Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [..] lutego 2005 r. nr [..], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. B. - przedstawiciela ustawowego małoletniego M. B. od decyzji z dnia [..] stycznia 2005 r. nr [..] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podano również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególne okoliczności, o których mowa w wyżej powołanym przepisie odnoszą się do osoby zmarłej.
W toku postępowania ustalono, że S. B. ojciec małoletniego M., na przestrzeni 34 lat życia (ur. [..] lipca 1969 r. zmarł [..] maja 2004 r.), posiada okres ubezpieczenia wynoszący 4 lata, 2 miesiące i 13 dni na przestrzeni ponad 15 lat aktywności zawodowej. W ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem podlegał ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 3 lat, 3 miesięcy i 12 dni. W wykonywaniu zatrudnienia wystąpiły przerwy w latach 1990 - 1995, 1998 - 2001, 2001 - 2002.
W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w wymienionych okresach ojciec dziecka był zdolny do pracy, a zatem w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających zatrudnienie w celu zapewnienia uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych.
Zdaniem organu, okres 4 lata, 2 miesiące i 13 dni jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego, który w chwili śmierci miał 34 lata i w stosunku do wieku powinien mieć odpowiednio dłuższy okres ubezpieczenia. Wskazano, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku w oderwaniu od przepracowania przez osobę ubezpieczoną dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na ogólnych zasadach.
Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W skardze do Sądu M. B. zakwestionowała zaskarżoną decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym, stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.
Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami;
po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;
po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który wnikliwie rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.
Jak słusznie podkreślił organ, z faktu, że świadczenie w drodze wyjątku po zmarłym członku rodziny jest pochodnym świadczenia osoby zmarłej, należy okoliczności szczególne z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach odnosić właśnie do tej osoby.
Ojciec dziecka w wieku lat 34 miał okres ubezpieczenia wynoszący tylko 4 lata, 2 miesiące i 13 dni, a w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem był ubezpieczony z tytułu zatrudnienia jedynie przez okres 3 lat, 3 miesięcy i 12 dni. Ze zgromadzonych materiałów dowodowych sprawy nie wynikają ważne powody, dla których zmarły ojciec dziecka nie mógł spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Innymi słowy, aby brak wykazanego zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu w latach 1990 - 1995, 1998 - 2001, 2001 - 2002 był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...).
Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884).
Zdaniem Sądu, należy uznać za zasadne stanowisko organu, że powoływanie się na trudne warunki materialne nie jest wystarczającym argumentem dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy.
Należy również dodać, że na ocenę legalności zaskarżonej decyzji nie ma wpływu powoływanie się przez skarżącą na brak możliwości przedstawienia dokumentacji potwierdzającej dłuższy staż ubezpieczeniowy ojca dziecka, skoro nie podaje ona jakichkolwiek danych w tym zakresie.
Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.