Uzasadnienie
T. C., w dniu 14 września 2004 r. zawarł z Komendantem Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] w W. kontrakt nr [...] na pełnienie służby kandydackiej.
Ww. w dniu 20 lipca 2007 r. złożył do powyżej określonego organu wniosek o zwolnienie ze służby wojskowej w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego.
Szef Sztabu Generalnego rozkazem nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. zwolnił T. C. ze służby kandydackiej.
Komendant Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] w W., działając na podstawie art. 135 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) oraz § 39 pkt 2 ppkt a i b rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.), w dniu [...] września 2007 r. wydał decyzję nr [...], którą zobowiązał T. C. do zwrotu równowartości kosztów nauki w zakresie zakwaterowania, umundurowania, wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych w wysokości 51.942,32 zł, która to kwota stanowi koszty rzeczywiście poniesione w związku z nauką kandydata na żołnierza zawodowego i obejmuje koszty przypadające na jednego żołnierza szkolonego w zakresie:
- 1) zakwaterowanie - 17.770 zł,
- 2) umundurowanie - 8.731,17 zł,
- 3) wyżywienie - 18.799,26 zł,
- 4) nieodpłatne świadczenia pieniężne i rzeczowe dotyczące szkolenia (amunicja, środki pozoracji pola walki, materiały kancelaryjne) - 6.641,89 zł.
Powyższa decyzja została doręczona ww. w dniu 24 września 2007 r.
W dniu 4 października 2007 r. do Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] wpłynął skierowany do Dowódcy Wojsk Lądowych wniosek T. C. o zwolnienie go od zwrotu kwoty określonej w decyzji Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] z dnia [...] września 2007 r. nr [...].
W związku z tym, że wniosek nie został przez ww. podpisany, organ, powołując się na art. 64 § 2 i art. 63 § 3 Kpa wezwał go do usunięcia braków formalnych. Ponadto został on wezwany do określenia czy jego pismo jest:
- - wnioskiem w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów do rozpatrzenia którego właściwym jest Komendant - Rektor [...]. na podstawie § 41 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.);
- - czy odwołaniem od decyzji Komendanta Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...], do rozpatrzenia którego właściwym jest Dowódca Wojsk Lądowych.
Wezwanie zostało doręczone T. C. w dniu 22 października 2007 r.
Do Komendanta - Rektora Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...] w W. dniu 23 października 2007 r. wpłynął wniosek ww. dotyczący zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów.
W tym miejscu nadmienić należy, że treść tego wniosku jest tożsama z treścią wniosku, który wpłynął do tego organu w dniu 4 października 2007 r.
Komendant - Rektor Wyższej Szkoły Oficerskiej [...] im. [...], po rozpatrzeniu powyżej określonego wniosku, działając na podstawie art. 135 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) oraz § 41 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.) w dniu [...] listopada 2007 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił wnioskodawcy zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów nauki w wysokości określonej w decyzji tego organu z dnia [...] września 2007 r. nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., że trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie oznacza, że nie może on ponieść w ogóle pewnego wysiłku finansowego związanego ze zwrotem przedmiotowego zobowiązania finansowego. Obowiązek jego zwrotu wynika z powołanej ustawy, zaś możliwość zwolnienia z tego obowiązku zastrzeżona została tylko do dwóch wyjątkowych sytuacji, tj.:
- 1) szczególnie uzasadnionych niezawinionych przez kandydata przypadków losowych (§ 41 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia),
- 2) trudnej sytuacji rodzinnej lub materialnej kandydata (§ 41 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia).
Wnioskodawca został zwolniony ze służby na własną prośbę. Sytuacja ta nie mieści w dyspozycji § 41 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia, gdyż nie zaistniała przesłanka określona w tym przepisie. Natomiast przesłanka opisana w pkt 2 tego przepisu, zdaniem organu, musi być rozpatrywana jako sytuacja obiektywna, niezależna od woli kandydata.
Ponadto organ poinformował wnioskodawcę, że o ile złoży stosowny wniosek, to istnieje możliwość rozłożenia przedmiotowej należności na raty lub odroczenia terminu jej płatności.
Od powyższej decyzji, T. C. złożył do Dowódcy Wojsk Lądowych odwołanie, w którym poprosił o jej zmianę. Podniósł, że sytuacja materialna, w jakiej się znajduje nie daje mu możliwości spłaty tak wysokiego zobowiązania pieniężnego. Nie posiada majątku i oszczędności. Studiuje obecnie na Politechnice [...]. Uczelnia znajduje się poza miejscem jego zamieszkania. Rodzice od 9 lat są na emeryturze.
W jego ocenie, została spełniona przesłanka z § 41 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Stwierdził również, że nie jest mu znany sposób, w jaki została wyliczona kwota ciążącego na nim zobowiązania.
Dowódca Wojsk Lądowych, po rozpatrzeniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] lutego 2008 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził m.in., że podniesione przez odwołującego się argumenty nie zasługują na uwzględnienie. Odwołujący się jest osobą młodą, mającą szanse na zatrudnienie. Zwolnienie go z obowiązku zwrotu przedmiotowych kosztów byłoby przedwczesne, zwłaszcza, że istnieje możliwość rozłożenia ich na raty lub odroczenia terminu ich spłaty.
T. C., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] oraz na utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Pełnomocnik skarżącego zaskarżonym decyzjom zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), a w tym art. 127 § 2 Kpa, w zw. z art. 128 Kpa, w zw. z art. 129 i art. 5, art. 130 i art. 133 Kpa oraz art. 138 § 1 Kpa, a także naruszenie art. 7-10 § 1 Kpa w zw. z art. 135 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), w zw. z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242) oraz w zw. z art. 75, art. 77, art. 80-81 oraz art. 107 § 3 Kpa.
Zarzut rażącego naruszenia prawa stawiany zaskarżonym decyzjom, jest konsekwencją, w pierwszym rzędzie naruszenia przy ich wydaniu art. 8 i 9 Kpa, poprzez nie udzielenie stronie działającej bez profesjonalnego pełnomocnika informacji, zredagowanej w sposób dla niej przejrzysty i zupełny, wyjaśniający jej wszystkie skutki prawne i faktyczne, jej działań związanych z wezwaniem organu z dnia 8 października 2007 r. do wyjaśnienia charakteru prawnego jego pisma z dnia 1 października 2007 r., czy jest ono odwołaniem, czy też wnioskiem o wszczęcie nowego postępowania administracyjnego.
Podnosząc powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącego wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych, podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze stwierdził, że nie są one trafne i przedstawił stosowną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy podać, że Sąd nie posiada uprawnień do zmiany merytorycznej decyzji organu. Sąd bada jedynie, czy organ nie naruszył przepisów postępowania i czy dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, stanowiącego podstawę prawną decyzji.
Zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 11 września z 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), żołnierze pełniący służbę są obowiązani do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych, otrzymanych w związku z nauką, w przypadku zwolnienia ich ze służby kandydackiej, z przyczyn określonych w art. 134 ust. 1 pkt 1 i 4-9 tej ustawy.
Natomiast § 41 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 614 z późn. zm.) stanowi, że komendant na pisemny wniosek kandydata, zobowiązanego do zwrotu kosztów, może wydać decyzję o:
- 1) zwolnieniu o obowiązku zwrotu kosztów,
- 2) rozłożeniu kosztów na raty,
- 3) odroczeniu terminu płatności.
Decyzja, o której mowa w ust. 1, może być wydana:
- 1) w szczególnie uzasadnionych niezawinionych przez kandydata przypadkach losowych,
- 2) z uwagi na trudną sytuację rodzinną lub materialną kandydata.
Z treści powyżej przytoczonych przepisów, a w szczególności zwrotu "może zwolnić" wynika, że decyzja ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że na organie spoczywa obowiązek zbadania wszystkich okoliczności (przesłanek), wynikających z przepisów prawa, mających w sprawie zastosowanie.
W rozpatrywanej sprawie, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarżący w toku postępowania wskazywał na swoją trudną sytuację materialną, co nakładało na organ obowiązek dokonania jej szczegółowej analizy. Obowiązek ten wynikał z § 41 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia. Obowiązku tego organ nie dopełnił.
W tej sytuacji, skoro nie doszło do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego, Sąd stwierdził, że organy przekroczyły granice uznania administracyjnego.
Organy prowadząc postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją, naruszyły zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 Kpa) i zasadę przekonywania (art. 11 Kpa).
Ponadto, zdaniem Sądu, uzasadnienia decyzji nie spełniają wymogów, określonych w art. 107 § 1 i § 3 Kpa, co powoduje, że Sąd został pozbawiony możliwości oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając ponownie sprawę, organy zobowiązane będą do uzupełnienia materiału dowodowego, w zakresie określonym w § 41 ust. 2 pkt 2 powołanego rozporządzenia, dokonania jego oceny, zgodnie z wymaganiami określonym w przepisach postępowania.
W związku z takim rozstrzygnięciem, Sąd odstąpił od badania zasadności podniesionych w skardze zarzutów.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 132 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).