutek okoliczności niezależnych od woli ubezpieczonej.
Udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy matki dzieci łącznie wynosi 14 lat, 3 miesiące i 23 dni i jest nieadekwatny do wieku matki dzieci, wynoszącego na datę zgonu 43 lata.
W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżący zakwestionował ustalenia organu, że w jego sytuacji rodzinnej nie zaistniały szczególne okoliczności o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zmarła wykonywała pracę o ile było tylko możliwe. Po utracie pracy na skutek likwidacji zakładu pracy zarejestrowała się w RUP i próbowała znaleźć pracę zarówno na własną rękę jak i za pośrednictwem urzędu. Ponieważ w okolicy, w której mieszkała nie miała takiej możliwości zadeklarowała wyjazd do pracy w N., którą znalazła za pośrednictwem Wojewódzkiego Urzędu Pracy w O. Praca miała się rozpocząć [...]07.2004 r. Zginęła po drodze do pracy [...].07.2004 r., jadąc transportem zorganizowanym przez WUP.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 24 czerwca 2005 r. pełnomocnik organu pozostawił rozstrzygnięcie sprawy do uznania Sądu i wyjaśnił, że zmarła matka dzieci bezpośrednio przed śmiercią pozostawała zarejestrowana jako bezrobotna.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy w skutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty- nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie, okoliczności o których mowa w przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.).
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 kpa - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że zmarła matka dzieci, w wieku 43 lat, miała w okresie 1992 - 1997 przerwę w wykonywaniu zatrudnienia, a udokumentowany okres składkowy i nieskladkowy wynoszący 14 lat, 3 miesiące i 21 dni jest nieadekwatny do jej wieku w chwili zgonu.
Artykuł 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i dlatego ta okoliczność nie powinna mieć w sprawie większego znaczenia.
Fakt, że zmarła zrezygnowała z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad dziećmi, nie jest szczególną okolicznością w rozumieniu art. 83 ustawy lecz jej wyborem, to jednak opieka nad dziećmi jest prawem matki, którego nie można jej pozbawić.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał oceny całego materiału dowodowego. Z akt rentowych wynika, bowiem, że zmarła posiadała w dziesięcioleciu poprzedzającym zgon udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze ponad 4 lata i 5 miesięcy.
Nie został wzięty pod uwagę fakt, że przed zgonem była zarejestrowana jako bezrobotna i ta rejestracja miała jej pozwolić na kontynuowanie ubezpieczenia i podjęcie pracy na terenie N. poprzez Wojewódzki Urząd Pracy w O. Zmarła miała podjąć pracę w dniu [...]07.2004 r., ale zginęła w wypadku w dniu [...]07.2004 r. w trakcie zorganizowanego przez urząd transportu do pracy. Nie został wzięty pod uwagę fakt, że w momencie gdy matka, trochę odchowała dzieci, zaczęła wykazywać aktywność zawodową.
Przejawem tej aktywności, była chociażby próba podjęcia pracy na terenie N., okoliczność ta wskazuje, że wyrażała wolę kontynuowania ubezpieczenia i gdyby nie nagła śmierć nie było by potrzeby występować o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku.
Tak więc organ nie podjął się oceny, czy przytoczone wyżej fakty nie stanowią zbiegu szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie uprawnień do renty na zasadach ogólnych.
Mając powyższe na uwadze na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.