Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 kpa, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2007 r., którą to decyzją odmówił przyznania R. S. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.
W ocenie Prezesa ZUS, R. S. nie spełnia warunków wymienionych w tym przepisie, albowiem po jego stronie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie dłuższego okresu ubezpieczenia. Wskazując na nieadekwatność stażu ubezpieczeniowego, Prezes ZUS stwierdził, że R. S. – liczący 43 lata, posiada łącznie okres ubezpieczenia wynoszący 13 lat 5 miesięcy i 3 dni. Organ wskazał na przerwy w pracy zawodowej w okresie od [...] maja 1989 r. do [...] listopada 1997 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Podał, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] września 2000 r. nadto, iż za całkowicie niezdolnego do pracy został on po raz pierwszy uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2004 r., w którym stwierdzono, iż całkowita niezdolność do pracy istnieje od [...] maja 2003 r. Wyjaśnił, że kolejnym orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. orzeczono w stosunku do niego całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji od [...] czerwca 2004 r. do [...] października 2007 r. Ponadto organ stwierdził, iż R. S. mieszka wspólnie z rodzicami i pobiera z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek stały w kwocie 477, 19 zł miesięcznie, a zatem trudno stwierdzić, iż nie posiada on niezbędnych środków utrzymania.
W skardze na powyższą decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, R. S., wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podniósł, iż spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Powołując się na historię choroby, twierdził, że jest niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Wywodził, że choroba jest szczególną okolicznością, uzasadniającą przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto twierdził, iż z uwagi na swoją chorobę mieszka z rodzicami ale utrzymuje się sam z zasiłku w wysokości 477, 19 zł, z którego co miesiąc jest potrącane 200 zł na alimenty.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza braku kontroli w tym względzie, gdyż analizowany przepis ustanawia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Dał temu wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 16 marca 2000 r., w sprawie II SA 2453/99 (Pr. Pracy 2000/6/41). Dodać należy, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek.
W rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Zgodzić należy się z organem, iż skarżący nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu nabycie ustawowych uprawnień do renty. W okresie od [...] września 2000 r. do daty orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] stycznia 2004 r. całkowitej niezdolności do pracy od [...] maja 2003 r., tj. przez prawie 3 lata, skarżący nie był całkowicie niezdolny do pracy, a zatem nie można uznać, że w tym okresie nie mógł podejmować zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia. Dodać należy, iż stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia m.in. daty powstania niezdolności do pracy i trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje, w formie orzeczenia, lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w tej ustawie.
Podkreślić też należy, iż na przestrzeni 43 lat skarżący pozostawał w zatrudnieniu jedynie przez około 13 lat. Okoliczność, iż skarżący od 2003 r. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, nie stanowi szczególnej okoliczności usprawiedliwiającej przerwy w ubezpieczeniu od 1989 r., tj. w okresie kilkunastu lat przed powstaniem niezdolności do pracy. W pełni podzielić należało więc pogląd organu, iż okres pozostawania skarżącego w ubezpieczeniu nie jest adekwatny do jego wieku.
Reasumując, Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 omawianej ustawy, uzasadniające przyznanie przedmiotowego świadczenia. Dodać należy, iż sama trudna sytuacja majątkowa, bez spełnienia innych przesłanek, o których mowa w art. 83 ustawy, nie uzasadnia przyznania tego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.