Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2018 r. utrzymał w mocy decyzje poprzedzającą z dnia [...] października 2017 r., którą odmówił przyznania małoletniemu T. K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. K. renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji, organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 j.t.) oraz stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Organ podał, że dochód na jednego członka rodziny wynosi 1696,31 zł miesięcznie. Pojęcie niezbędnych środków utrzymania – jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku – nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania ocenić na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2018 r. wynosi 1029,80 zł. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest od spełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Ta przesłanka nie została spełniona, a zatem wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane.
T. K., reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. W uzasadnieniu skargi przedstawiono trudną sytuację zdrowotną i materialną rodziny i wniesiono o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 j.t.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści przytoczonego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone przez NSA w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01(LEX nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 1696,91 zł miesięcznie brutto na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby skarżącego, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych.
Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, która od 1 marca 2018 r. wynosi 1029,80 zł.
Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Owszem te potrzeby organ zobligowany jest ocenić lecz nie jest to kryterium autonomiczne w stosunku do uzyskanych dochodów. W zaskarżonej decyzji taka ocena została dokonana i mieści się w granicach przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego
Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego i wobec tego na podstawie art. 151 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) orzeczono, jak w sentencji wyroku.