Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. B. P. wniósł do Ministra Obrony Narodowej wniosek o "przywrócenie prawa do emerytury wojskowej w drodze wyjątku".
W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku, Minister Obrony Narodowej w dniu [...] sierpnia 2007 r., działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: k.p.a. i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.), wydał decyzję nr [...], w której:
- 1) przyznał [...] B. P. emeryturę wojskową w drodze wyjątku od dnia [...] kwietnia 2007 r. w wysokości najniższej emerytury w państwie,
- 2) postanowił emeryturę wojskową w drodze wyjątku wypłacać pod warunkiem niepobierania przez wymienionego świadczeń emerytalno - rentowych z innego tytułu lub nieuzyskiwania przychodów z tytułu zatrudnienia bądź działalności podlegającej obowiązkowowi ubezpieczenia społecznego.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2007 r. B. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją, podnosząc, iż skarżona decyzja nie została wydana zgodnie z jego wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2007 r. Stwierdził, że organ powinien mu przywrócić prawo do już wcześniej przyznanego świadczenia emerytalnego. Przyjęcie przez organ, że przedmiotowy wniosek wszczyna sprawę przyznania mu prawa do emerytury wojskowej w drodze wyjątku wpłynęło na wadliwe ustalenie daty wypłacania tego świadczenia i jego wysokości.
Zdaniem skarżącego pkt [...] zaskarżonej decyzji, pozbawia go możliwości dodatkowego zarobkowania, pozostaje w sprzeczności z Konstytucją RP i ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudniania osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), które gwarantują prawo do pracy i godnego życia oraz szczególną ochronę zatrudnionych osób niepełnosprawnych.
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ stwierdził, że przyznał B. P. emeryturę wojskową w drodze wyjątku z tego względu, że nie posiada prawa do emerytury lub renty, co wywiedziono z decyzji ZUS z dnia [...] marca 2007r., oraz że został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2007 r.
Organ podniósł, iż warunkiem wypłacania świadczenia jest niepobieranie przez stronę świadczeń emerytalno - rentowych z innego tytułu lub nieuzyskiwania przychodów z tytułu zatrudnienia. Warunek ten, zdaniem organu, wynika z faktu, że do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wymienione w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a niespełnienie jednej z nich uniemożliwia pobieranie świadczenia. W przypadku uzyskiwania przychodów z tytułu zatrudnienia przez skarżącego lub nabycia przez wymienionego prawa do emerytury z systemu powszechnego przestają istnieć przesłanki dające prawo do emerytury wojskowej w drodze wyjątku.
WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 854/08 uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, iż przy jej wydawaniu doszło do naruszenia reguł prowadzenia postępowania administracyjnego art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Sąd zwrócił uwagę na niekompletność materiału dowodowego w niniejszej sprawie. W aktach sprawy bowiem nie ma orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2007 r., na które organ powołał się w rozstrzygnięciu, co dało podstawę do uznania, że ustalenia organu nie mają oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd zobowiązał organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy do wyjaśnienia, czy skarżący legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym całkowitą niezdolność do pracy i w zależności od wyniku tych ustaleń do wydania decyzji spełniającej wymogi określone przepisem art. 107 k.p.a.
Zdaniem Sądu, uzasadnione wątpliwości budzi użyte w decyzji przyznającej skarżącemu emeryturę wojskową w drodze wyjątku sformułowanie "w wysokości najniższej emerytury w państwie", ponieważ organ w istocie nie określił, w jakiej wysokości tę emeryturę przyznaje. Stosownych wyjaśnień w tym zakresie Minister nie zawarł też w uzasadnieniu ocenianego rozstrzygnięcia, co powoduje, iż decyzja ta nie spełnia wymogów stawianych przez przepis art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Przyznając skarżącemu emeryturę wojskową w drodze wyjątku w wysokości najniższej emerytury w państwie organ w istocie nie określił, w jakiej wysokości tę emeryturę przyznaje.
Sąd stwierdził, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest decyzją konstytutywną, która przyznaje stronie uprawnienie od daty w niej wskazanej. W związku z tym, nie może skarżącemu przysługiwać roszczenie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z mocą wsteczną, od momentu wydania pozytywnej dla strony decyzji następnie wyeliminowanej z obrotu prawnego.
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin uchylił w całości decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] i orzekł o odmowie przyznania [...] B. P. emerytury wojskowej w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że emerytura wojskowa w drodze wyjątku przyznawana jest osobie, która ze względu na niezdolność do pracy lub zaawansowany wiek nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie ma niezbędnych środków utrzymania, oraz nie posiada uprawnień do emerytury lub renty z tytułu własnego zatrudnienia.
Organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania stwierdzono nowe okoliczności, które mają wpływ na zmianę decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. przyznającej B. P. emeryturę w drodze wyjątku od dnia [...] kwietnia 2007 r. Przestały bowiem istnieć przesłanki do przyznania wojskowej emerytury w drodze wyjątku, ponieważ B. P. przestał być całkowicie niezdolny do pracy, a także podjął pracę i tym samym osiągnął niezbędne środki utrzymania.
W świetle orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] maja 2007 r. oraz orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w S. z dnia [...] sierpnia 2009 r., a także orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. wymieniony jest częściowo niezdolny do pracy. Natomiast z pisma Zespołu Szkół Nr [...] w C. z dnia [...] lutego 2010 r. wynika, że jest on tam nadal zatrudniony na czas określony do dnia [...] marca 2010 r.
B. P. pismem z dnia 31 marca 2010 r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie i otrzymywanie emerytury wojskowej w drodze wyjątku bez ograniczenia prawa do świadczenia w przypadku otrzymywania przychodów z tytułu zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie - wobec zawartego w skardze żądania dokonania przez Sąd zmiany zaskarżonej decyzji - wyjaśnić trzeba, że sąd administracyjny nie jest władny do wydawania wyroków reformatoryjnych, bowiem nie posiada kompetencji do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy w zastępstwie właściwych do tego organów administracji publicznej. Innymi słowy, sąd, jak wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawuje kontrolę administracji publicznej poprzez badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co prowadzić może do jej uchylenia w przypadku zasadności skargi, a więc w razie stwierdzenia, że decyzja narusza - w sposób określony przepisami art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo materialne lub proceduralne. Natomiast sąd nie przyznaje uprawnień, jak też ich nie pozbawia.
Organ odwoławczy, który zamierza skorzystać z uprawnień do wydania decyzji w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. jest ograniczony treścią przepisu art. 139 k.p.a., który zakazuje organowi odwoławczemu wydania decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny (reformationis in peius).
Zakaz ten wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie, jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś przypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia. Zakaz reformationis in peius służy ochronie interesów strony, która odwołała się od decyzji, zaś dopuszczalność reformationis in peius uzasadnia wzgląd na interes publiczny (por. E. Iserzon (w:) Komentarz IV, 1970, s. 241).
W rozstrzyganej sprawie niewątpliwie wyjątek od zakazu reformationis in peius nie miał miejsca, ponieważ zaskarżona decyzja nie naruszała rażąco prawa lub interesu społecznego. Taki wniosek wypływa wprost z rozstrzygnięcia wyroku z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 854/08, w którym Sąd uchylając zaskarżoną decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] pozostawił w obiegu prawnym decyzję utrzymaną nią w mocy z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...].
Zdaniem Sądu, organ prowadząc postępowanie odwoławcze od decyzji przyznającej odwołującemu się prawo do emerytury wojskowej w drodze wyjątku, po uprzednim uchyleniu przez Sąd decyzji utrzymującej w mocy tę decyzję, wadliwie zinterpretował ocenę prawną i zalecenia tego Sądu, co do dalszego postępowania w sprawie.
Otóż niewątpliwie intencją Sądu uchylającego zaskarżoną decyzję w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 854/08 nie było i nie mogło być doprowadzenie do pogorszenia sytuacji skarżącego w stosunku do tej, która wynika z zaskarżonego aktu. Stosownie bowiem do przepisu § 2 art. 134 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Mając na uwadze powyższe, przy ponownym rozpoznaniu odwołania skarżącego od decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. organ winien zrealizować zalecenia zawarte w wyroku z dnia 12 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 854/08 w zakresie uściślenia wysokości przyznanej mu emerytury wojskowej w drodze wyjątku, a także nieprawidłowego uwarunkowania jej przyznania od niepobierania świadczeń emerytalno - rentowych z innego tytułu lub nieuzyskiwania przychodów z tytułu zatrudnienia bądź działalności podlegającej obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Organ realizując te wytyczne winien mieć na uwadze zasadę określoną w przepisie art. 139 k.p.a.
Jednocześnie należy stwierdzić, że Sąd w powoływanym wyżej wyroku przesądził już, że skarżącemu nie może przysługiwać roszczenie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z mocą wsteczną, od momentu wydania pozytywnej dla strony decyzji następnie wyeliminowanej z obrotu prawnego, lecz od daty wskazanej w decyzji przyznającej to uprawnienie.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł, na podstawie art. 152 tej ustawy.
Natomiast o zwrocie koszów, w związku z wnioskiem pełnomocnika z urzędu zgłoszonym na rozprawie, orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).