Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2015 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.); zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku G.L. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] lutego 2015 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania emerytury w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skoro wnioskodawczyni nie osiągnęła wieku emerytalnego, obecnie ma 56 lat, oraz nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, to przedmiotowe świadczenie nie może być jej przyznane. Tak więc nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wiek.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. W myśl art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Ponadto uznał, że także trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G.L. zakwestionowała decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r., uznając ją za krzywdzącą i wniosła o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła niezebranie pełnego materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy oraz naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., poprzez pozbawienie jej możliwości czynnego udziału w postępowaniu i uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego.
Skarżąca podała, że jest repatriantką z [...], gdzie przepracowała ponad 30 lat jako nauczyciel. Wskazała, że obecnie z uwagi na specyficzne doświadczenie zawodowe nie ma szans na podjęcie zatrudnienia. Podkreśliła, że niezrozumiałym jest dla niej brak możliwości przyznania emerytury nauczycielskiej w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Zaznaczył, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ma możności przyznania, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, emerytury nauczycielskiej ani emerytury wcześniejszej w drodze wyjątku, ponieważ powyższe świadczenia mogą być przyznawane wyłącznie osobom całkowicie niezdolnym do pracy ze względu na wiek lub stan zdrowia. Skarżąca jest w pełni zdolna do pracy, a wiek emerytalny osiągnie w 2020 r. nabywając prawo do emerytury. Podkreślił, że nie jest rolą organu kwestionowanie braku uprawnień skarżącej do emerytury nauczycielskiej, stwierdzonego prawomocnym wyrokiem sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. W sytuacji zaś braku przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, niepodlegającej ocenie organu, nie ma podstaw do analizowania czy zaistniała w sprawie przesłanka okoliczności szczególnych.
Ponadto za bezzasadny uznał zarzut pozbawienia strony możliwości udziału w postępowaniu, gdyż uczestniczyła w nim w sposób, formie i wymiarze przez siebie wybranym, składając wnioski i dokumentację mające w jej opinii znaczenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.
Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W rozpatrywanej sprawie G.L. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Jak wynika z akt sprawy nie orzeczono wobec skarżącej całkowitej niezdolności do pracy. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie osiągnęła również wieku emerytalnego. Należy wskazać, że powyższy przepis, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te dotyczą osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i obejmują dwie sytuacje. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową.
W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku skarżącej jest to wiek 62 lata (art. 24 ust. 1a pkt 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała.
Biorąc powyższe pod uwagę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął, że brak orzeczonej u skarżącej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy.
W ocenie Sądu, brak spełnienia przez G.L. powyżej wskazanej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Niezasadny jest także zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., bowiem w takiej sytuacji koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej strona nie mogła dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez niezawiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej, daje podstawę do przyjęcia, że doszło do mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Warunek ten nie został w niniejszej sprawie spełniony. Skarżąca nie wskazała na czym jej czynny udział w postępowaniu miałby polegać, nie zakwestionowała także żadnej czynności dokonanej przez organ, podnosząc wyłącznie niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.