Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] stycznia 2007 r., odmawiającą przyznania W. L. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.
W toku postępowania stwierdzono, iż 51-letnią W. L. orzeczeniem komisji lekarskim ZUS z dnia [...] lipca 2006 r. uznano za częściowo niezdolną do pracy. Nie spełniła ona więc jednej z czterech wymienionych przesłanek, tj. całkowitej niezdolności do pracy. Organ stwierdził, iż przesłanka ta nie opiera się na uznaniu administracyjnym, a oparta jest na ścisłej ocenie co do samodzielnej egzystencji oraz niezdolności do pracy, przeprowadzonej przez lekarza orzecznika ZUS, bądź komisję lekarską ZUS.
Dodatkowo organ podał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień rentowych ocenie podlegała też sytuacja materialna W. L. Należy jednak mieć na uwadze, iż nie jest to jedyne kryterium oceny i nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Samo zaś świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, ani też zasiłkiem dla bezrobotnych.
W dniu 14 marca 2007 r. W. L. złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu podała, iż rozstrzygnięcie o braku podstaw do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku uważa za krzywdzące i naruszające jej konstytucyjne prawa do ochrony życia (art. 67 Konstytucji) i ochrony zdrowia (art. 68 Konstytucji). Wskazała, iż częściowa niezdolność do pracy oznacza, iż w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami. Z uwagi na wiek i liczne schorzenia nie może podjąć żadnej pracy. Jej stan zdrowia wymaga stałego leczenia, na które ją nie stać. Podniosła, iż nie posiada żadnych środków do życia. Jako jedyny dochód w ostatnim półroczu wskazała zapomogę z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 20 złotych.
Dodatkowo podała, iż ma na utrzymaniu studiującą córkę o lekkim stopniu niepełnosprawności, która wymaga stałego leczenia.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga analizowana według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym.
Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż W. L. nie spełnia jednej z obligatoryjnych przesłanek do uzyskania świadczenia - nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Z akt postępowania administracyjnego jednoznacznie wynika, iż orzeczeniem lekarskim ZUS orzeczono w stosunku do niej częściową niezdolność do pracy. Skarżąca nie jest też osobą, która nie może podjąć pracy z uwagi na wiek (51 lat).
W ocenie Sądu, trudna sytuacja skarżącej nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Niewątpliwie położenie skarżącej jest trudne, ale nie spełnia ona jednej z czterech obligatoryjnych przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, tj. nie orzeczono w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy. Wyklucza to możliwość przyznania takiej osobie świadczenia o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Podnoszone w skardze zarzuty dotyczące sytuacji materialnej, nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, gdyż trudna sytuacja materialna nie stanowi jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Brak zaś spełnienia przez wnioskodawczynię którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wykluczał możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.