Uzasadnienie
Postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2007 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoje wcześniejsze postanowienie nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. w przedmiocie przekazania według właściwości Dyrektorowi Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. wniosku Z. L. z dnia [...] grudnia 2002 r.
W uzasadnieniu postanowienia (o przekazaniu według właściwości) organ podał, iż Z. L. zwrócił się wnioskiem z dnia [...] grudnia 2002 r. do Instytutu Pamięci Narodowej o udostępnienie dokumentów/zapytanie o status pokrzywdzonego na podstawie obowiązującej wówczas ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1016 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o IPN". Organ wyjaśnił, iż w wyniku uchylenia postanowień Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] stycznia i [...] maja 2004 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia stwierdzającego, iż wnioskodawca jest osobą pokrzywdzoną w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (wyrokiem z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2427/05), wniosek Z. L. z mocy prawa stał się wnioskiem o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy (art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 8 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów).
Jednocześnie organ wyjaśnił, że organem właściwym do rozpatrzenia takiego wniosku jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, który w myśl art. 43 ust. 2 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424), w sprawach rozstrzyganych decyzją administracyjną jest organem pierwszej instancji.
Na powyższe postanowienie Z. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 23 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 119/08 oddalił skargę, podzielając argumentację organu, iż organem właściwym do rozpoznania wniosku skarżącego jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2008 r. Z. L. wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1095/08 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż podzielić należy stanowisko Sądu I instancji w zakresie skutków spowodowanych wejściem w życie art. 63 ustawy z dnia października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz o treści tych dokumentów. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 ww. ustawy wnioski o ustalenie statusu pokrzywdzonego, niezrealizowane do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o IPN traktuje się jako wnioski o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy.
Art. 63 ust. 2 ustawy dotyczy spraw niezakończonych i odsyła do nowych przepisów. Tak więc wniosek skarżącego stał się wnioskiem o udostępnienie dokumentów zgodnie z art. 43 ust. 2 ustawy o IPN i właściwym do rozpatrzenia takiego wniosku jest dyrektor oddziału IPN jako organ I instancji. Uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż na uwzględnienie zasługiwał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący pozbawienia skarżącego możliwości obrony swoich praw. Wyjaśnił, iż na rozprawie przed Sądem I instancji skarżący miał być reprezentowany przez ustanowionego przez siebie profesjonalnego pełnomocnika. Z uwagi zaś na fakt, iż ów pełnomocnik nie stawił się na rozprawie, a swej nieobecności nie usprawiedliwił, Z. L. wnosił o odroczenie rozprawy. Uzasadniając wniosek o odroczenie rozprawy skarżący twierdził, iż nie posiada wykształcenia prawniczego i nie czuje się na siłach, by w sposób prawidłowy reprezentować swoje stanowisko.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalając dwukrotnie wnioski skarżącego o odroczenie terminu rozprawy wyczerpano przesłankę z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), co skutkować musiało nieważnością postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela i uznaje za własny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 kwietnia 2008 r.
Przepis przejściowy art. 63 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1980 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 z późn. zm.) określa tryb postępowania w przypadku wniosków niezrealizowanych, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie tej ustawy. Zgodnie z treścią art. 63 ust. 1 wnioski o ustalenie statusu pokrzywdzonego niezrealizowane do dnia wejścia w życie nowelizacji ustawy o IPN traktuje się jako wnioski, o których mowa w art. 30 ust. 1 ustawy o IPN w jej nowym brzmieniu, tj. jako wnioski o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy.
Ponadto, zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy o ujawnianiu "do spraw, o których mowa w ust. 1, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy w brzmieniu ustalonym niniejszą ustawą". Przepis art. 63 ust. 1 dotyczy sytuacji, w której złożony wniosek nie został w ogóle rozpatrzony, natomiast art. 63 ust. 2 w przypadku spraw niezakończonych odsyła do przepisów nowych.
Wobec powyższego stwierdzić należy, iż wniosek Z. L. z dnia [...] grudnia 2002 r. z mocy prawa – art. 63 ust. 1 ustawy o ujawnianiu informacji, stał się wnioskiem o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy. Wniosek ów po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 21 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2427/05, wydanych przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej postanowień z dnia [...] stycznia i [...] maja 2004 r. pozostał niezrealizowany.
Należy przyznać więc rację organowi, iż w świetle art. 43 ust. 2 ustawy o IPN, właściwym do rozpatrzenia wniosku jest dyrektor oddziału Instytutu Pamięci Narodowej jako organ pierwszej instancji, zaś organem odwoławczym jest Prezes Instytutu Pamięci Narodowej.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 w zw. z art. 190 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.