Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] stycznia 2007 r. i odmówił przyznania pani M. S. świadczenia w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:
- 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;
- 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności;
- 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;
- 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS pani M. S. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżąca w chwili wydawania decyzji była pełnoletnia i nie została uznana przez lekarza orzecznika ZUS za osobę niezdolną do pracy, nie spełniła, zatem przesłanki całkowitej niezdolności do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia. Organ podkreślił, że pełnoletniość w rozumieniu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. oznacza, iż osoba jest całkowicie zdolna do pracy.
Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi pani M. S do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut błędnej interpretacji przez organ art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i błąd w ustaleniach faktycznych. Skarżąca podniosła, że jej ojciec nie mógł nabyć świadczenia w normalnym trybie, ale na skutek zaistnienia szczególnych okoliczności otrzymywał świadczenie w drodze wyjątku. Jest to okoliczność, która przemawia za przyznaniem stronie świadczenia. Nadto nie można za Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznać, że niemożność pracy dotyczy tylko osób, które nie ukończyły 18 roku życia. Skarżąca podkreśliła, iż trudno, aby jako studentka III roku studiów medycznych mogła podjąć pracę, są to bowiem praco- i czasochłonne studia i nie pozwalają one na dodatkowe zatrudnienie.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy podnieść, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki:
jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, w związku ze złym stanem zdrowia lub wiekiem,
nie posiada niezbędnych środków utrzymania.
Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy-członka rodziny po osobie zmarłej.
Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa).
Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji.
W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.
W ocenie Sądu, decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego, organ słusznie bowiem zauważył, że skarżąca nie spełnia trzeciej przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Świadczenie nie może być przyznane osobie, która jest zdolna do pracy. Utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych uznaje, że gdy chodzi o okoliczność uzasadniającą przyznanie świadczenia ze względu na wiek, to w przypadku małoletnich występujących o przyznanie świadczenia po ubezpieczonym, granicą jest tu 18 lat, a więc wiek, od którego wnioskodawca może podjąć pracę nawet, jeśli się uczy (Por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2002 sygn. akt II SA 2538/01, LEX 82806). Uznano tu, że ze względu na wyjątkowość świadczenia osoba pełnoletnia nie może mu podlegać nawet, jeśli pobiera naukę, tym bardziej że w Polsce obecnie istnieje wiele form umożliwienia kontynuowania nauki dla osób pracujących.
Inaczej mówiąc, przesłanką przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest niemożność podjęcia pracy ze względu na wiek, a nie naukę Dotyczy to także studentów lub uczniów, którzy otrzymywali rentę rodzinną po zmarłym rodzicu do ukończenia 25 roku życia, ale nadal się uczą. Takim osobom również nie może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.
Podnoszony przez skarżącą zarzut, że jej zmarły ojciec otrzymywał świadczenie w drodze wyjątku nie może być również wzięty pod uwagę. Świadczenia tego ze względu na jego wyjątkowy charakter się nie dziedziczy. Fakt pobierania świadczenia przez zmarłego rodzica nie może zatem być podstawą do jego przyznania dziecku zmarłego.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.