Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.), odmówił przyznania J. R. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 powołanej ustawy. Wskazał, że warunki określone w art. 83 ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ podał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskodawczyni ma ukończone 56 lat życia oraz nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Zarówno wiek, jak i stan zdrowia nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu sobie niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wskazał przy tym, że ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi J. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że organ nie ma wiedzy o jej stanie zdrowia. Wskazała, że od kilku lat leczy się w poradni kardiologicznej w [...], wskazała na rozpoznanie. Podniosła też, że od czasu, gdy jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy nie otrzymała żadnej oferty pracy, zaś jej samodzielne poszukiwania pracy nie przyniosły dotąd zatrudnienia. Podniosła, że ze względu na wiek jest osobą nieatrakcyjną na rynku pracy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że organ dokonał wnikliwego (dostatecznego) wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wyczerpująco zebrał materiał dowodowy oraz wszechstronnie go rozpatrzył. Decyzja zawiera odpowiednie uzasadnienie prawne i faktyczne.
W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2022 r. skarżąca podtrzymała skargę, raz jeszcze podniosła, że Prezes ZUS nie ma wiedzy o jej stanie zdrowia. Ponownie wskazała, że od kilku lat leczy się w poradni kardiologicznej.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, reprezentujący skarżącą pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W odniesieniu do zdrowia skarżącej wskazał, że całkowita niezdolność do pracy powinna być orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS. Podniósł, że w decyzji brak jest ustaleń pozwalających na ocenę, czy spełnione zostały przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlegała uwzględnieniu.
W sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.
Prezes ZUS podejmując decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i rozstrzygania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie dokonał pełnych ustaleń stanu faktycznego w odniesieniu do wnioskodawczyni. Prezes ZUS wskazał, że wnioskodawczyni ma ukończone 56 lat życia, a zatem jest osobą która może podjąć pracę lub inną działalność objętą ubezpieczeniami społecznymi i jednocześnie stwierdził, że wnioskodawczyni nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. Zarówno z akt sprawy, jak i z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jednakże, aby kwestia zdolności wnioskodawczyni do pracy była przedmiotem ustaleń organu.
Stosownie zaś do art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie informował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie prawa do świadczenia w drodze wyjątku (art. 9 k.p.a.).
W tej sytuacji, strona dopiero na etapie skargi podniosła, że od kilku lat leczy się w poradni kardiologicznej. Ustalenia co do stanu zdrowia wnioskodawczyni, w kontekście zdolności do pracy, winny być dokonane przez organ na etapie postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia: 1) daty powstania niezdolności do pracy, 2) trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3) związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, 4) trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5) celowości przekwalifikowania zawodowego - dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu.
Z akt sprawy nie wynika, aby w odniesieniu do wnioskodawczyni wydane było orzeczenie przez lekarza orzecznika ZUS.
Organ przed wydaniem decyzji nie dokonał pełnych ustaleń stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.). W konsekwencji nie rozważył wszechstronnie pełnego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocenę organu co do braku spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie wnioskodawczyni świadczenia w drodze wyjątku w tej sytuacji uznać należało co najmniej za przedwczesną.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu co do konieczności dokonania pełnych ustaleń stanu faktycznego i jego należytego wszechstronnego rozważenia. Uzasadnienie decyzji powinno spełniać wymogi art. 107 § 3 k.p.a. i powinno z niego jednoznacznie wynikać jakie okoliczności organ wziął pod uwagę przy rozstrzyganiu, na jakich dowodach się oparł. Uzasadnienie powinno wskazywać przyczyny, z powodu których innym dowodom organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł jak w wyroku.
- - ---------------------- 2