Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 657/20

Uzasadnienie

1. I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
2. 1. Komendant Główny Policji (zwany dalej: "KGP"), po rozpatrzeniu odwołania M. M. (zwany dalej: "Skarżącym") rozkazem personalnym z [...] stycznia 2020r. nr [...] utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta [...] Policji (zwany dalej: "K[...]P") z [...] października 2019r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od [...] kwietnia 1994r. do [...] sierpnia 1996r.

KGP w podstawie prawnej ww. rozkazu personalnego wskazał m.in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., poz. 1257, ze zm., zwana dalej: "k.p.a.").

Z uzasadnienia ww. rozkazu wynika, że Skarżący raportem z [...] marca 2019r. zwrócił się do K[...]P z prośbą o zaliczenie do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, ww. okresu pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolnym o powierzchni 5,3 ha, prowadzonym przez jego rodziców D. i U.. Skarżący wniósł też o wyrównanie uposażenia zasadniczego "za ostatnie 3 lata służby". Do raportu załączył m.in.: własne oświadczenia w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym z [...] grudnia 2018r., zeznania świadków J. W. i H. O. z [...] grudnia 2018r., postanowienie z Urzędu Gminy [...] z [...] grudnia 2018r., wypis aktu notarialnego z [...] stycznia 2006r. repertorium [...] nr [...].

K[...]P pismem z [...] maja 2019r. wezwał Skarżącego do uzupełnienia informacji i przedstawienia określonych dokumentów, a w szczególności udzielenia odpowiedzi na wskazane w tym piśmie pytania. Skarżący ustosunkował się do ww. pisma, pismem z [...] czerwca 2019r. K[...]P przesłuchał też w charakterze świadka H.O., J. W. i A. M. (protokoły przesłuchania z [...] czerwca i [...] sierpnia 2019r.). Skarżący [...] lipca 2019r. zapoznał się z materiałami sprawy. Nie wniósł uwag i nie zgłosił wniosków dowodowych w tym dniu.

K[...]P ww. rozkazem personalnym z [...] października 2019r., na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz.U. z 2019r., poz. 161, ze zm., zwana dalej: "u.P."), art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310, zwana dalej: "u.w.o.p.i.g.r.") i § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 ust. 1-4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 6 grudnia 2001r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz.U. z 2015r., poz. 1236, ze zm., zwane dalej "Rozporządzeniem") odmówił przyznania Skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od [...] kwietnia 1994r. do [...] sierpnia 1996r.

Skarżący pismem z [...] października 2019r. zwrócił się, na podstawie art. 111 § 1 k.p.a. o uzupełnienie powyższego rozkazu personalnego. K[...]P postanowieniem z [...] października 2019r. odmówił uzupełnienia ww. rozkazu personalnego w żądanym przez Skarżącego zakresie.

Skarżący w odwołaniu od ww. rozkazu personalnego K[...]P zażądał, na podstawie art. 136 § 2 k.p.a. przeprowadzenia przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania wyjaśniającego, gdyż zachodzą dodatkowe okoliczności, które nie zostały wyjaśnione przez K[...]P. Zakwestionował ustalenia dokonane przez K[...]P i w obszernym uzasadnieniu przedstawił swoje stanowisko w sprawie. Do odwołania dołączył postanowienie Wójta Gminy [...] z [...] października 2019r. i zeznanie B. B. z [...] października 2019r.

KGP we wskazanym na wstępie rozkazie personalnym z [...] stycznia 2020r. nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania i w uzasadnieniu zauważył, że praca w gospodarstwie rolnym powinna być oceniana z punktu widzenia tych przepisów, które obowiązywały w całym czasie jej wykonywania. Skoro Skarżący wniósł o ustalenie procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego przez zaliczenie mu do wysługi lat okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w ww. okresie od [...] kwietnia 1994r. do [...] sierpnia 1996r., to normatywnej treści pojęcia "domownik" należało poszukiwać w ustawie z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2019r., poz. 299, ze zm., zwana dalej: "u.u.s.r.") i ustalić czy Skarżący spełnił wszystkie wymogi określone w ww. przepisie.

KGP wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 u.w.o.p.i.g.r. na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (art. 3 ust. 3). Podstawowym trybem uzyskania potwierdzenia pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym jest więc zaświadczenie właściwego organu, wydane na podstawie art. 3 ust. 1 u.w.o.p.i.g.r.

Dopiero wyczerpanie procedury określonej w ww. przepisach pozwala na skorzystanie z określonej w art. 3 ust. 3 u.w.o.p.i.g.r. możliwości udowodnienia okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.

KGP wskazał, że wobec braku zaświadczenia z urzędu gminy, o treści wskazanej w art. 3 ust. 1 u.w.o.p.i.g.r., należało oprzeć się m.in. na zeznaniach świadków przedstawionych przez stronę i uzupełnionych w wyniku czynności organu, zestawiając ich treść z pozostałą dokumentacją będącą w dyspozycji organu. KGP, analizując całość dokumentacji i mając na uwadze ww. regulacje prawne, a jednocześnie odnosząc się do argumentów Skarżącego zawartych w odwołaniu, stwierdził, że brak jest dostatecznych dowodów świadczących o tym, że praca Skarżącego w gospodarstwie rolnym miała charakter stały i była niezbędna dla prowadzonego gospodarstwa rolnego jego rodziców. Istotnym jest, że Skarżący we wnioskowanym okresie uczęszczał do szkoły średniej i zakres zajęć szkolnych wypełniał znaczny czas.

KGP nie kwestionował, że istnieje możliwość łączenia pracy w gospodarstwie rolnym z pobieraniem nauki w szkole średniej, ale wskazał, że należało zbadać czy było to możliwe. Na czas niezbędny do wykonania obowiązku szkolnego, składa się czas konieczny na przygotowanie się do drogi do szkoły, przejazdu, jak również powrotu z niej, a także czas konieczny do wypoczynku (snu) i wykonania przez Skarżącego podstawowych czynności życiowych (np. posiłek). Praca w gospodarstwie rolnym wiąże się bowiem z koniecznością zmiany odzieży na roboczą, jak również z czasem związanym z umyciem się po wykonanych obowiązkach, przygotowanie do wyjścia, w tym przedmiotów niezbędnych do szkoły, jak również sama podróż do i ze szkoły (Skarżący zaznaczył obiekt ten był oddalony od miejsca zamieszkania o 32 km, a podróż autobusem w obie strony wynosiła 90 minut), wymagają do ich wykonania znacznej ilości czasu. Z kolei obecność w szkole, która stanowiła zasadniczą część dnia Skarżącego i powodowała, że Skarżący był obecny w tym miejscu dopiero w godzinach popołudniowych.

Zdaniem KGP ww. wyliczenia nie stanowią spekulacji organu w tym zakresie, ale wynikają z zeznań świadków wskazanych przez Skarżącego.

KGP zaznaczył, że uzasadnione wątpliwości budzi sam udział Skarżącego w czynnościach związanych z wykonywanymi pracami w gospodarstwie rolnym. O ile bowiem Skarżący w raporcie z [...] marca 2019r. twierdzi, że wykonywał prace w pełnym zakresie, na równi z rodzicami i wskazuje dwoje rodziców jako osoby prowadzące gospodarstwo rolne, o tyle w piśmie z [...] czerwca 2019r. zaznacza, że w gospodarstwie zamieszkiwał z bratem i ojcem, a jego matka i siostra zamieszkiwały w innej miejscowości, a także, że prace w tym gospodarstwie wykonywały trzy osoby, on, jego ojciec i brat, przy czym "skoro ja i brat uczęszczaliśmy do szkół ponadpodstawowych, na stale w gospodarstwie rolnym pracował mój nieżyjący ojciec".

Zdaniem KGP istotne zastrzeżenia budzi też oświadczenie Skarżącego, który w raporcie z [...] marca 2019r. twierdzi, że praca wykonywana przez niego w gospodarstwie rolnym miała charakter samodzielny i nie była ona pomocą doraźną, lecz pracą w pełnym zakresie obowiązków, na równi z rodzicami, ale zasłania się niepamięcią, z uwagi na upływ 22 lat, w odniesieniu do okoliczności zaistniałych w tym samym okresie, dotyczących czynności wykonywanych przez niego po zakończonej nauce w szkole ponadpodstawowej, a tym samym nie jest w stanie wskazać czasu trwania zajęć lekcyjnych, czasu przygotowania się do tych zajęć i odpoczynku, czasu jaki poświęcał na zajęcia pozalekcyjne, czy też na wyjazdy w czasie wolnym od nauki, ani też tego, czy ojciec zatrudniał kogokolwiek do pomocy przy pracy w gospodarstwie rolnym, jak również czy ojciec gdziekolwiek, poza gospodarstwem rolnym, pracował zawodowo.

Zdaniem KGP, choć Skarżący wskazał, że kwestie wykonywanych przez niego czynności w gospodarstwie dostatecznie wyjaśnił, informacje takie nie wynikają z materiałów sprawy, a w szczególności z samego raportu Skarżącego z [...] marca 2019r., w którym poinformował on, że "praca moja polegała na uprawie ziemi, sianiu, zbiorze plonów, przygotowaniu ziemi pod siewy ozime i jare oraz praca w postaci porządkowania budynków inwentarskich jak i karmienia zwierząt gospodarskich". Stwierdzenia te nie stanowią dostatecznego wyjaśnienia istoty czynności, w których uczestniczył Skarżący i nie określają ich charakteru, w szczególności nie determinują do stwierdzenia, że były one pracą o charakterze stałym, samodzielnym i w pełnym zakresie.

Skarżący [...] lipca 2019r. zapoznał się z materiałami sprawy i nie wniósł żadnych uwag, co do sposobu prowadzenia postępowania. Nie uzupełnił ani nie korygował składanych w toku tego postępowania oświadczeń i nie kwestionował ustaleń dokonanych przez K[...]P. Skoro Skarżący wystąpił do organu administracyjnego z określonym żądaniem, był zobligowany był do potwierdzenia okoliczności istotnych do przyznania mu określonego prawa. Tylko strona posiada wiedzę o tym, jakie czynności wykonywała, jaki miały charakter, a także jakie osoby trzecie mogą te okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzić. Rolą organu jest zweryfikowanie materiału dowodowego przedstawionego przez stronę i ustalenie, czy na jego podstawie możliwe jest wykazanie określonych faktów mających istotne znaczenie dla przedmiotu postępowania.

Skarżący w dokumentacji związanej z przyjęciem do służby w Policji, znajdującej się w aktach osobowych, nie zawarł on informacji nie tylko o swojej pracy w gospodarstwie rolnym, ale i fakcie posiadania przez rodziców gospodarstwa, co może świadczyć, o tym, że albo takiej pracy w ogóle nie wykonywał, albo udzielanej pomocy sam nie traktował jako stałej pracy w gospodarstwie rolnym. W życiorysie z [...] maja 2003 r. Skarżący wskazał, że w latach 1992-1997 uczył się w szkole średniej w [...] zakończonej uzyskaniem świadectwa dojrzałości oraz tytułu technika [...]. W życiorysie, CV i kwestionariuszu osoby ubiegającej się o przyjęcie do służby w Policji podał szczegółowo przebieg edukacji od szkoły podstawowej po studia wyższe, a także przebieg kariery zawodowej (miejsca pracy przed wstąpieniem do służby w Policji). Zaznaczył więc, jakie czynności, w jego ocenie, były istotne z punktu widzenia dotychczasowego przebiegu, zarówno ścieżki zawodowej, jak i edukacyjnej.

Informacji o ewentualnej pracy w gospodarstwie rolnym ojca lub rodziców nie zamieścił w ww. dokumentach. KGP, oceniając te okoliczności, w ramach przyznanej kompetencji do swobodnej oceny dowodów, wskazał, że brak jest podstaw do substytuowania dowodu z okoliczności wynikających z dokumentów - w tym przypadku, sporządzonych osobiście przez stronę w 2003r. z innymi dowodami, w tym w szczególności z dowodami z zeznań świadków sporządzonych kilka lat później i to świadków wskazanych przez policjanta na okoliczności przeczące faktom podanym w kwestionariuszu osobowym.

KGP zaznaczył ponadto, że wiedza świadków musi mieć, co do zasady charakter fragmentaryczny, bo wynika wyłącznie z obserwacji fragmentu rzeczywistości, w której nie uczestniczyli w permanentny (ciągły) sposób. H. O. zeznała, że we wskazanym okresie bywałam u sąsiadów; widywała, jak Skarżący codziennie, nawet w święta, pomagał rodzicom przy różnych pracach w gospodarstwie rolnym (protokoły z [...] czerwca i [...] sierpnia 2019r.). Te same okoliczności podała J. W., wskazując, że we wskazanym okresie bywała często u rodziców w miejscowości [...], gdzie gospodarstwo rolne prowadził jej brat D. M.. Zawsze, jak była w [...] u rodziców, widziała, jak Skarżący pomagał rodzicom przy różnych pracach w gospodarstwie rolnym, po zajęciach lekcyjnych, w dni wolne i święta (protokoły z [...] czerwca i [...] sierpnia 2019r.). A. M. również wskazał, że w ww. okresie bywał często u dziadków w ww. miejscowości, gdzie gospodarstwo rolne prowadził jego wuj D. i zawsze, jak był w [...] u rodziców, widział, jak Skarżący pomagał rodzicom przy różnych pracach w gospodarstwie rolnym, po zajęciach lekcyjnych, jak i w dni wolne i święta (protokoły z [...] czerwca i [...] sierpnia 2019r.).

Jedynie H. O. zeznała, że w tym okresie prowadziła własne gospodarstwo rolne położone w odległości około 100 metrów od gospodarstwa rolnego sąsiadów. J. W. stwierdziła, że we wskazanym okresie pracowała zawodowo i zamieszkiwała w miejscowości [...], a odległość od gospodarstwa rolnego D. M. wynosiła 15 km. A. M. nie zamieszkiwał w ww. okresie w [...], ale w miejscowości [...], a gospodarstwo rolne D. M. oddalone jest od jego miejsca zamieszkania o 7 km.

Skarżący w latach 1992-1997 uczęszczał do szkoły średniej i w poszczególnych dniach tygodnia - w dni robocze - był widywany, zdaniem świadków, przy pracach w gospodarstwie rolnym, w porach popołudniowych (po zajęciach szkolnych), a w sobotę, niedzielę i święta, a także w dniach wolnych od nauki, przez cały dzień. W ocenie KGP praca związana z siewem poszczególnych gatunków roślin nie wymaga stałego ich wykonywania, bo prace te wykonywane są wyłącznie w określonych porach roku, zaś hodowla zwierząt (krowy, konie, trzoda chlewna, drób) wymagają pewnej systematyki - codziennego karmienia w określonych porach dnia, zmiany ściółki i innych prac pielęgnacyjnych. Z akt sprawy wynika, że ww. gospodarstwo rolne przy niezmienionej strukturze funkcjonowało w latach 1992-1997 i nie wymagało dodatkowej siły roboczej w przypadku nieobecności Skarżącego, który w dniach roboczych uczęszczał do szkoły i mógł udzielać swojej pomocy w porze popołudniowej, zaś w dniach wolnych mógł poświęcić więcej czasu na pomoc.

Absencja Skarżącego w okresie pobierania nauki (od rana do godzin popołudniowych) nie spowodowała zatem w gospodarstwie konieczności uszczuplenia ani inwentarza w postaci zwierząt hodowlanych, ani areału, ani nie zdeterminowała do zatrudnienia osób trzecich. Nie spowodowała więc zmian organizacji pracy. Ojciec Skarżącego samodzielnie, bez pomocy osób trzecich musiał więc wykonywać czynności związane z codziennym żywieniem i pielęgnacją zwierząt w dniach od poniedziałku do piątku. Świadczy to o wkładzie i znaczeniu ewentualnej pracy świadczonej przez Skarżącego w całokształt pracy koniecznej dla prawidłowego funkcjonowania ww. gospodarstwa.

Zdaniem KGP praca Skarżącego nie mogła więc przekroczyć swoją intensywnością, ani zakresem, zwykłych czynności, w jakiej małoletni współuczestniczą w życiu rodzinnym i przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Skoro Skarżący wykonywał ww. czynności w dni wolne przez cały dzień, ale nie wykonywał ich w dni, w które uczęszczał do szkoły w godzinach rannych i południowych, a jedynie mógł udzielić takiej pomocy w porze popołudniowej, nie można przyjąć a priori, że jego praca miała charakter stały i niemożliwe było prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez niej. Skoro ojciec Skarżącego wykonywał prace w gospodarstwie rolnym samodzielnie bez jego udziału w poszczególnych dniach, będących dniami nauki Skarżącego, nie można uznać, że wkład pracy Skarżącego w funkcjonowanie tego gospodarstwa w pełnym (w jego ocenie) zakresie wyłącznie dniach wolnych od nauki może świadczyć o stałości pracy.

KGP uznał więc twierdzenia Skarżącego o charakterze wykonywanych przez niego czynności za wysoce nieprecyzyjne oraz stwierdził, że nie można w sposób niebudzący wątpliwości zakwalifikować ich jako pracę o charakterze samodzielnym w pełnym zakresie obowiązków, na równi z prowadzącym gospodarstwo rolne.

Zdaniem KGP zeznania świadków - podstawowy dowód, na podstawie którego, zgodnie z art. 3 ust. 3 u.w.o.p.i.g.r., można potwierdzić okres pracy policjanta w gospodarstwie rolnym rodziców - są zbyt lakoniczne i niewiarygodne, zwłaszcza wobec innych ustaleń poczynionych w sprawie, a z ich treści nie wynika, aby Skarżący w ww. okresie stale pracował w gospodarstwie. O ile karmienie drobiu odbywa się poza zabudowaniami gospodarczymi, to karmienie bydła, a także trzody chlewnej odbywa się wewnątrz budynków gospodarczych (obory, chlewnie) i obserwacja tych miejsc jest ograniczona. Nie jest możliwa ocena tego rodzaju czynności wyłącznie na tej podstawie, że osoba zmierza do zabudowań gospodarskich lub z nich wychodzi, bo nie stanowi to istoty danej czynności.

Nie można też, wyłącznie na podstawie doraźnych wizyt w gospodarstwie rolnym i zaobserwowanych fragmentarycznych wycinków rzeczywistości wysnuwać wniosków o charakterze generalnym, zwłaszcza, jeśli stale nie było się uczestnikiem określonych zdarzeń w dłuższych odcinkach czasu. Z kolei ocena na podstawie doświadczenia życiowego świadka o faktach zmienia charakter jego wypowiedzi. Nie stanowi ona twierdzenia o rzeczywistym przebiegu zdarzenia, ale o subiektywnym przekonaniu świadka, o tym czym w istocie pewne zachowanie jest lub nie jest. Organ ma natomiast dążyć do ustalenia prawdy materialnej, która jest komponentą określonej sekwencji zdarzeń, nie zaś budowaniu wersji opartej na subiektywnych przekonaniach, ocenach, domysłach, etc. Skoro świadek twierdzi, że obserwował zdarzenia wyłącznie, jak przebywał na terenie gospodarstwa rolnego, a nie przebywał w nim stale i nie uczestniczył w nich w bezpośrednio, to niedopuszczalne jest przyjęcie, że pewne fragmenty rzeczywistości, które obserwował, stanowią determinantę do wnioskowania o całości zdarzeń.

Jeżeli przyjąć, że świadek widział, że Skarżący wykonywał czynności związane z karmieniem i pielęgnacją zwierząt, to konieczne jest stwierdzenie, że świadek musiałby być obecny przy tej czynności, bowiem są to czynności wieloetapowe i czasochłonne. Twierdzenie o stałości tych czynności wymagałoby permanentnej obserwacji, której nie sposób dokonać wykonując własne obowiązki zawodowe i rodzinne, a także zamieszkując w znacznej odległości od gospodarstwa rolnego, w którym takie czynności miałyby się odbywać. Ponadto czynności dojenie, karmienie bydła lub trzody chlewnej, nie stanowią jednoetapowych działań, ale są sekwencją czynności koniecznych do ich wykonania i są rozciągnięte w czasie. Ma to znaczenie w kontekście twierdzeń świadków o systematyczności czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach ww. gospodarstwa rolnego. Obowiązek edukacyjny w szkole średniej w określonych stałych porach dnia, stanowi argument wzmacniający twierdzenie o braku istotnego znaczenia czynności wykonywanych przez Skarżącego w tym gospodarstwie.

Skoro nie był obecny, a jego obowiązki nie determinowały zatrudnienia innych osób, obowiązki te musiały wykonać inne osoby zamieszkujące w tym samym gospodarstwie. Samo zaś wykonanie wyłącznie wymienionych czynności przez Skarżącego, przy uwzględnieniu jego obowiązków związanych ze szkołą, koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (sen, spożywanie posiłków, etc.) czyni wręcz niemożliwym wykonywanie, jak wskazują świadkowie jeszcze innych prac "w pełnym wymiarze".

KGP stwierdził, że nie bez znaczenia przy ocenie zeznań świadków było i to, że są one mało precyzyjne, bo mimo, że wskazują na świadczoną przez Skarżącego pracę, nie określają precyzyjnie poszczególnych czynności tak, by można było w sposób niebudzący wątpliwości zakwalifikować ją jako pracę o charakterze stałym. Istotą regulacji zawartych w u.w.o.p.i.g.r. nie jest "automatyczne" wliczenie tych okresów i wypłata zwiększonego świadczenia tylko z tego tytułu, że wnioskodawca zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym. Również dołączone zeznania kolejnego świadka B. B. z [...] października 2019r. nie mogą zmienić oceny dokonanej przez organ o charakterze czynności wykonywanych przez Skarżącego na rzecz gospodarstwa rolnego ojca. Świadek ten jest spokrewniony ze stroną i mieszka w odległości 200 metrów od gospodarstwa rolnego, w którym miał pracować Skarżący.

Ponadto świadek w pkt 2 zeznań wskazał, że "Praca zainteresowanego miała charakter dorywczy". Tym samym w ocenie ww. świadka praca ta nie miała charakteru stałego, co jest kluczowym elementem do uznania jej jako pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolnym w rozumieniu u.w.o.p.i.g.r.

KGP nie kwestionował, że Skarżący wykonywał jakiekolwiek czynności w tym gospodarstwie, ale stwierdził, że jego praca nie przekraczała pewnej intensywności wymaganej od małoletnich dzieci zamieszkujących z rodzicami na wsi i prowadzących gospodarstwo rolne, ani, że była niezbędna do jego prawidłowego funkcjonowania. Zdaniem KGP żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie usuwa wątpliwości, co do charakteru pracy Skarżącego i nie pozwala na jej precyzyjne określenie. Sam Skarżący przyznał, że trudno mu odnieść się do poszczególnych kwestii, z uwagi na upływ 22 lat od zdarzeń, z których wywodzi określone skutki prawne. Nie może to jednak obciążać organu administracyjnego i zobowiązywać do uzupełnienia materiału dowodowego o okoliczności, które nie wynikają wprost ze zgromadzonego materiału dowodowego, a tym samym do interpretacji tych okoliczności i wywodzenia z nich nieuprawnionych wniosków.

KGP na tej podstawie stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania Skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od [...] kwietnia 1994 r. do [...] sierpnia 1996 r.

KGP, odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, podkreślił, że z akt wynika, że K[...]P podjął w sprawie wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, dokonał wnikliwej jego oceny oraz okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie, a w uzasadnieniu decyzji wskazał, dlaczego pewne dowody uznano za wiarygodne, a innym (np. zeznaniom świadków) odmówiono waloru wiarygodności i mocy dowodowej.

KGP zaznaczył, iż wykładnia § 4 ust. 1 pkt 5 Rozporządzenia w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 u.w.o.p.i.g.r. i w związku z art. 6 pkt 2 u.u.s.r. nie może doprowadzić do patologii, którą byłoby uznanie wszystkich dzieci rolników za pracujących w gospodarstwie swoich rodziców w rozumieniu ww. przepisów. Sam fakt zamieszkiwania wspólnie z rodzicami w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia i świadczenie określonego rodzaju pomocy nie daje jeszcze podstaw dla przypisania osobie statusu domownika. Istotą uregulowania u.w.o.p.i.g.r. nie jest wypłata zwiększonego świadczenia z tytułu zamieszkiwania przez określoną osobę na terenie gospodarstwa rolnego, ale wypłata zwiększonego świadczenia z tytułu faktycznie świadczonej przez zainteresowanego pracy w takim gospodarstwie, na zasadach określonych w tej ustawie.

1. 2. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie ww. rozkazu personalnego KGP z [...] stycznia 2020r., z uwagi na naruszenie:
2. a) art. 15 i art. 107 § 3 k.p.a. - przez zignorowanie kluczowych żądań, zawartych odwołaniu - nieustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu decyzji, w szczególności zupełne nieodniesienie się do kwestii użycia w uzasadnieniu faktycznym decyzji K[...]P, pojęć, które doktryna i judykatura przyjmują za niedopuszczalne, np. wielokrotne użycie na poparcie tezy o znikomej wartości dowodowej zeznań świadków, tzw. nieostrych pojęć, niedookreślonych, o wieloaspektowym znaczeniu, niejednokrotnie użytych w trybie przypuszczającym;
3. b) art. 1 ust. 1 pkt 3 u.w.o.p.i.g.r. i art. 6 pkt 2 u.u.s.r. przez:
4. - przyjęcie, że o stałej pracy w gospodarstwie rolnym można mówić tylko wtedy, gdy stanowiła ona główny cel i zajęcie pracującej osoby,
5. - nieustosunkowanie się merytoryczne, organów obu instancji do kwestii związanej z powierzchnią gospodarstwa (5,30 ha), ogólnej specjalizacji chowu zwierząt gospodarskich (krowy - co najmniej dwukrotny codzienny udój o tych samych porach dnia), opasów, świń i drobiu gospodarskiego, co wymagało stałego nakładu pracy,
6. - przyjęcie, że dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą, jest jej wykonywanie w rozmiarze czasowym, takim samym, jak praca rolnika,
7. - przyjęcie, że nauka w szkole dziennej (technikum zawodowe) wykluczają stałą pracę w gospodarstwie;
8. c) niezgodność ustaleń K[...]P i KGP ze stanem faktycznym, polegająca na uznaniu, że Skarżący od [...] kwietnia 1994r. do [...] sierpnia 1996r. pracował tylko doraźnie w gospodarstwie rolnym rodziców, gdy w rzeczywistości pracował stale (codziennie, co najmniej dwukrotne zajmowałem się np. dojeniem krów, karmieniem opasów, świń i drobiu gospodarskiego przed pójściem do szkoły oraz wczesnym wieczorem, jak i sprzątaniem obejścia gospodarskiego po wykonanych pracach);
9. d) art. 80 k.p.a. - przez przeprowadzenie oceny dowodów w sposób dowolny, sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zupełną nieznajomość realiów życia na wsi, co do konieczności stałej pracy na kilkuhektarowym gospodarstwie rodziców, już nawet małoletniego dziecka (na przykład zbieranie ziemniaków), niezasadne zakwestionowanie prawdziwości zeznań ww. świadków oraz prawdziwości oświadczenia Skarżącego w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, co do stałości pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, wobec nie zawarcia przez Skarżącego w dokumentacji związanej z przyjęciem do Policji, informacji o pracy w gospodarstwie rolnym;
10. e) art. 107 § 3 k.p.a. przez wadliwe wyjaśnienie podstaw i przesłanek decyzji, nieprzeprowadzenie właściwej subsumpcji zebranego materiału dowodowego pod stosowne przepisy prawa materialnego, wybiórczą ocenę zebranego materiału i błędne ustalenia faktyczne, pozostające w opozycji do zebranych dowodów;
11. f) art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. - przez całkowite nieuwzględnienie interesu Skarżącego, co w przypadku wydania decyzji uznaniowej, jest obligatoryjne, niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a w szczególności skoncentrowanie się na tych wątkach sprawy, które przy złej woli i na braku obiektywizmu, można zinterpretować na niekorzyść strony;
12. g) art. 8 k.p.a. - przez działanie sprzeczne z regułą interpretowania i rozstrzyganie wątpliwości na korzyść obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie ważny interes społeczny;
13. h) art. 35 § 3 k.p.a. - przez wydanie prawomocnej decyzji drugoinstancyjnej, po dziesięciu miesiącach od wszczęcia postępowania;
14. i) art. 9 k.p.a. - przez niepoinformowanie, wbrew obowiązkowi, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie praw Skarżącego, będących przedmiotem postępowania - nieuprawnione wykorzystanie niewiedzy prawniczej Skarżącego w momencie składania raportu z [...] marca 2019r. do K[...]P, zapoznawania się z zebranymi materiałami i nie informowaniu w pełni o ewentualnych możliwościach dalszego postępowania w sprawie na kanwie zebranych materiałów sprawy. Zdaniem Skarżącego, który nie jest prawnikiem w momencie sporządzania ww. raportu czas nauki w szkole ponadpodstawowej, nie kłócił się z wykonywaniem stałej pracy jako domownika w gospodarstwie rodziców, która rzeczywiście miała miejsce, co zresztą potwierdzili świadkowie;
15. j) rażące dezawuowanie obowiązującej linii orzeczniczej sądów administracyjnych rozstrzygających sprawy o bardzo zbliżonym stanie faktycznym i takim samym stanie prawnym co do normatywnego znaczenia pojęcia "domownika".

Skarżący w uzasadnieniu skargi rozwinął ww. zarzuty i wskazał, że KGP nie odniósł się do zarzutów odwołania, przede wszystkim dotyczących bezzasadnego zdeprecjonowania wartości dowodowej zeznań, zawnioskowanych przeze niego świadków. Zarówno K[...]P, jak i KGP eK[...]Ponują obszerność, wyjątkową szczegółowość zeznań ww. świadków, ale kwestionują ich wartość dowodową z powodu bliskiego pokrewieństwa ze stroną, bardzo bliskiego sąsiedztwa, czy używania podobnych pojęć lub doraźnego bywania w gospodarstwie. Skarżący z kilkuletniej praktyki jako policjant przesłuchujący osoby w charakterze świadków, wie, że zapisy w protokołach najczęściej nie są elementem cytowanych wypowiedzi świadków, tylko treścią zapisaną przez przesłuchującego, a zarazem protokolanta, zawierającą sens wypowiedzi świadka. Stąd może wynikać zbieżność pojęć używanych przez świadków.

Skarżący zwrócił uwagę, że, wbrew twierdzeniom organu, H. O. i B. B., zamieszkują w bezpośrednim sąsiedztwie gospodarstwa rodziców Skarżącego i kilka razy w tygodniu o różnych porach dnia, odwiedzały ww. gospodarstwo rolne i rozmawiały. Skarżący, odnosząc się do spójności, a zarazem wiarygodności zeznań świadków, stwierdził, że byłaby dziwną sytuacja, gdyby osoby zamieszkujące w pobliskiej okolicy ze sobą od ponad dwudziestu lat, miały złożyć zeznania, w sposób istotny różniący się. Negatywna ocena zeznań świadków, tylko z powodu ich "wyjątkowej" zgodności, stanowi rażące naruszenie procedury administracyjnej, tym bardziej, że organy obu instancji, nie przedstawiły miarodajnego kontrdowodu, który chociażby w najmniejszym stopniu uprawdopodobnił postawienie tak skrajnie nieobiektywnej tezy.

Również podnoszone kilkakrotnie stwierdzenia ww. organów, że świadkowie uzgodnili wcześniej treść zeznań, jest tezą gołosłowną i pustą, absolutnie nie popartą wiarygodną argumentacją. Skarżący, odnosząc się do twierdzenia, że świadkowie zeznali nieprawdę co do zakresu prac, jakie wykonywał on w pomieszczeniach gospodarskich, gdyż nie mogli tego widzieć, podniósł, że nauka w Technikum Zawodowym nie pozbawiła go możliwości stałej, codziennej pracy w gospodarstwie rodziców, przed porannym wyjazdem do szkoły, jak i po jego powrocie, co potwierdzili świadkowie.

Skarżący, ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego mało precyzyjnego opisania wykonywanych prac, stwierdził, że przedmiotem zeznań świadków było wypowiedzenie się w kwestii stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym rodziców, a nie precyzyjnie opisanie poszczególnych czynności, gdyż świadkowie nie mogli jednocześnie przebywać w gospodarstwie rolnym moich rodziców i w swoim obejściu lub w swoich zabudowaniach.

Skarżący, reasumując stwierdził, że niezrozumiałym jest sposób, w jaki K[...]P, dokonał w sprawie oceny zgromadzonych dowodów. Z jednej strony podważał wartość dowodową zeznań świadków, wskazując na ich niewiarygodność, a z drugiej właśnie z tych zeznań wywodzi, że Skarżący nie pracował stale w gospodarstwie rolnym rodziców. Skoro organ doszedł do przekonania, że zeznania świadków nie mają wartości dowodowej, to nie powinien z nich wywodzić żadnych okoliczności ani na korzyść ani na niekorzyść Skarżącego.

Skarżący, odnosząc się do nieumieszczenia w dokumentacji dotyczącej przyjęcia do służby w Policji, informacji o pracy w gospodarstwie rodziców, przywołał wyrok WSA w Warszawie z 11 września 2014r. sygn. akt II SA/Wa 232/14, w którym uznano, że skoro osoba nie zgłosiła faktu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w życiorysie i kwestionariuszu osobowym, jest to dowód świadczący przeciwko niej. W dokumencie tym zawarte są podstawowe i skrótowe informacje dotyczące życia, a ponadto takie oświadczenie w życiorysie nie jest uwarunkowane i wymagane jakimkolwiek przepisem. Są to bowiem argumenty pozaprawne.

Zdaniem Skarżącego pobierania nauki w szkole z pracą w gospodarstwie rolnym nie stanowi przeszkody do zaliczenia okresu wykonywania takiej pracy do stażu pracowniczego, o ile zostanie wykazane, że stała praca w gospodarstwie faktycznie była wykonywana.

1. 3. KGP w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne.
2. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. 1. skarga nie ma uzasadnionych podstaw.
2. 2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym, z uwagi na treść art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "P.p.s.a."), gdyż Skarżący w piśmie z 2 lutego 2020r., a KGP w piśmie z 30 czerwca 2020r. wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym w związku ze światową pandemią zakaźnej choroby COVID-19, wywoływanej przez koronawirusa SARS-CoV-2.

Sąd wyjaśnia ponadto, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167 ze zm., zwana dalej: "P.u.s.a.") i art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, z uwagi wyłącznie na zgodność z prawem wydanych decyzji, postanowień czy aktów lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, w świetle ww. przepisów, w zakresie swojej właściwości ocenia wydane w sprawie decyzje administracyjne z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tychże decyzji. Chodzi więc o kontrolę dokonywaną pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

3. W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżony rozkaz personalny KGP i poprzedzający go rozkaz personalny K[...]P w sprawie odmowy przyznania Skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za ww. okres pracy w gospodarstwie rolnym – są zgodne z prawem obowiązującym, stanowiącym podstawę prawną ich wydania.

KGP, wbrew stanowisku Skarżącego prezentowanemu w skardze, w uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu personalnego dokonał prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego, pod konkretne przepisy prawa, mając przy tym na względzie zarówno zasadę prawdy obiektywnej, wynikającą z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadę dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 k.p.a., a także zasadę zaufania do organów administracyjnych przewidzianą w art. 8 k.p.a. Również materiał dowodowy sprawy, wbrew twierdzeniom Skarżącego, został co do zasady, oceniony przez KGP stosownie do zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 k.p.a. w kontekście całokształtu okoliczności wynikających z akt administracyjnych sprawy, przy uwzględnieniu dowodów uzupełniających przedłożonych przez Skarżącego w postępowaniu odwoławczym.

Niezasadny jest ponadto zarzut Skarżącego o naruszeniu art. 9 k.p.a., gdyż Skarżącego zapoznawano z całokształtem okoliczności wynikających z akt sprawy, miał też możliwość przedkładania wniosków dowodowych i dowodów w sprawie, z czego skorzystał w postępowaniu odwoławczym. Dodatkowo organy pierwszej instancji, z uwzględnieniem unormowań prawnych przewidzianych w k.p.a. oraz mając na względzie konstrukcję postępowania dowodowego przewidzianą w art. 3 ust. 1-3 u.w.o.p.i.g.r. zdecydował się na przesłuchanie świadków, zgłoszonych przez Skarżącego, w tym także tych, którzy w okresach pracy Skarżącego w indywidualnym zamieszkiwali na terenie, na którym było położone to gospodarstwo rolne. Skarżącego poinformowano, stosownie do art. 79 § 2 k.p.a., o przesłuchaniach świadków. W toku postępowania odwoławczego wzięto pod rozwagę dowody wnioskowane przez Skarżącego. Stwierdzić też należy, że choć organ odwoławczy przyjął, że Skarżący nie umieścił w dokumentacji dotyczącej przyjęcia do służby w Policji, informacji o pracy w gospodarstwie rodziców, nie była to okoliczność przesądzająca o braku podstaw odmowy prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat ze ww. okresy pracy w gospodarstwie rolnym ojca Skarżącego.

W zaskarżone decyzji wskazano bowiem, że istota sporu w sprawie sprowadza się do tego, czy Skarżący stale pracował w gospodarstwie rolnym, czy też świadczył pomoc doraźną, która miała charakter zwyczajowej pomocy wymaganej od domowników.

Sąd, w związku z tym wskazuje, że szczegółowe zasady ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego, uwzględniając rodzaje okresów służby, pracy i innych okresów podlegających zaliczeniu do wysługi, sposób jej dokumentowania oraz tryb postępowania w tych sprawach określono w przepisach ww. Rozporządzenia.

Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne niż wymienione w pkt. 1-4 okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

Takimi odrębnymi przepisami są powoływane wyżej przepisy u.w.o.p.i.g.r. oraz u.P.

W art. 1 ust. 1 pkt 3 u.w.o.p.i.g.r. przewidziano, że ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po 31 grudnia 1982r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.P. wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat.

W świetle istoty sporu w sprawie wymaga także wyjaśnienia przesłanka stałej pracy domownika w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców.

W myśl art. 6 pkt 2 u.u.s.r. ilekroć w ustawie jest mowa o: domowniku - rozumie się osobę bliską rolnikowi, która:

1. a) ukończyła 16 lat,
2. b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie,
3. c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

W rozpoznawanej sprawie niesporne były dwie pierwsze przesłanki. Należało natomiast przesądzić, czy Skarżący spełnił warunek, o którym mowa w lit. c) wyżej przytoczonego przepisu.

Zdaniem Sądu trafne było wskazanie przez organy obu instancji w ww. rozkazach personalnych, a w szczególności przez KGP, że u.u.s.r. nie wyjaśnia, jak należy rozumieć sformułowanie "stale pracuje w gospodarstwie rolnym". Obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki "stałej pracy" i przyjmuje się, że nie należy utożsamiać jej z koniecznością nieustannego, przez cały czas wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. W związku prawidłowe było przyjęcie przez KGP, że ocena "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy. Stanowisko analogiczne wynika z judykatury (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lutego 2016r. sygn. akt I OSK 2286/14, dostępny na www.nsa.gov.pl).

Sąd rozpoznający sprawę podziela ww. stanowisko prezentowane przez Sądy administracyjne i dodatkowo zwraca uwagę, na to, że ww. definicja domownika może być wykorzystywana zarówno do celów ubezpieczeniowych, jak też do uzyskania uprawnień pracowniczych, w tym - jak w analizowanym przypadku - określonych profitów finansowych przez możliwość podwyższenia dodatku Skarżącego za wysługę lat.

W grupie spraw ubezpieczeniowych chodzi o zapewnienie ubezpieczenia społecznego szerszej grupie osób współpracujących z rolnikiem przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Nie pozostaje to bez wpływu na sposób odkodowania w tej kategorii spraw znaczenia poszczególnych zwrotów zawartych w art. 6 pkt. 2 u.u.s.r.

Z inną natomiast sytuacją mamy do czynienia, gdy chodzi o domownika, który ubiega się o zaliczenie okresów pracy w gospodarstwie do pracowniczego stażu czy stażu służby. Powołana u.w.o.p.i.g.r. w swoim tytule i treści jednoznacznie odnosi się do zaliczenia do stażu pracy okresów pracy w gospodarstwie.

Ustawodawca w art. 6 pkt 2 lit. c u.u.s.r. przy charakterystyce domownika kładzie akcent na pracę, która chociaż wykonywana poza stosunkiem pracy, ma być stała.

Zdaniem Sądu oznacza to, tak, jak przyjęły organy administracyjne obu instancji w rozpoznawanej sprawie (KGP w zaskarżonym rozkazie personalnym i K[...]P w poprzedzającym go rozkazie personalnym), że przy zaliczaniu okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego, od którego zależą konkretne, dodatkowe uprawnienia pracownicze, nie może być mowy jedynie o incydentalnych, drobnych świadczeniach domownika na rzecz rolnika, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne. Sformułowanie "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do ww. stażu pracy w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego.

Oczywiście stała praca w gospodarstwie rolnym nie zawsze musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, gdyż - na przykład ze względu na rodzaj produkcji - niekiedy nie będzie to nawet konieczne. Polega ona jednak na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc taką deklaruje domownik. Ten element dyspozycyjności domownika, potwierdza również wymóg zamieszkania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w takiej odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego.

Stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga również pewnego psychicznego nastawienia polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. Analogiczne poglądy były prezentowane np. w wyroku Sądu [...] w [...] z 28 czerwca 1994r. sygn. akt [...].

Aspekt stałej pracy w gospodarstwie rolnym przy zaliczaniu do stażu pracy jest też bardzo istotny, ponieważ stały charakter pomocy w gospodarstwie rolnym, może być pojmowany w sposób o wiele bardziej racjonalny, przy rozumieniu "stałości" jako pozostawania w tym samym miejscu, trwałemu związaniu się z jakimś miejscem lub jakąś osobą, nieuleganiu zmianom (por. np. wyrok Sądu Najwyższego sygn. akt II UK 42/06). Pojmowana w ten sposób cecha "stałości" świadczy o istotnym znaczeniu nastawienia samego domownika na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo.

Wykonywanie stałej pracy w gospodarstwie rolnym nie wyklucza, co do zasady, innych form aktywności domownika, w tym możliwości kształcenia się. Należy tu przypomnieć, że orzecznictwo sądów administracyjnych niejednokrotnie wskazywało na to, iż samo pobieranie nauki w szkole średniej nie wyklucza możliwości uznania członka rodziny rolnika za "domownika", w rozumieniu przepisów regulujących wliczanie okresów pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy. Dokonanie takiej pozytywnej oceny wymaga jednak zaistnienia konkretnych przemawiających za takim stanowiskiem okoliczności faktycznych sprawy.

Podkreślić należy, że istotą regulacji zawartych w u.w.o.p.i.g.r. nie jest "automatyczne" wliczenie tych okresów i z tego tytułu wypłata zwiększonego świadczenia tylko z tego tytułu, że wnioskodawca zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym. Wnioskodawca zobowiązany jest wykazać, że spełnia warunki określone w tym zakresie ustawą, a rolą organu administracyjnego jest zebranie materiału dowodowego i poddanie go w tym zakresie ocenie, w szczególności, czy przesłanki ustawowe zostały spełnione. Obowiązek udokumentowania okresów pracy w gospodarstwie rolnym ciąży zatem na policjancie, na mocy § 5 ust. 1 ww. Rozporządzenia.

Sąd stwierdza, że organy administracyjne obu instancji, analizując przesłankę "stałej pracy" Skarżącego w gospodarstwie rolnym, zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 22 października 2013r. sygn. akt II SA/Wa 1099/13, dostępny na www.nsa.gov.pl), oceniły zeznania wszystkich świadków, jak również oświadczenia Skarżącego, mając przy tym na względzie jednoczesną naukę Skarżącego w szkole ponadpodstawowej w pobliskiej miejscowości z pracą w ww. gospodarstwie o powierzchni 5,3 ha oraz z odległością tegoż gospodarstwa od szkoły, do której uczęszczał Skarżący.

Sąd, zgadza się ze Skarżącym, że obowiązujące obecnie, ww. przepisy prawa nie stawiają wymogu, aby praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jedyne czy główne źródło utrzymania, ani by była ona wykonywana w ściśle określonym rozmiarze. Sąd stwierdza jednakże, zgadzając się z organami administracyjnymi, które wydały w sprawie ww. rozkazy personalne wobec Skarżącego, że skoro w przypadku funkcjonariuszy Policji do wysługi lat podlegają zaliczeniu okresy innego zatrudnienia, jeżeli było ono wykonywane w pełnym wymiarze czasu pracy wymaganym w danym zawodzie lub na danym stanowisku (§ 4 ww. Rozporządzenia), to także i z tych przyczyn nie ma żadnych racjonalnych przesłanek do tak liberalnego traktowania byłych domowników rolnika i przyjmowania, że nawet drobne i okazjonalne prace w gospodarstwie, wykonywane przez nich w czasie przerw między innymi zajęciami, należy uznawać za stałą pracę w gospodarstwie rolnym w omawianym znaczeniu.

Byłoby to nadmierne uprzywilejowanie osób wykonujących pracę w gospodarstwie rolnym w stosunku do pracowników. Analogiczne stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 7 listopada 1997r. sygn. II UKN 318/97 (OSNP 1998/16/491). Stałość pracy w gospodarstwie rolnym oznacza przydzielenie przez rolnika pewnych zadań do wykonania. Zlecenie to oparte jest zaś na zaufaniu, że rolnik może w tym czasie zająć się innymi sprawami, ponieważ ma pewność, że domownik wykona prace, które w innym wypadku musiałby wykonać sam. Pomiędzy domownikiem a gospodarstwem wytwarza się więź analogiczna do więzi, jaka łączy rolnika z gospodarstwem, a więź ta ma charakter podobny do więzi i relacji powstałych w wyniku podjęcia zatrudnienia przez pracownika. Na pozycję domownika należy więc spojrzeć – tak jak prawidłowo uczynił to KGP w zaskarżonym rozkazie personalnym - w taki sposób, że gdyby nie praca Skarżącego - pomoc, wykonywane czynności – to rolnik (w rozpoznawanej sprawie ojciec Skarżącego) do prawidłowego prowadzenia gospodarstwa, musiałby zatrudnić inną osobę, przy czym forma zatrudnienia nie ma znaczenia.

Z całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, ustalonych przez organy administracyjne w sprawie na podstawie także zawnioskowanych przez Skarżącego dowodów i jego oświadczeń, nie wynikało, że w gospodarstwie ojca o powierzchni 5,3 ha były zatrudnione inne osoby, których pomoc byłaby niezbędna i to w takim rozmiarze, że osobie tej będzie się należała zapłata. Tym samym brak oceny przez KGP wielkości ww. gospodarstwa, w kontekście braku potwierdzania potrzeby zatrudnienia innych osób nie miał istotnego znaczenia w sprawie, gdyż organy ustaliły powierzchnię gospodarstwa rolnego, w którym zamieszkiwał Skarżący i pomagał ojcu, jako domownik. Z zeznań świadków wynikało też, że w gospodarstwie prowadzono ogólnorolniczą produkcję.

Organ obu instancji prawidłowo uznały zatem w wydanych w sprawie wobec Skarżącego rozkazach personalnych, mając na względzie powyższe poglądy wyrażane w orzecznictwie Sądów administracyjnych i powszechnych, jak również biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy, że Skarżący w okresie uczęszczania do szkoły ponadpodstawowej nie wykonywał stałej pracy w ww. gospodarstwie. Trafnie i przy uwzględnieniu doświadczenia życiowego i zasad logicznego rozumowania wskazał też KGP w zaskarżonym rozkazie personalnym, że o braku stałości pracy Skarżącego świadczyły wszystkie okoliczności sprawy wynikające z zeznań świadków powołanych przez Skarżącego i jego oświadczenia składane w toku postępowania, a także zakres obowiązków szkolnych Skarżącego, z czego wynikały ograniczone możliwości czasowe w zakresie przebywania i wypełniania dodatkowych prac oraz poświęcenia pewnego czasu na dojazdy do szkoły.

Racjonalnie i zgodnie z doświadczeniem życiowym KGP wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu personalnego, że żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie pozwalał precyzyjnie określić charakteru pracy wykonywanej przez Skarżącego i nie usuwa wątpliwości z tego zakresu. Sam Skarżący z uwagi na upływ czasu – 22 lat od zdarzeń – nie mógł się odnieść szczegółowo do poszczególnych kwestii, z których wywodził określone skutki prawne. Jakkolwiek z zeznań ww. świadków wynikało, że Skarżący od dziecka "pomagał" w gospodarstwie, tym niemniej prawidłowo zauważył KGP w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zeznania świadków - podstawowy dowód, na podstawie którego, zgodnie z art. 3 ust. 3 u.w.o.p.i.g.r., można potwierdzić okres pracy policjanta w gospodarstwie rolnym rodziców - są zbyt lakoniczne i niewiarygodne.

Nie można, wyłącznie na podstawie doraźnych wizyt w gospodarstwie rolnym i zaobserwowanych fragmentarycznych wycinków rzeczywistości wysnuwać wniosków o charakterze generalnym, zwłaszcza, jeśli stale nie było się uczestnikiem określonych zdarzeń w dłuższych odcinkach czasu. Z kolei ocena na podstawie doświadczenia życiowego świadka o faktach zmienia charakter jego wypowiedzi. Nie stanowi ona twierdzenia o rzeczywistym przebiegu zdarzenia, ale o subiektywnym przekonaniu świadka, o tym czym w istocie pewne zachowanie jest lub nie jest. Organ ma natomiast dążyć do ustalenia prawdy materialnej, która jest komponentą określonej sekwencji zdarzeń, nie zaś budowaniu wersji opartej na subiektywnych przekonaniach, ocenach, domysłach, etc. KGP prawidłowe też wskazał, że zeznania B. B.– bezpośredniej sąsiadki gospodarstwa rolnego ojca Skarżącego, załączone w postępowaniu odwoławczym, nie mogły zmienić stanowiska organów obu instancji. Osoba ta bowiem zeznała, że praca Skarżącego w ww. gospodarstwie miała charakter dorywczy.

Zestawienie przez KGP wszystkich wyżej wskazanych okoliczności świadczy o tym, że Skarżący mógł ewentualnie pomagać w prowadzeniu gospodarstwa, a nie, że Jego pomoc miała charakter pracy stałej.

Racjonalne było zatem przyjęcie przez organy administracyjne obu instancji, że w okolicznościach sprawy, rozpatrzonych z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., czynności wykonywane przez Skarżącego były jedynie pomocą zwyczajowo wymaganą od dzieci/wnuków rolników. Rację miały również organy, przyjmując, że niewiarygodne było, aby Skarżący każdego dnia bezpośrednio po powrocie z zajęć szkolnych rozpoczynał pracę w gospodarstwie rolnym i wykonywał ją przez taki czas, który pozwoliłby uznać ją za stałą pracę w rozumieniu ww. przepisu art. 6 pkt 2 lit. c) u.u.s.r. Natomiast nie budziło wątpliwości organów administracyjnych, że Skarżący pomagał rodzicom w pracach mających charakter dorywczy.

Zasadnie więc, wbrew twierdzeniom Skarżącego, KGP, konstruując zaskarżony rozkaz personalny zgodnie z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. i odnosząc się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, uznał, że Skarżący ucząc się w szkole ponadpodstawowej dziennej nie mógł być w pełni dyspozycyjny i pracować w gospodarstwie rolnym w takim wymiarze czasu, który był niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tego gospodarstwa. Wprawdzie od osoby uczącej się, która ukończyła 16 lat, nie można wymagać wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym codziennie w pełnym, ośmiogodzinnym wymiarze czasu pracy, jednak musi to być praca systematyczna, wykonywana w takim rozmiarze, który jest niezbędny i wystarczający rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo. To, że Skarżący wykonywał prace w gospodarstwie, nie oznacza, że zakres tych prac miał decydujące znaczenie przy prowadzonym gospodarstwie. Powołani przez Skarżącego świadkowie nie potwierdzili okoliczności przez niego wskazywanych, na co prawidłowo wskazał KGP w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd, reasumując za uzasadniony i zgodny z art. 80 k.p.a. uznaje więc wniosek organów obu instancji, że praca Skarżącego w gospodarstwie rolnym nie była stała w rozumieniu art. 6 pkt 2 u.u.s.r., lecz miała charakter pomocy doraźnej, zwyczajowo wymaganej od dzieci czy wnuków – jako członków rodziny rolnika. Wykonywanie ww., typowych obowiązków pomocniczych nie mogło więc być uznane za równoznaczne z wykonywaniem przez Skarżącego stałej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu ww. przepisu.

W ocenie Sądu KGP w zaskarżonym rozkazie personalnym, mając na względzie całokształt okoliczności faktycznych sprawy, uzasadnił powody odmowy dania wiary zeznaniom świadków, których wskazał sam Skarżący. Organ odwoławczy przedstawił swoje rozumowanie w procesie oceny ww. źródeł dowodowych i rozumowanie to jest zgodne z prawidłami logiki i doświadczenia życiowego. W takiej sytuacji dokonana przez KGP ocena dowodów w postaci ww. zeznań świadków nie może prowadzić do podważenia stanowiska organu, przez zarzut ustalenia stanu faktycznego sprawy w sposób nieprawidłowy. Zarzut taki byłby usprawiedliwiony, gdyby organ wydając zaskarżony rozkaz personalny oparł swe rozstrzygnięcie na dowodzie nieistniejącym, nie dokonał wszechstronnej analizy całego materiału dowodowego, nie uzasadnił dlaczego daje wiarę jednym dowodom, a odmawia wiary innym lub gdyby rozumowanie organu było nielogiczne. Analiza uzasadnienia zaskarżonego rozkazu personalnego potwierdza jednak, że reguły dotyczące swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 k.p.a, w tej sprawie zostały zachowane.

Organ wskazał też, dlaczego analiza zeznań świadków z wyjaśnieniami złożonymi przez Skarżącego może uzasadniać wątpliwości, co do wiarygodności twierdzeń Skarżącego, podając konkretne powody za tym przemawiające.

Zgodnie z art. 80 k.p.a., który statuuje tzw. swobodną ocenę dowodów, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność został udowodniona. Istota zasady swobodnej oceny dowodów polega na tym, że organ nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do rodzaju poszczególnych dowodów i może zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Niewątpliwie swobodna ocena nie oznacza oceny dowolnej, gdyż organ w uzasadnieniu decyzji musi wykazać dlaczego przyjął taki, a nie inny stan jako podstawę swego rozstrzygnięcia.

Art. 80 k.p.a. nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodność i moc dowodów), organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, wskazując w uzasadnieniu decyzji fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (por. wyrok NSA z 27 marca 2013r. sygn. akt II GSK 1940/11 LEX nr 1331838).

Zdaniem sądu w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy, zgodnie z zasadami wynikającym z art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., nie można zarzucić organom obu instancji, a w szczególności KGP, że dokonał błędnej oceny stanu faktycznego, co do charakteru pracy Skarżącego w gospodarstwie rolnym w okresie pobierania nauki w szkole ponadpodstawowej. Zasady logiki i doświadczenia życiowego oraz poczynione w sprawie ustalenia nie pozwalają na akceptację twierdzeń Skarżącego, że rzeczywiście uczęszczał do szkoły poza miejscem zamieszkania i stale pracował w gospodarstwie rolnym w przedstawionym wyżej rozumieniu. Warto też wskazać, że organ gminy odmówił Skarżącemu wydania zaświadczenia dotyczącego jego pracy w charakterze domownika w gospodarstwie rolnym rodziców. Odmowę wydania zaświadczenia uzasadniono brakiem dokumentów, które mogłyby być podstawą wydania zaświadczenia o tej treści. Skarżący nie objął gospodarstwa rolnego i zdecydował się na pracę w Policji.

Tym samym Sąd nie uznał za zasadne zarzutów naruszenia art. 6 pkt 2 u.u.s.r. w związku art. 1 ust. 1 pkt 3 u.w.o.p.i.g.r.

Organ prawidłowo zastosował ponadto inne przepisy prawa materialnego, stanowiące podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Z art. 3 ust. 3 u.w.o.p.i.g.r. wynika, że w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. W przepisie tym nie przewidziano formy ani trybu przesłuchiwania świadków. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, że zgodnie z art. 3 ust. 1 u.w.o.p.i.g.r. "wnioskodawca zobowiązany jest potwierdzić zaświadczeniem urzędu gminy albo zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne. W tej kategorii spraw zasadnicze ustalenia muszą być udokumentowane we wskazany sposób.

Tym samym nie mogą one opierać się jedynie na treści oświadczenia samego wnioskodawcy czy pisemnych relacjach wskazanych przez stronę osób. Ocena czy wnioskodawca rzeczywiście wykonywał stałą pracę w gospodarstwie rolnym bezwzględnie musi znaleźć potwierdzenie albo we wspomnianym zaświadczeniu albo w zeznaniach świadków. Oczywistym przy tym jest, że zeznania świadków, mające potwierdzać okresy i charakter pracy zainteresowanego w gospodarstwie rolnym, nie powinny budzić wątpliwości co do ich wiarygodności i co do stwierdzonych w nich faktów. Jeżeli dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę nasuwają zastrzeżenia, w tym zeznania świadków są bardzo ogólnikowe i lakoniczne, to organ nie może z góry dyskwalifikować wartości takich dowodów. Organ powinien przede wszystkim rozważyć potrzebę samodzielnego, najczęściej dodatkowego przesłuchania zawnioskowanych przez stronę osób. Same pisemne oświadczenia zgłoszonych osób mogą odgrywać jedynie rolę pomocniczą.

Nie można natomiast przypisać im istotnej wartości dowodowej, a zatem wyłącznie na ich podstawie budować tezy o istnieniu lub braku podstaw do zaliczenia wnioskowanego przez policjanta okresu do wysługi lat" (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2017r. sygn. akt I OSK 2372/15, dostępny na www.nsa.gov.pl).

Sąd wskazuje ponadto, że z okoliczności sprawy wynika, że wbrew stanowisku skarżącego KGP w zaskarżonym rozkazie personalnym, nie naruszył również art. 35 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy, po pierwsze dlatego, że informował Skarżącego o przyczynach nierozpatrzenia sprawy w terminie, a ponadto z akt sprawy wynika, że podejmował w sprawie czynności mające na celu jej prawidłowe załatwienie, ponadto przy uwzględnieniu załączonych przez Skarżącego do odwołania dowodów.

1. 4. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie uznał, że zasadne było oddalenie skargi, na mocy art. 151 P.p.s.a.