Uzasadnienie
K.C. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2020 r.(nr [...]), którą organ utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2019 r. (nr [...]) o odmowie przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przytoczył przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.). Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie. Za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdaniem organu w przypadku skarżącej nie zaistniały te szczególne okoliczności (a więc takie, na które nie ma wpływu), uniemożliwiające nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. K.C. stała się całkowicie niezdolna do pracy w wieku 36 lat (od [...] czerwca 2017 r.), niemniej w dziesięcioleciu przed dniem powstania niezdolności do pracy (lata 2007-2017), zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych, udokumentowała 11 miesięcy, 22 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz 1 rok i 9 miesięcy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Organ dodał, że wykonywanie prac dorywczych nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej.
K.C. w skardze na tę ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych zarzuciła organowi naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca stwierdziła, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dokonał oceny zaistnienia (a raczej niezaistnienia) szczególnych okoliczności, uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wedle z góry określonego schematu. Organ pominął, że skarżąca niewiele przed datą stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy pozostała w zatrudnieniu. Gdyby zatem nie zdiagnozowana choroba, która uczyniła ją całkowicie niezdolną do pracy. miałaby możliwość kontynuowania zatrudnienia i odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. K.C. dodała, że pracując za granicą, była zapewniana przez pracodawcę, że odprowadzane są za nią składki na ubezpieczenie. Jej zdaniem nie może ponosić odpowiedzialności za nierzetelnego i nieuczciwego pracodawcę, który wprowadził ją w błąd.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych powodów niż w niej podniesione.
Z przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze podstawą prawną. Oznacza to, że w ramach kontroli zaskarżonego aktu Sąd jest obowiązany do badania jego zgodności z prawem w pełnym zakresie, nie ograniczając się do zarzutów skargi. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie dostrzegła strona wnosząca skargę. Skarga może być zatem uwzględniona niezależnie od zasadności podniesionych w niej zarzutów. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.
Analizując załączone do skargi akta administracyjne sprawy Sąd stwierdził bowiem, że wniesiony przez skarżącą wniosek z 4 marca 2019 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, nie został przez nią podpisany. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że organ może podjąć czynności procesowe w postępowaniu tylko wtedy, gdy uprawniony podmiot złoży podanie, które spełnia m.in. wymagania formalne określone w art. 63 k.p.a. Z przepisu art. 63 § 1 i § 3 k.p.a. wynika, że podanie (żądanie, wyjaśnienie, odwołanie, zażalenie), wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego, a gdy podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Podpis warunkuje, że żądanie pochodzi od osoby określonej jako wnoszącej podanie. Podanie, które nie jest podpisane przez wnoszącego, nie wywołuje żadnych skutków prawnych związanych z jego wniesieniem, przede wszystkim zaś nie daje możliwości jego merytorycznego rozpatrzenia.
W takiej sytuacji organ jest obowiązany stosownie do art. 64 § 2 k.p.a. wezwać stronę do jego podpisania, w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tego braku spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania.
Pomimo zaistniałego braku formalnego wniosku K.C. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wezwał skarżącej do jego usunięcia. W konsekwencji wbrew ciążącym na nim powinnościom, nie dokonał wyczerpującej kontroli formalnej podania (żądania) przed merytorycznym rozpatrzeniem sprawy. Jak już powiedziano, pismo niezawierające podpisu nie mogło wywołać sutku w postaci wszczęcia postępowania administracyjnego i nie uprawniało organu do podjęcia jakiejkolwiek czynności orzeczniczej.
W tych okolicznościach należało przyjąć, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2019 r. wydana została przez ten organ z urzędu, a więc z rażącym naruszeniem prawa i jako taka, dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1157/09, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II SA/Po 875/13, wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt: II SA/Łd 1431/10 oraz wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 902/16). W konsekwencji również aprobująca taki stan rzeczy zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rażąco narusza prawo.
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził ich nieważność na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na mocy art. 64 § 2 k.p.a. wezwie skarżącą do podpisania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i w zależności od skuteczności tego wezwania, rozpozna sprawę merytorycznie lub pozostawi wniosek bez rozpoznania.
Z uwagi na dostrzeżone w sprawie uchybienia natury formalnej przedwczesne jest odniesienie się przez Sąd do zarzutów skargi, kwestionujących, najogólniej mówiąc, stanowisko organu, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Biorąc to wszystko pod uwagę, orzeczono jak w sentencji wyroku.