Uzasadnienie
[...] M. Z. pełnił służbę wojskową od dnia [...] kwietnia 1987 r.
Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w [...] z dnia [...] maja 2003 r. sygn. akt [...], skarżący został skazany na karę dwóch miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres dwóch lat próby za popełnienie przestępstwa z art. 341 § 2 Kodeksu karnego, tj. za uporczywe niewykonywanie obowiązków wynikających z zawodowej służby wojskowej i wyrok ten stał się prawomocny z dniem [...] stycznia 2004 r. W tym czasie skarżący pełnił zawodową służbę wojskową na stanowisku [...]. Następnie odpis powyższego wyroku wraz z zawiadomieniem o jego uprawomocnieniu, doręczono w dniu [...] lutego 2004 r. Dowódcy [...], a w dniu [...] lutego 2004 r. wymieniony Dowódca wystąpił na podstawie § 147 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.) do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o pozostawienie zainteresowanego w zawodowej służbie wojskowej, zaś w dniu [...] listopada 2004 r., Dowódca Wojsk Lądowych przedstawił wymieniony wniosek do dalszego rozpatrzenia bez poparcia.
W tej sytuacji Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] (pkt [...]), działając w oparciu o art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz art. 74 ust. 1 i art. 76 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.) oraz § 122 pkt 1 i § 155 ust. 1 cytowanego już wyżej rozporządzenia Ministra Obrony w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych, z dniem [...] stycznia 2005 r. zwolnił skarżącego z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a wymienioną decyzję doręczono mu w dniu [...] grudnia 2004 r., zaś w dniu [...] grudnia 2004 r. uprawomocniła się ona, bowiem nie skorzystał on z przysługującego mu prawa do wniesienia środka zaskarżenia.
Pismem z dnia [...] października 2011 r. skarżący [...] M. Z. wystąpił do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] (pkt [...]) względnie o stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, zarzucając jej:
- 1. naruszenie norm prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 169 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.) w brzmieniu na dzień [...] listopada 2011 r. i zastosowanie w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej przywołanej wyżej ustawy pomimo, iż sprawa jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej nie została wszczęta przed dniem 1 lipca 2004 r. i do tego nie była zakończona.
- 2. naruszenie norm prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 76 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a tym samym zastosowanie wskazanego przepisu pomimo, iż ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. nie miała w sprawie zastosowania.
W uzasadnieniu wskazał, że sprawa zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej nie została wszczęta przed dniem 1 lipca 2004 r., to jest przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, lecz dopiero w dniu [...] listopada 2004 r., kiedy to Dowódca Wojsk Lądowych negatywnie zaopiniował wniosek Dowódcy [...] z dnia [...] lutego 2004 r. o pozostawienie go w zawodowej służbie wojskowej. W tej sytuacji nie istniały podstawy do zastosowania art. 169 tej ustawy i do wydania zaskarżonej decyzji na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.), obowiązującej do dnia 30 czerwca 2004 r. Ponadto wskazał, że zwolnienie go z zawodowej służby wojskowej na mocy przepisów wymienionej wojskowej ustawy pragmatycznej z 1970 r. było niedopuszczalne również dlatego, że rozkazem personalnym Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r., z dniem [...] lipca 2004 r. został wyznaczony na stanowisko służbowe w [...] według zasad przewidzianych w powołanej ustawie z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Reasumując, procedura o zwolnieniu została uruchomiona po wniosku DWL w dniu [...] listopada 2004 r., a zatem skoro przepisy "starej" ustawy nie mogły mieć zastosowania w sprawie, to decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Po wszczęciu postępowania w rozpoznawanej sprawie, Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...], działając na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 oraz art. 268a k.p.a., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] (pkt [...]). W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ma charakter nadzwyczajny, samodzielny i całkowicie odrębny w stosunku do postępowania zwykłego i wobec powyższego konieczne jest przeanalizowanie zaskarżonej decyzji pod kątem wad z art. 156 § 1 k.p.a. Natomiast w dacie uprawomocnienia się wyroku sądowego, obowiązywał przepis art. 76 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w myśl którego żołnierza zawodowego można było zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
Podstawę zaś do zastosowania tego przepisu stanowił art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w myśl którego sprawy wszczęte, lecz niezakończone ostateczną decyzją przed dniem 1 lipca 2004 r., prowadzi się nadal według przepisów dotychczasowych. Natomiast czynnością wszczynającą postępowanie w sprawie zwolnienia, był wniosek dowódcy [...] z dnia [...] lutego 2004 r. o pozostawieniu skarżącego w służbie, który nie uzyskał akceptacji Dowódcy Wojsk Lądowych. Zatem postępowanie w sprawie zwolnienia zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 2004 r., zaś wyznaczenie skarżącego w późniejszym okresie na stanowisko służbowe według przepisów "nowej" ustawy pragmatycznej, nie ma żadnego związku w postępowaniem o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Tymczasem z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia w sytuacji, kiedy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawo albo ich odmówiono, lub też wbrew przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo obowiązek uchylono.
Zatem taka decyzja nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa. Natomiast sporna decyzja została wydana przy powołaniu właściwej podstawy prawnej i tym samym nie kwalifikuje się do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
We wniosku z dnia [...] lutego 2012 r. do Ministra Obrony Narodowej o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący powtórzył te same wnioski i zarzuty oraz argumentację, co we wniosku z dnia [...] października 2011 r. o stwierdzenie nieważności postępowania.
Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], mając za podstawę art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu – powołując się na zawarte w niej argumenty – podał, że w dacie wydania spornej decyzji obowiązywał również przepis § 147 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.), z którego wynikało, że w razie skazania żołnierza zawodowego prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem wykonania kary, dowódca jednostki wojskowej, po otrzymaniu prawomocnego wyroku o skazaniu, miał obowiązek wystąpić do organu zwalniającego z wnioskiem o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej. Wyjątkowo, jeżeli przestępstwo żołnierza nie zostało popełnione z niskich pobudek albo w razie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) lub darowania tej kary na podstawie amnestii, dowódca jednostki wojskowej mógł wystąpić z wnioskiem o pozostawienie żołnierza zawodowego w służbie.
Wobec powyższego procedura dotycząca fakultatywnego zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej była inicjowana przez doręczenie dowódcy jednostki wojskowej prawomocnego wyroku skazującego żołnierza zawodowego na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem wykonania kary. Po doręczeniu takiego wyroku dowódca jednostki wojskowej nie miał możliwości pozostawania w bezczynności, bowiem to doręczenie skutkowało powstaniem po stronie dowódcy jednostki wojskowej obowiązku wystąpienia do organu zwalniającego z odpowiednim wnioskiem. Ponieważ wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w [...] z dnia [...] maja 2003 r. sygn. akt [...] wraz z zawiadomieniem o jego uprawomocnieniu się z dniem [...] stycznia 2004 r. doręczono Dowódcy [...] w dniu [...] lutego 2004 r., to tym samym sprawa zwolnienia skarżącego [...] z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania została wszczęta właśnie z dniem [...] lutego 2004 r., a zatem przed datą wejścia w życie wymienionej ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Stąd też organ zwalniający prawidłowo powołał się na przepis przejściowy art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i zastosował przepisy wskazanej ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Ponadto organ zwalniający miał również pełne prawo nie uwzględnić wniosku Dowódcy [...] z dnia [...] lutego 2004 r. o pozostawienie zainteresowanego w służbie. W dalszej części zwrócono uwagę, że rodzaj wniosku dowódcy jednostki wojskowej, o którym mowa w § 147 powołanego rozporządzenia wykonawczego, nie był wiążący dla organu zwalniającego. Innymi słowy, złożenie przez dowódcę jednostki wojskowej wniosku określonej treści nie przesądzało, że zostanie on uwzględniony przez organ zwalniający. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje zatem, czy po doręczeniu odpisu prawomocnego wyroku sądu dowódca jednostki wojskowej złożył do organu zwalniającego wniosek o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej, czy też skorzystał z możliwości wystąpienia o pozostawienie żołnierza zawodowego w służbie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący M. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania zarzucając:
- 1. naruszenie norm prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 169 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.) w brzmieniu na dzień 24 listopada 2011 r. i zastosowanie w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej przywołanej wyżej ustawy pomimo, iż sprawa jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej nie została wszczęta przed dniem 1 lipca 2004 r. i do tego nie była zakończona.
- 2. naruszenie norm prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 76 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a tym samym zastosowanie wskazanego przepisu pomimo, iż ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. nie miała w sprawie zastosowania.
W uzasadnieniu natomiast powołał się na tę samą argumentację i zarzuty, co we wniosku o stwierdzenie nieważności i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne podkreślił, że procedura wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie ma swój początek w dacie doręczenia dowódcy jednostki wojskowej wyroku sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzją została wydana zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 169 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750), sprawy wszczęte, lecz niezakończone ostateczną decyzją przed dniem 1 lipca 2004 r., prowadzi się nadal według przepisów dotychczasowych. Zatem w takich sytuacjach ma zastosowanie ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jedn. z 1997 r. Dz. U. Nr 10, poz. 55 ze zm.). Według przepisu art. 76 ust. 1 pkt 3 tej ostatniej ustawy i co stanowiło podstawę materialnoprawną decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] (pkt [...]) w przedmiocie zwolnienia skarżącego [...] M. Z. z zawodowej służby wojskowej, żołnierza zawodowego można zwolnić z zawodowej służby wojskowej wskutek skazania prawomocnym wyrokiem sądu na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) w przypadku nie wymienionym w art. 75 ust. 1 pkt 12, a zatem w sytuacji skazania prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo nieumyślne na karę pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący M. Z. prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w [...] z dnia [...] maja 2003 r. sygn. akt [...], został uznany za winnego popełnienia przestępstwa z art. 341 § 2 Kodeksu karnego i skazany na karę dwóch miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres dwóch lat próby, zaś wyrok uprawomocnił się z dniem [...] stycznia 2004 r.
Z kolei w myśl § 147 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 1997 r. Nr 7, poz. 38 ze zm.), w przypadku gdy przestępstwo żołnierza nie zostało popełnione z niskich pobudek albo w razie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności (aresztu wojskowego) lub darowania tej kary na podstawie amnestii, dowódca jednostki wojskowej może wystąpić z wnioskiem o pozostawienie żołnierza zawodowego w służbie.
Przenosząc powyższe uregulowania prawne na grunt niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości fakt, że dowódca [...] w dniu [...] lutego 2004 r. skorzystał z powyższej możliwości prawnej i wystąpił do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o pozostawienia skarżącego w służbie wojskowej.
W tym miejscu podkreślenia wymaga fakt, że w myśl § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, wnioski w sprawach personalnych żołnierzy zawodowych przesyła się drogą służbową, z wyjątkiem przypadków określonych w innych przepisach. Stąd też dowódca [...] wyraźnie zaznaczył przy adresacie wniosku "/drogą służbową/". Z kolei określenie "drogą służbową" nie oznacza, że w hierarchii służbowej np. wniosek taki przesyła się do poszczególnych szczebli tylko i wyłącznie w celu jego fizycznego przekazania kolejnemu przełożonemu. Inny słowy mówiąc, przesyłanie w strukturze organizacyjnej Sił Zbrojnych każdego wniosku, raportu, prośby... etc. drogą służbową powoduje po stronie każdego szczebla dowodzenia obowiązek zajęcia stanowiska w tej sprawie, bowiem jest to immanentną cechą charakteryzującą podporządkowanie służbowe.
Jednocześnie dodać należy, że w myśl art. 74 ust. 1 "starej" ustawy pragmatycznej, z zawodowej służby wojskowej zwalnia żołnierzy zawodowych Minister Obrony Narodowej lub określony przez niego organ wojskowy. Jeśli się to więc zważy z cytowanym już wyżej przepisem art. 76 ust. 1 pkt 3 i brakiem odmiennej regulacji w tym względzie, to wniosek z tego, iż organ zwalniający nie jest związany stanowiskiem poszczególnych przełożonych wojskowych i w tej kwestii może zająć odmienne stanowisko, podobnie jak i każdy z poszczególnych przełożonych.
W rozpoznawanej sprawie tymczasem powyższy wniosek z dnia [...] lutego 2004 r. został poparty w dniu [...] marca 2004 r. przez dowódcę [...], natomiast w ramach kontynuacji drogi służbowej nie został poparty przez Dowódcę Wojsk Lądowych.
Jednakże skoro to ostatnie stanowisko zostało przedstawione w dniu [...] listopada 2004 r., a zatem po dniu 1 lipca 2004 r., to nie do przyjęcia w świetle poczynionych powyżej rozważań jest argumentacja skarżącego, jakoby był to "nowy" wniosek i w tej sytuacji nie miał zastosowania przepis art. 169 "nowej" ustawy pragmatycznej oraz w konsekwencji art. 76 ust. 2 pkt 3 "starej" ustawy pragmatycznej.
Niezależnie od powyższego zważyć należy na fakt, że w myśl cytowanego już wyżej § 147 ust. 2 rozporządzenia, to dowódca jednostki wojskowej wszczyna procedowania w powyższej sprawie, zaś w rozpoznawanej sprawie skarżący pełnił zawodową służbę wojskową nie w dowództwie Wojsk Lądowych, lecz właśnie w [...]. Reasumując, wszczęcie postępowania w rozpoznawanej sprawie zostało zainicjowane wspomnianym już wyżej wnioskiem z dnia [...] lutego 2004 r. (a nie z dniem doręczenia – jak twierdzi organ – wyroku Sądu), a zatem przed dniem 1 lipca 2004 r. Faktu tego nie zmienia również i to, że z dniem [...] lipca 2004 r. skarżący został wyznaczony na inne stanowisko służbowe według przepisów ustawy z dnia 11 września 2004 r., bowiem w tym czasie nie obowiązywały już przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r.
Reasumując, podejmując decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. nie naruszono przepisów prawa, a tym bardziej w stopniu rażącym.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), należało orzec jak w sentencji wyroku.