Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r., odmawiającą G. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej małoletnich dzieci M. i M. S. po ich zmarłym ojcu G. S. W uzasadnieniu podał, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe tylko w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę zawartych w tym przepisie przesłanek oraz wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Organ wskazał, że ostatnio udowodniony okres składkowy ojca dzieci przypada na dzień [...] kwietnia 1997 r., zaś z akt sprawy nie wynika, by po tej dacie ubezpieczony nie mógł kontynuować zatrudnienia wskutek szczególnych okoliczności.
Całkowita niezdolność do pracy została bowiem ustalona w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2005 r. dopiero od dnia [...] lipca 2002 r., a więc po upływie 5 lat 3 miesięcy i 2 dni od ustania zatrudnienia, nie sposób zatem uznać, że zmarły nie nabył uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia.
Prezes Zakładu stwierdził ponadto, iż osiągane przez matkę dzieci zarobki z tytułu zatrudnienia w kwocie [...] zł wraz z zasiłkami rodzinnymi w kwocie [...] zł, powodują, że na osobę w rodzinie przypada miesięcznie dochód w kwocie [...] zł. Powyższe wskazuje, że nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania przewidziana we wspomnianym przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. S. zarzuciła jej naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez odmowę przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku w sytuacji, gdyż jej małoletnie dzieci spełniają warunki do jej przyznania. Wskazując na powyższe, wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie małoletnim prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku,ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego załatwienia z uwzględnieniem stanowiska Sądu. W uzasadnieniu podniosła, iż zmarły mąż po ustaniu ubezpieczenia nie pracował, gdyż nie mógł znaleźć pracy, a nadto w tym okresie występowały już nieostre objawy choroby.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i powołał się na ustalenia faktyczne oraz prawne zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga oceniana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.
W myśl przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca przyznał wyłączną kompetencję do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, załatwianie spraw w tym przedmiocie odbywa się poprzez wydanie przez Prezesa ZUS decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym.
Stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy, do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej.
Niewątpliwie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 kpa stanowiącego, że ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej - rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2.
Stosownie do treści art. 268a kpa, organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a kpa wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu, która jednak nie staje się przez to organem administracji publicznej, bowiem wykonuje tylko kompetencje tego organu z jego upoważnienia, ale nie jest ich nosicielem. Tak więc pracownik organu administracji publicznej ograniczony jest tylko do działania w jego imieniu, nie uzyskując przy tym przymiotu organu. Skoro zaś upoważnienie musi pochodzić bezpośrednio od organu, to nie dojdzie do skutecznego udzielenia tzw. upoważnienia substytucyjnego przez upoważnianego pracownika, który jak już wskazano, działa jedynie w imieniu organu. Co więcej wspomniany przepis art. 268a kpa w ogóle nie przewiduje możliwości udzielania dalszych pełnomocnictw przez pracownika upoważnionego przez organ.
Trzeba jednocześnie podnieść, że w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych brak jest odmiennego uregulowania dotyczącego udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień konkretnym pracownikom do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z przepisu art. 268a kpa, zaś przepisy normujące postępowanie w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że gdyby istniały stosowne przepisy dotyczące upoważnień do działania w imieniu organu w ustawie emerytalno-rentowej, to miałyby one pierwszeństwo stosowania przed odpowiednimi przepisami kpa.
W rozpoznawanej sprawie decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...], odmawiającą G.S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku, podpisała wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych E. N., działająca z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wezwany do nadesłania stosownego upoważnienia dla E. N., udzielonego przez Prezesa ZUS do działania w jego imieniu, przedstawił pełnomocnictwo nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. udzielone tej osobie przez członka Zarządu ZUS, W. P. W ocenie Sądu, powyższe pełnomocnictwo w świetle poczynionych na wstępie rozważań nie spełnia wymogów określonych w art. 268a kpa.
Tym samym decyzja, jako wydana przez osobę nieposiadającą umocowania do działania w imieniu organu, jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna, stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W takiej sytuacji zaszła konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbędne było rozpoznawanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 kpa, orzekł jak sentencji wyroku. W oparciu o przepis art. 152 pierwszej powołanej z ustaw, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.