Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r. Dz.U. Nr 39, poz. 353, ze zm.) decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. postanowił odmówić przyznania pani G. B. w drodze wyjątku zasiłku pogrzebowego w kwocie ryczałtowej [...] zł. tj. kwocie wyższej od przyznanej w trybie wyjątkowej decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. W uzasadnieniu organ podniósł, iż na podstawie art. 81 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity z 2004 r. Dz.U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) prawo do zasiłku pogrzebowego po zmarłym w dniu [...] sierpnia 2004 r. mężu - W. B. - wygasło po upływie 12 miesięcy od dnia jego śmierci. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. przyznano stronie w drodze wyjątku zasiłek pogrzebowy w wysokości [...] zł, tj. faktycznie poniesionych kosztów pogrzebu pana W. B. Do kosztów pogrzebu nie wliczono kosztu grobowca w kwocie [...] - z uwagi na to, że pogrzeb odbył się [...] sierpnia 2005 r., a rachunek za wybudowanie grobowca wystawiono [...] października 2004 r. - blisko rok przed pogrzebem.
W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie nie zaszły także inne szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie prawa do zasiłku pogrzebowego w drodze wyjątku w kwocie wyższej niż uznana decyzją z dnia [...] listopada 2005 r.
W dniu [...] marca 2006 r. skargę na powyższą decyzję złożyła pani G. B. Skarżąca wskazała, że Prezes ZUS przyznał jej prawo do zasiłku w kwocie [...] zł, a nie kwocie pełnych wydatków, jakie poniosła ona w związku ze śmiercią męża. Zdaniem skarżącej okoliczności śmierci męża wskazują, że powinna jej być przyznana pełna kwota zasiłku pogrzebowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie dodatkowo podnosząc, że zasiłek przyznano skarżącej na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ. U. Nr 137 poz. 887 ze zm.)
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Ponadto należy wskazać, ze zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast zgodnie z art. 134 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności postępowania albowiem została wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego albowiem wydano ją bez podstawy prawnej.
Na wstępie należy wskazać, że z decyzją wydaną bez podstawy prawnej mamy do czynienia wówczas, gdy m.in. brak jest przepisu prawnego powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę do załatwienia sprawy w drodze decyzji administracyjnej (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" s. 724). W rozpatrywanej sprawie organ przywołuje treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako podstawę rozstrzygnięcia. Treść tego przepisu wskazuje, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Przepis ten dotyczy, więc tylko świadczeń w postaci emerytury i renty, które mogą być przyznane stronie, które spełnia łącznie wymienione w przepisie przesłanki. Przepis ten w żadem sposób nie powinien być interpretowany rozszerzająco na inne świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych, gdyż nie pozwala na to treść art. 2 ust. 1 i ust. 2 cyt ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., która wskazuje, że świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych przysługują tylko na warunkach i w wysokości określonej w ustawie. Przepis ten zabrania, więc rozszerzania możliwości otrzymania świadczenia na stany faktyczne nie objęte przepisami ustawowymi. Także podnoszony w odpowiedzi na skargę przez Prezesa ZUS art. 73 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie może być samodzielną podstawą do przyznania w drodze wyjątku zasiłku pogrzebowego, gdyż przepis ten ma jedynie charakter kompetencyjny wskazujący, jaki typ decyzji należy do zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Natomiast nie jest to przepis prawa materialnego dający samodzielną podstawę do przyznawania przez organ jakichkolwiek świadczeń w drodze wyjątku. Tak więc, decyzje o przyznaniu skarżącej zasiłku pogrzebowego w drodze wyjątku były wydane bez podstawy prawnej.
Należy dodać, że Treść rozstrzygnięcia wydanego w zaskarżonej decyzji nie odpowiada zapisowi art. 138§ 1 kpa., a więc w sposób rażący narusza prawo. Wskazany wyżej przepis zawiera zamknięty katalog decyzji organu odwoławczego. Organ może tu jedynie:
utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję uchylić zaskarżoną decyzję w całości lub części i tym samym orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji umorzyć postępowanie odwoławcze.
Organ nie jest uprawniony do wydania decyzji innej niż wymienione w tym przepisie (por. M. Jaśkowska; A. Wróbel Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Zamykacze 2000 s. 743). Tymczasem w w/w decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany na mocy art.127 §1 3 do stosowania art.138 § 1 kpa wydał decyzję, w której postanowił "odmówić przyznania w drodze wyjątku zasiłku pogrzebowego w kwocie ryczałtowej [...] zł. tj. kwocie wyższej od przyznanej w trybie wyjątkowej decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. Tak więc, treść orzeczenia jest sprzeczna z zapisem art. 138 § 1 kpa.
Z nieważnością decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa mamy do czynienia wówczas, gdy treść przepisu nie budzi wątpliwości, a mimo to organ zastosuje ten przepis inaczej (por. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Warszawa 2004). Przepis art. 138 § 1 kpa nie budzi tu wątpliwości, mimo to sentencja decyzji z dnia [...] lipca 2003 r. ma inną treść.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.