Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmawiającą F. G. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z postanowieniami art. 83 § 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy zawodowej ze względu na całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na zły stan zdrowia lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS ustalił, że wprawdzie 58-letni F. G. (ur. [...] października 1946 r.) legitymuje się okresem ubezpieczenia 27 lat 8 miesięcy i 10 dni, jednakże od kwietnia 2000 r. do czasu ustalenia całkowitej jego niezdolności do pracy z uwagi na stan zdrowia, tj. do maja 2004 r. nie pozostawał w zatrudnieniu. Z akt sprawy nie wynika, aby zachodziły szczególne okoliczności usprawiedliwiające taką przerwę w zatrudnieniu.
W skardze w Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący F. G. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r., zarzucając, że przy ich wydawaniu Prezes ZUS nie uwzględnił szeregu okoliczności, które w ocenie skarżącego miały wpływ na rozstrzygniecie wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podniósł, że Prezes ZUS przy wydawaniu zaskarżonych decyzji zupełnie pominął, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2000 r. został uznany okresowo, do kwietnia 2003 r., za częściowo niezdolnego do pracy z uwagi na rozpoznaną [...]. Taki stan zdrowia i wiek stanowiły przyczyny, dla których nie mógł znaleźć pracy, mimo czynionych w tym kierunku starań. Podniósł ponadto, że decyzją ZUS Oddział [...] z dnia [...] maja 2000 r. odmówiono mu prawa do renty inwalidzkiej ustawowej, o której przyznanie zabiegał po ustaleniu jego częściowej niezdolności do pracy w okresie od kwietnia 2000 r. do kwietnia 2003 r., bowiem w ostatnim dziesięcioleciu liczonym wstecz od daty stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy, tj. od kwietnia 1990 r. do kwietnia 2000 r., legitymował się jedynie okresem ubezpieczenia 4 lat i 18 dni.
Powołał się także na trudną sytuację materialną rodziny, wyjaśniając, że utrzymuje się wraz z żoną i 18-letnim synem uczniem II klasy liceum, z renty chorobowej żony w wysokości, łącznie wraz z dodatkiem rodzinnym, 545 złotych netto.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne, wnosił o jej oddalenie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Rozpatrując skargę p. F. G. pod tym kątem, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie możliwości przyznawania świadczeń wyjątkowych nie oznacza bynajmniej, że organ w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawa. Decyzja uznaniowa musi czynić zadość zakreślonym przez ustawodawcę granicom regulacji prawnej, a w sprawie takiej jak niniejsza decyzja musi wykazywać właściwe zastosowanie przepisu z wyczerpaniem wszystkich jego elementów w ramach zakreślonego stanu faktycznego dla pełnego określenia praw i obowiązków jej adresata.
Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ rozstrzygający badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków określonych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy zarobkowej i nie mają niezbędnych środków utrzymania Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie tego musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.
Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Prezes Zakładu winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie, w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominają natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym.
Z uzasadnienia obu decyzji wynika, że wniosek o przyznanie tego świadczenia Prezes ZUS ocenił wyłącznie według wymagań odnoszących się do "zwykłej" renty, na warunkach określonych w art. 66 do 74 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma żadnego odniesienia do stanu faktycznego sprawy, do ustawowych przesłanek decydowania o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W szczególności, organ pominął zupełnie, że p. F. G. po dniu [...] października 1998 r. z uwagi na zły stan zdrowia nie pracował. Od [...] października 1998 r. do [...] kwietnia 1999 r. pobierał bowiem zasiłek chorobowy, a następnie do [...] kwietnia 2000 r. otrzymywał świadczenie rehabilitacyjne, a po tej dacie został uznany okresowo do kwietnia 2003 r. za częściowo niezdolnego do pracy. Po kwietniu 2003 r. stan jego zdrowia nie uległ poprawie, a odwrotnie - pogorszeniu - do września 2006 r. jest całkowicie niezdolny do pracy zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2004 r., z uwagi na rozpoznane u skarżącego: [...].
Prezes ZUS nie uwzględnił również, że skarżący legitymuje się ponad 26-letnim okresem składkowym z tytułu zatrudnienia i że w okresie lat 1969 do 1991 pozostawał bez żadnej przerwy w zatrudnieniu.
Należało więc te okoliczności rozważyć w aspekcie stwierdzenia, że "ubezpieczony nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia na skutek szczególnych okoliczności".
Sprawa wymaga ponownego bardzo pilnego, wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania zgodnie z wiążącymi wskazaniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku, przy uwzględnieniu, że skarżący wraz z rodziną znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1, pkt 1c w związku z art. 132 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.