Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku G. K., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.
Prezes ZUS wyjaśnił ponadto, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149) utraciło moc na podstawie art. 194 w związku z art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Wśród świadczeń przewidzianych w jej art. 3 nie ma wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i już z tego powodu wykluczona jest, co do samej zasady, możliwość przyznania takiego świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przepis ten do warunków, które muszą być bezwzględnie spełnione, zalicza m. in. całkowitą niezdolność do pracy osoby ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku, ze względu na stan zdrowia lub wiek (dla kobiet 60 lat), uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Organ zaznaczył, że powoduje to całkowitą eliminację możliwości przyznania w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury przed osiągnięciem limitu wieku. Wcześniejsza emerytura, o którą chodzi, była w dodatku rozwiązaniem szczególnym w stosunku do emerytury przyznawanej na ogólnych zasadach i do niej nie można w żadnym razie stosować kolejnego trybu wyjątkowego z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.
Pismem z dnia [...] lutego 2008 r. G. K. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podała, iż syn cierpi na [...]. Z uwagi na trwały charakter schorzenia syna, a co za tym idzie konieczność stałego sprawowania opieki nad dzieckiem, na którą składają się całodobowe czynności pielęgniarskie, rehabilitacyjne, edukacyjne i wychowawcze, bezpowrotnie utraciła możliwość powrotu do pracy. Powyższe stanowi szczególną okoliczność wykluczającą jej aktywność zawodową. G. K. podniosła ponadto, iż znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej. Pobiera podstawowe świadczenia z pomocy społecznej i nie ma dodatkowych środków utrzymania. Uzyskiwane świadczenia wystarczają jedynie na zaspokojenie minimalnych potrzeb rodziny.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku i decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. K. wskazała, iż musiała przerwać zatrudnienie ze względu na konieczność całodobowej opieki nad niepełnosprawnym synem. Podniosła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 93, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.
W rozpoznawanej sprawie powołany wyżej przepis ustawy emerytalnej nie mógł być zastosowany. W myśl bowiem art. 3 tej ustawy, określone w niej świadczenia obejmują:
- 1) emeryturę;
- 2) rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową;
- 3) rentę rodzinną;
- 4) dodatek pielęgnacyjny;
- 5) dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej;
- 6) zasiłek pogrzebowy.
Wśród świadczeń przewidzianych w art. 3 przedmiotowej ustawy nie ma więc wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i już z tego powodu, jak słusznie zauważa organ, wykluczona jest możliwość przyznania takiego świadczenia w trybie art. 83 ust. 1.
Możliwość przyznania wcześniejszej emerytury pracownikom opiekującym się dziećmi wymagającymi stałej opieki przewidywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), które jednak utraciło moc z dniem 1 stycznia 1999 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W sprawie bezsporne jest, iż G. K. jest osobą zdolną do pracy (nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy) oraz nie ma ukończonych 60 lat, czyli nie osiągnęła wieku emerytalnego. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż nie jest niezdolną do pracy osoba, która tej pracy nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny. Stan zdrowia syna skarżącej - sam w sobie - nie daje żadnych uprawnień dla matki do świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Skoro w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane jakiekolwiek świadczenie w drodze wyjątku.
Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, trzeba jednak podkreślić, iż sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą co najwyżej uzasadniać ubieganie się o świadczenia z pomocy społecznej.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.