Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą dnia [...] grudnia 2003 r. odmawiającą przyznania E. P. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa wyżej odnosi się do osoby zmarłej.
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Natomiast wnioskodawczyni nie wykazała, aby niespełnienie wymogów ustawowych do renty zostało spowodowane szczególnymi okolicznościami, na które ojciec dzieci nie miał wpływu. Dotyczy to okresu od 30 listopada 1999 r. do czasu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy w styczniu 2002 r., kiedy to ojciec dzieci nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co między innymi spowodowało nieuzyskanie uprawnień do renty ustawowej.
We wskazanym okresie ojciec dzieci był osobą zdolną do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego.
Prezes ZUS wyjaśnił ponadto, że powołany przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę zainteresowaną dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach, ponieważ renta w drodze wyjątku jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego powiązanym z odprowadzeniem składek na ubezpieczenie.
Natomiast udokumentowany okres ubezpieczenia wynoszący 12 lat 8 miesięcy i 8 dni jest nieadekwatny do wieku zmarłego, który w chwili śmierci miał 43 lata i w stosunku do wieku powinien mieć odpowiednio dłuższy okres zatrudnienia.
Podnoszone zaś trudne warunki materialne i brak środków utrzymania, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, albowiem nie jest ono świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi E. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zdaniem skarżącej, decyzja ta jest krzywdząca, gdyż nie uwzględnia trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się ona wraz z trójką dzieci po śmierci męża. Wskazała, że w latach 1983-1988, po śmierci ojca, pomagał on matce w prowadzeniu gospodarstwa rolnego i ten okres powinien być zaliczony do stażu jego pracy. Natomiast w okresie 2 lat (od 1999 do 2002 r.) przed orzeczeniem całkowitej niezdolności do pracy, z uwagi na zły stan zdrowia, nie był w stanie prowadzić działalności gospodarczej.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniach podjętych decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności decyzji z przepisami prawa.
W myśl natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, jak tego wymagają przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 8 kpa.
Wnioskodawczyni domaga się renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu [...] 2003 r. w wieku 43 lat mężu J. P. O świadczenie to występuje w imieniu i na rzecz dzieci: J. ur. [...] 1992 r., P. ur. [...] 1993 r. i W. ur. [...] 1995 r.
W skardze wskazuje ona, iż po śmierci męża znalazła się wraz z dziećmi w wyjątkowo trudnej sytuacji. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. Wraz z dziećmi utrzymuje się z zasiłku rodzinnego i niewielkiej pomocy otrzymywanej z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w kwocie 80 zł na dwa miesiące.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że u legitymującego się ponad 12-letnim stażem pracy ojca małoletnich, w okresie od 30 listopada 1999 r. do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy w styczniu 2002 r., wystąpiła przerwa w działalności zawodowej, która w ocenie Prezesa ZUS nie była spowodowana szczególnymi okolicznościami.
Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym sprawy przesłanka szczególnych okoliczności dotycząca niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania świadczenia nie została należycie rozważona. Wprawdzie w aktach sprawy brak jest orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o uznaniu J. P. za całkowicie niezdolnego do pracy, jednakże można przyjąć na podstawie złożonych na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie przez skarżącą kart informacyjnych leczenia szpitalnego J. P., że orzeczono wobec niego całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na przebytą w [...] 2002 r. operację [...]. Z przedstawionych kart, które obrazują leczenie J. P. w okresie od 10 stycznia 2002 r. do 31 grudnia 2002 r. wynika, że chory został przyjęty do Oddziału [...] Szpitala [...] w R. w dniu [...] stycznia 2002 r., po nagłym [...].
Mając na uwadze rodzaj choroby, wyjaśnienia wymagają zatem twierdzenia skarżącej, że mąż przed podjęciem leczenia szpitalnego czuł się źle i nie był w stanie pracować. Choroba ta, której początki, jak twierdzi, wystąpiły u chorego już wcześniej i z tego powodu mąż leczył się ambulatoryjnie, w przypadku potwierdzenia tej okoliczności mogłaby wskazywać na zaistnienie szczególnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien, zgodnie z dyrektywami postępowania administracyjnego zawartym i w powołanych wyżej przepisach art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, dążąc do wnikliwego i dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy dla jej rozstrzygnięcia, przeprowadzić wszystkie niezbędne dowody zgłoszone przez stronę oraz z urzędu, a następnie wszechstronnie ocenić zebrany materiał dowodowy, a swoje rozstrzygnięcia uzasadnić odnosząc się do wszystkich istotnych twierdzeń skarżącej.
Z tych względów uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 ust. 1, lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.