Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. M., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, z dokumentacji rentowej wynika, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r., wnioskująca została uznana za częściowo niezdolną do pracy, a zatem nie spełniła warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. Stwierdziła, że ustalenia faktyczne są błędne. Podkreśliła, że od wielu lat leczy się [...]. Obecnie ma 55 lat, od 20 lat jest wdową. Wskazała, że cierpi na liczne schorzenia: [...].
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. i wskazał argumenty tam zawarte.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji – poza zarzutami oraz argumentacją przedstawioną już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że stanowisko organu jest sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym. Podkreśliła, że jest osobą bardzo chorą. Ma bardzo duże problemy z [...] i w związku z tym została zakwalifikowana na operację. Podkreśliła, że nie może uzyskać zaświadczenia od lekarza o dopuszczeniu do pracy, a w konsekwencji nie może zarejestrować się jako bezrobotna. W efekcie nie może leczyć rozlicznych schorzeń, bo nie jest ubezpieczona. Podkreśliła, że od najmłodszych lat pracowała jako [...] i ma udowodniony ponad 20 letni staż pracy.
W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.
Na rozprawie dnia 15 października 2010 r. skarżąca okazała skierowanie do szpitala na operację [...], liczną dokumentację lekarską, oraz oświadczyła, że gdyby otrzymała doręczone orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z pouczeniem, to by się odwołała, ponieważ od wszystkich otrzymywanych niekorzystnych orzeczeń się odwołuje, ponieważ to jej jedyna szansa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty i pozostawia przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie.
Z cytowanego już wyżej przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o świadczenie, 3) brak niezbędnych środków utrzymania.
W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z treścią art. 124 cytowanej już wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 k.p.a.).
Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się tymczasem do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że skarżąca nie spełnia jednej z przesłanek zawartej w art. 83 cytowanej ustawy, bowiem nie została wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy, gdyż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 14 ust. 2a cyt. ustawy, od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu, w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Na rozprawie przed sądem skarżąca oświadczyła, że gdyby orzeczenie otrzymała złożyłaby od niego sprzeciw. W aktach administracyjnych, brak jest dowodu doręczenia tego orzeczenia.
Ponadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 14 dni od dnia wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika, może zgłosić zarzut wadliwości orzeczenia i przekazać sprawę do rozpatrzenia komisji lekarskiej. Zgodnie z art. 14 ust. 4 ustawy Prezes ZUS sprawuje nadzór nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy.
W ocenie sądu znajdująca się w aktach i posiadaniu skarżącej dokumentacja medyczna, a także twierdzenie skarżącej, że nie może uzyskać zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy, wymagała dodatkowego wyjaśnienia i rozważenia, czy w ramach nadzoru Prezes ZUS nie powinien skorzystać ze swoich uprawnień określonych w art. 14 ust. 2d ustawy.
Podkreślić należy, że z przedstawionego Sądowi zestawienia okresów pracy wyraźnie wynika, że M. M., na 54 lata życia ma bardzo długi okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 27 lat 4 miesiące i 2 dni.
W ocenie Sądu, dokładnego przeanalizowania na okoliczność występowania przesłanek, warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wymaga stan zdrowia skarżącej pod kątem jej zdolności do pracy. Sama skarżąca stwierdziła, że leczyła się od dawna i dla udokumentowania tej okoliczności posiada zgromadzoną dokumentację lekarską. Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się w ogóle do powyższych kwestii, a zdaniem Sądu były to okoliczności, które można by uznać za szczególne.
W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ powinien ponownie dokonać oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem stanu zdrowia skarżącej i jej zdolności do pracy, a przede wszystkim powinien doręczyć M. M. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z pouczeniem, aby otworzył się dla skarżącej 14-dniowy termin wniesienia sprzeciwu.
Reasumując wskazać należy, że Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji powyższych stwierdzeń, koniecznym jest ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego i ponowna ocena całości materiału dowodowego.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec, jak w sentencji wyroku.
W oparciu o artykuł 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.